SỐ 210 — KINH PHÁP CÚ

Phẩm 25: PHẪN NỘ (có 26 bài)

Phẩm Phẫn Nộ dạy

Thấy sân hận hại

Khoan dung, từ hòa

Trời giúp, người mến.

Phẫn nộ không thấy pháp

Phẫn nộ không biết đạo

Người trừ được phẫn nộ

Phước vui thường theo thân.

Tham dâm không thấy pháp

Ý ngu si cũng vậy

Người bỏ dâm trừ si

Người ấy phước số một.

Ai ngăn được giận

Như ngừng xe chạy

Là người lái giỏi

Bỏ tối ra sáng.

Nhẫn nhục thắng giận

Thiện thắng bất thiện

Hay cho thắng tham

Thành thật thắng dối.

Không dối, không giận

Ý không tham cầu

Làm ba việc này

Chắn chắn sinh Thiên.

Thường chế ngự thân

Từ tâm không giết

Được sinh cõi Thiên

Đến đó an lạc.

Ý luôn tỉnh giác

Ngày đêm siêng học

Lậu hết, ý thông

Chắc đến Niết-bàn.

Từ xưa đến nay

Loài người chê nhau

Nói nhiều bị chê

Nói ít bị chê

Nói vừa bị chê

Sống khó tránh chê.

Kẻ phàm ý dục

Không thể trung dung

Cả khen và chê

Chỉ vì danh lợi

Minh trí khen ngợi

Là bậc Hiền nhân.

Bậc tuệ giữ giới

Không có chỗ chê

Sạch như La-hán

Chẳng ai vu báng

Chư Thiên khen ngợi

Phạm, Thích tán dương.

Thường bảo vệ thân

Ngăn chặn giận dữ

Thân không làm ác

Siêng tu đức hạnh.

Thường bảo vệ miệng

Ngăn chặn giận dữ

Miệng không nói ác

Tụng tập giáo pháp.

Thường bảo vệ tâm

Ngăn chặn giận dữ

Tâm không nghĩ ác

Tư duy niệm đạo.

Cẩn thận thân, lời

Giữ gìn ý nghĩ

Hành đạo, bỏ sân

Nhẫn mới hùng cường.

Vứt sân, bỏ mạn

Tránh xa tham ái

Không đắm danh sắc

Vô vi diệt khổ.

Nổi sân, diệt ngay

Dâm sinh, cấm ngay

Không còn ngu si

Nhờ đây an ổn.

Không sân ngủ yên

Giận hại, dâm lo

Nộ là gốc độc

Phạm chí ý hòa

Nói thiện được khen

Đoạn sân không khổ.

Đồng chí tương cận

Biết rõ việc ác

Ngăn chớ nổi sân

Bị lửa khổ đốt.

Không biết tàm quý

Không ngăn phẫn nộ

Bị giận sai khiến

Không từ việc gì.

Có sức dùng binh

Không sức dùng nhu

Nhẫn là tối thượng

Nên thường nhẫn nhục.

Bị nhiều người khinh

Bậc dũng, nhẫn nhục

Nhẫn là tối thượng

Nên thường phải nhẫn.

Ta cùng với người

Đáng sợ có ba

Biết họ tự sân

Tự ta diệt sân

Cả hai cùng làm

Ta làm, họ dạy

Biết họ tự sân

Tự ta diệt sân.

Thiện trí thắng ngu

Gặp lời thô ác

Người muốn thường thắng

Hãy tự im lặng.

Kẻ làm việc ác

Sân bị quả sân

Bị sân không đáp

Thắng kẻ đấu tranh.

Phẩm 26: TRẦN CẤU (có 19 bài)

Phẩm Trần Cấu này

Phân biệt thanh trược

Nên học tinh khiết

Không làm ô nhục.

Sống không hành thiện

Chết đọa cõi ác

Mạng sống trôi nhanh

Tư lương không có.

Nên cầu trí tuệ

Thắp sáng định ý

Trừ uế, thanh tịnh

Thoát khỏi khổ hình.

Bậc trí tuần tự

Từng bước tinh tấn

Trừ cấu nơi tâm

Như thợ lọc vàng.

Ác do tâm sinh

Trở lại hại thân

Như sắt sinh sét

Lại ăn mục sắt.

Không tụng niệm: lời dơ

Không siêng quét: bẩn nhà

Không trang sức: sắc xấu

Phóng dật làm việc nhơ.

Xan tham nhơ bố thí

Bất thiện làm hạnh nhơ

Đời này và đời sau

Ác pháp là cấu uế.

Nhơ trong các nhơ

Chẳng gì bằng si

Học phải bỏ ác

Tỳ-kheo vô cấu.

Sống không hổ, dễ

Như chim giành ăn

Trơ mặt chịu nhục

Gọi là sống uế.

Liêm sỉ tuy khó

Thật giữ thanh bạch

Tránh nhục, cao thượng

Gọi là sống sạch.

Kẻ ngu ưa giết

Nói không thành thật

Lấy của không cho

Thông gian vợ người.

Phóng dật phạm giới

Đam mê uống rượu

Vị ấy đời đời

Tự bứng gốc mình.

Người biết như vậy

Không được niệm ác

Gần ngu, phi pháp

Tự đốt khổ mãi.

Ai tin bố thí

Lại muốn tiếng khen

Gần kẻ hư vinh

Không nhập tịnh định.

Đoạn tất cả dục

Chặt gốc ý ấy

Ngày đêm chuyên nhất

Tất nhập tịnh định.

Tham dục theo trần

Nhiễm trần bị rớt

Không nhiễm không theo

Sạch thoát ngu si.

Thấy người tự hại

Thường tỉnh giác mình

Theo lậu tự hại

Hết lậu, sạch cấu.

Lửa nào nóng bằng dâm

Mau lẹ nào bằng sân

Lưới nào kín bằng si

Sông nào bằng dòng ái.

Hư không không dấu vết

Sa-môn không ý riêng

Phàm phu đều thích ác

Phật thanh tịnh vô uế.

Hư không không dấu vết

Sa-môn không ý riêng

Thế gian đều vô thường

Phật vô ngã, ngã sở.

Phẩm 27: PHỤNG TRÌ (có 17 bài)

Phẩm Phụng Trì này

Giảng giải đạo nghĩa

Pháp quý đức hạnh

Không tham xa xỉ.

Người thích kinh đạo

Không tranh lợi dưỡng

Có lợi hay không

Không dục không mê.

Thường từ, hiếu học

Chính tâm hành động

Giữ gìn tuệ quý

Đây chính là đạo.

Gọi là bậc Trí

Chẳng phải nói giỏi

Yên ổn, không sợ

Làm thiện là trí.

Người phụng trì pháp

Không vì nói nhiều

Tuy được nghe ít

Thân hành đúng pháp

Giữ đạo không quên

Đáng gọi trì pháp.

Gọi là trưởng lão

Chẳng phải tuổi cao

Thân già tóc bạc

Chỉ là ngu xuẩn.

Người hiểu đúng pháp

Tự chế, nhân từ

Sáng suốt thanh khiết

Mới là Trưởng lão.

Gọi là xinh đẹp

Không vì như hoa

Nhưng tham, phù phiếm

Nói, làm trái nhau.

Ai bỏ được ác

Hết tận gốc rễ

Tuệ không sân hận

Mới là xinh đẹp.

Gọi là Sa-môn

Không do cạo tóc

Nói dối tham lam

Ái dục như phàm.

Ai không làm ác

Phát huy đạo pháp

Diệt tâm ý xấu

Mới là Sa-môn.

Gọi là Tỳ-kheo

Không vì khất thực

Tà hạnh cầu người

Chỉ là danh suông.

Ai bỏ nghiệp tội

Tịnh tu phạm hạnh

Tuệ phá trừ ác

Mới là Tỳ-kheo.

Là bậc Hiền trí

Chẳng vì im lặng

Dụng tâm bất tịnh

Chỉ là bề ngoài.

Người tâm vô vi

Trong ngoài thanh tịnh

Giải thoát ngã nhân

Mới là Hiền trí.

Là bậc có đạo

Không cứu một vật

Giúp khắp mọi loài

Không hại, có đạo.

Giới nhiều, ít nói

Ta hành thành thật

Tâm ý đắc định

Phải do ngăn ngừa.

Ý hiểu, muốn yên

Chớ sống theo phàm

Kết sử chưa hết

Không thể giải thoát.

Phẩm 28: ĐẠO HẠNH (có 28 bài)

Phẩm Đạo Hạnh này

Chỉ dạy chính yếu

Về đường giải thoát

Rất là tốt đẹp.

Tám chánh: đường tối thượng

Bốn đế: pháp trùm khắp

Không tham: hạnh tối thượng

Cho đèn tất được sáng.

Đường này không còn sợ

Thấy thanh tịnh vượt đời

Phá hoại được quân ma

Gắng làm diệt tà khổ.

Ta đã dạy đường chánh

Rất sáng suốt, thù thắng

Nghe rồi phải tự đi

Đi mới thoát lưới tà.

Sinh tử khổ, vô thường

Quán thấy bằng trí tuệ

Muốn thoát tất cả khổ

Hành đạo trừ tất cả.

Sinh tử vô thường, không

Quán thấy bằng trí tuệ

Muốn thoát tất cả khổ

Phải chuyên cần hành đạo.

Cần làm phải làm ngay

Chớ như ngu lẩn tránh

Lười biếng, chỉ biết nhìn

Trí cùn, chẳng đạt đạo.

Niệm đúng là chánh niệm

Niệm không đúng là tà

Trí tuệ không sinh tà

Chánh tư duy, đạt dạo.

Cẩn thận lời, chánh ý

Thân không làm bất thiện

Người hộ trì ba nghiệp

Phật dạy, phải đắc đạo.

Chặt cây không bứng gốc

Gốc còn, cây mọc lại

Bứng gốc, cây không còn

Tỳ-kheo chứng Niết-bàn.

Nếu chưa đoạn tuyệt

Luyến ái thân thích

Ý tham tự trói

Như bê thích sữa.

Đoạn dục tận gốc

Sinh tử không ngại

Người ấy gần đạo

Mau chứng Niết-bàn.

Già vì tham dâm

Bệnh do giận dữ

Chết bởi ngu si

Trừ ba, đắc đạo.

Giải thoát trước sau

Vượt giữa, sang kia

Diệt hết tà niệm

Không còn già chết.

Người ham vợ con

Không quán pháp bệnh

Thần chết vụt đến

Như nước lũ dâng.

Cha con không cứu

Mong gì thân thích

Mạng hết, nhờ thân

Như mù giữ đèn.

Tuệ hiểu ý này

Phải tu kinh giới

Cần hành, vượt đời

Hết tất cả khổ.

Viễn ly ngu si

Như gió đùa mây

Diệt hết vọng tưởng

Là chánh tri kiến.

Trí lớn nhất đời

An lạc vô vi

Biết học chánh pháp

Sinh tử không còn.

Biết các hành: không

Thấy rõ bằng tuệ

Chán khổ thế gian

Đường này diệt khổ.

Biết các hành: khổ

Thấy rõ bằng tuệ

Chán khổ thế gian

Đường này diệt khổ.

Các hành: vô ngã

Thấy rõ bằng tuệ

Chán khổ thế gian

Đường này diệt khổ.

Ta dạy ngươi pháp

Nhổ mũi tên ái

Hãy tự cứu mình

Bằng lời Như lai.

Các nghiệp Ta đã diệt

Hết luân hồi sinh tử

Giải thoát chẳng một người

Dạy pháp làm mắt đạo.

Sông mạnh chảy về biển

Nước đầy thì mau tràn

Nói pháp cho người trí

Mau hưởng vị cam lộ.

Pháp luân chưa từng nghe

Chuyển vì thương chúng sinh

Thế nên người phụng trì

Giữ theo vượt ba cõi.

Trong ba niệm, niệm thiện

Ba niệm, chớ niệm ác

Niệm từ nghĩ đến làm

Diệt ác: chánh tinh tấn.

Tam định là bỏ niệm

Xả ly, hành vô lượng

Được ba, trừ ba nhóm

Giải kiết là chánh niệm.

Biết trì giới ngăn ác

Tư duy tuệ thích niệm

Biết rõ đời thành bại

Ngăn ý, thoát tất cả.

Phẩm 29: QUẢNG DIỄN (có 14 bài)

Phẩm Quảng Diễn dạy

Dù thiện hay ác

Chứa nhỏ thành lớn

Kệ tụng chứng minh.

Bỏ an ổn nhỏ

Được an lạc lớn

Bậc tuệ bỏ nhỏ

Được hưởng phước lớn.

Gây khổ cho người

Muốn mình hạnh phúc

Họa mãi theo thân

Tự gây oán lớn.

Đã làm nhiều việc

Cả việc không nên

Múa hát phóng dật

Nết xấu tăng dần.

Tinh tấn tu hành

Làm đúng, bỏ sai

Niệm thân tỉnh giác

Chính là chánh cần.

Thông minh trí tuệ

Học vấn quảng bác

Hiểu biết rộng dần

Như dầu vào nước.

Ý cùn trí cạn

Không ham học hành

Hiểu biết thu hẹp

Như bơ vào nước.

Gần đạo danh sáng

Như tuyết đỉnh núi

Xa đạo tối tăm

Như tối bắn tên.

Làm đệ tử Phật

Thường tự tỉnh giác

Ngày đêm niệm Phật

Niệm Pháp, niệm Tăng.

Làm đệ tử Phật

Thường tự tỉnh giác

Ngày đêm thiền định

Vui quán, nhất tâm.

Người phải luôn chú ý

Khi ăn biết tự bớt

Là giảm khổ bởi tham

Điều độ thì sống lâu.

Học khó, trừ tội khó

Sống tại gia cũng khó

Sống chung đồng lợi khó

Khó nhất vượt luân hồi.

Tỳ-kheo cầu xin khó

Sao không tự cố gắng

Tinh tấn đắc tự tại

Không còn cầu người nữa.

Có tín thì giới thành

Nhờ giới nhiều quả báo

Nhờ giới sống an vui

Hiện tại được cúng dường.

Khi đi và khi nằm

Hành động không phóng dật

Tinh cần luôn điều tâm

An vui sống giữa rừng.

Phẩm 30: ĐỊA NGỤC (có 16 bài)

Phẩm Địa Ngục này

Nói việc Nê-lê

Làm ác chịu ác

Tội báo không tha.

Nói dối, gần địa ngục

Làm mà nói không làm

Hai tội đều bị quả

Tự gây, nghiệp kéo đi.

Trên thân mặc pháp y

Làm ác, không giữ giới

Kẻ chìm trong việc ác

Chắc chắn đọa địa ngục.

Phạm giới, hưởng cúng dường

Đúng lý, thà tự hại

Như nuốt viên sắt nóng

Lửa đốt cháy thành than.

Phóng dật có bốn việc

Ưa xâm phạm vợ người

Gây họa không làm phước

Chê bai và dâm dật.

Không phước, đọa ác thú

Sợ hãi, không an vui

Bị phép vua hành phạt

Chết bị rơi địa ngục.

Như nhổ nắm cỏ bén

Không chặt bị đứt tay

Học giới, không giữ giới

Tự hại đọa địa ngục.

Sống buông lung lười biếng

Không thể trừ phiền não

Phạm hạnh bị hoen ố

Không hưởng được phước lớn.

Việc cần làm phải làm

Cương quyết làm hết sức

Tránh xa những đường tà

Chớ tung ra bụi trần.

Làm việc không nên làm

Sau chịu nhiều đau khổ

Làm thiện thường thuận tốt

Vừa ý không hối hận.

Ai với các việc ác

Sắp làm hoặc đã làm

Không mở được khổ này

Tội đến không tránh được.

Dối chứng cầu lợi

Hành động bất chánh

Oán gièm người thiện

Cố hại người ngay

Tội trói kẻ ấy

Tự nhào xuống hố.

Như giữ biên ải

Trong ngoài kiên cố

Tự giữ tâm mình

Phi pháp không sinh

Phạm giới bị khổ

Phải đọa địa ngục.

Đáng hổ chẳng hổ

Không hổ lại hổ

Sống với tà kiến

Chết đọa địa ngục.

Đáng sợ chẳng sợ

Không sợ lại sợ

Tin theo tà kiến

Chết đọa địa ngục.

Đáng tránh không tránh

Nên đến không đến

Học tập tà kiến

Chết đọa địa ngục.

Đáng gần nên gần

Nên xa thì xa

Luôn giữ chánh kiến

Chết sinh cõi thiện.

Phẩm 31: TƯỢNG DỤ (có 18 bài)

Phẩm Tượng Dụ này

Dạy người chánh thân

Làm thiện được thiện

Phước báo chắc vậy.

Ta như voi chiến

Không sợ trúng tên

Thường dùng thành tín

Độ người không giới.

Như voi thuần thục

Xứng để vua cỡi

Người thuần thục giỏi

Mới nhận thành tín.

Tuy thường huấn luyện

Như ngựa mới kia

Như voi thuần thục

Không bằng tự điều.

Voi ngựa không đưa

Tận nơi người muốn

Chỉ người tự điều

Mới được thuần thục.

Như voi tên Tài Thủ

Phát dục khó cấm ngăn

Trói lại, chẳng cho ăn

Nhưng vẫn còn hung dữ.

Kẻ chìm trong việc ác

Thường tự trói bằng tham

Như voi không biết đủ

Nên thường nhập bào thai.

Xưa ý này ngu độn

Thường phóng dật cầu an

Nay bỏ, hàng phục dục

Như dùng móc điều voi.

Thích đạo không phóng dật

Thường tự giữ gìn tâm

Là diệt khổ cho thân

Như voi vượt khỏi hầm.

Nếu được bạn hiền trí

Cùng nhau siêng làm thiện

Biết chế phục ý riêng

Đạt đến chỗ đồng tâm.

Không được bạn hiền trí

Gặp phải bạn xấu ác

Như vua bỏ thành ấp

Sống riêng không làm ác

Thà một mình làm thiện

Như voi tự giữ thân.

Sống có ích là an

Bạn nhu hòa là an

Chết có phước là an

Không bị ác là an.

Có mẹ phục vụ, vui

Có cha phục vụ, vui

Đời có Sa-môn, vui

Mọi người có đạo, vui.

Trì giới đến già an

Chánh tín nơi chánh thiện

Trí tuệ thân rất an

Không làm ác, an nhất.

Như ngựa thuần thục

Làm theo hiểu biết

Tín giới tinh tấn

Định pháp đầy đủ

Minh hạnh thành lập

Nhẫn cùng định ý

Là đoạn các khổ

Tùy ý như vậy

Nhờ đó đắc định

Như ngựa vua cỡi.

Đoạn nhuế, vô lậu

Là hưởng Thiên lạc

Không sống phóng dật

Từ đó giác ngộ

Tuấn mã vượt hèn

Vứt ác là hiền.

Phẩm 32: ÁI DỤC (có 32 bài)

Phẩm Ái Dục dạy

Dâm dục ân ái

Người đời vì chúng

Sinh nhiều khổ não.

Tâm phóng dật dâm hạnh

Ái dục thêm cành nhánh

Thêm đời này đời khác

Như khỉ tham hái trái.

Ai khổ vì ái dục

Ái dục trói thế gian

Buồn khổ ngày đêm tăng

Quấn quýt như dây leo.

Người mê hoặc ân ái

Không bỏ được dục tình

Khổ vì ái tăng thêm

Như nước rỉ đầy ao.

Nguyên nhân làm ưu buồn

Nhiều nỗi khổ trong đời

Chỉ vì duyên ái hữu

Diệt ái không còn buồn.

Vứt lo, ý ta an

Không ái, chẳng luân hồi

Không lo, không mong cầu

Không ái thì được an.

Có ai đến khi chết

Quấn quýt nhiều thân thuộc

Đi trên đường lo dài

Khổ ái làm nguy ách.

Là người hành đạo

Không gần với dục

Trước diệt gốc ái

Không còn thân rễ

Không như cắt lau

Làm dục sinh lại.

Như cây rễ sâu chắc

Tuy chặt vẫn mọc cành

Ý ái chưa trừ hết

Phải bị khổ não hoài.

Như khỉ xa rừng cây

Thoát rồi quay trở lại

Loài người cũng như vậy

Thoát ngục lại vào ngục.

Ý tham dục chảy mãi

Huân tập với kiêu mạn

Tư tưởng theo ái dục

Mê muội, chẳng thấy gì.

Ý tưởng chảy khắp nơi

Dục quấn như cỏ rối

Nhờ trí tuệ thấy rõ

Mới chặt gốc ý dục.

Người chìm trong bể ái

Vọng tưởng dục tràn lan

Ái dục sâu không đáy

Già chết vì ái này.

Không chặt bỏ cành nhánh

Chỉ nuôi thêm tham dục

Vì nuôi ong tay áo

Kẻ ngu phải lo buồn.

Bị còng giam trong ngục

Trí không cho là chắc

Ngu thân cận vợ con

Ái nhiễm này chắc bền.

Tuệ nói ái là ngục

Sâu chắc khó thoát ra

Thế nên cố chặt bỏ

Không còn dục mới yên.

Thấy sắc, tâm mê hoặc

Chẳng quán niệm vô thường

Ngu cho là mỹ thiện

Nào biết sắc không chân.

Tự nhốt trong dâm lạc

Như tằm làm kén trói

Người trí bỏ, không màng

Không dục, không còn khổ

Người tâm ý phóng dật

Thấy dâm cho là tịnh

Ý ân ái bùng lên

Từ đó tạo lao ngục.

Người tỉnh giác diệt dâm

Thường niệm dục bất tịnh

Nhờ đó thoát ngục tà

Không còn khổ già chết.

Tự trùm bằng lưới dục

Tự che bằng dù ái

Phóng túng trói trong ngục

Như cá lọt vào lờ.

Bị già chết theo mãi

Như nghé theo vú mẹ

Ly dục, không theo ái

Thoát lưới, không bị nhốt.

Hết đường, trừ ngục trói

Thoát tất cả bỉ thử

Đều vượt qua tất cả

Chính là bậc Đại sĩ.

Chớ thân người xa pháp

Chớ thân kẻ nhiễm ái

Người không đoạn ba đời

Tất đọa vào biên kiến.

Ai hiểu tất cả pháp

Không vướng vào các pháp

Thoát tất cả ý dục

Chính là thông Thánh ý.

Các thí, thí pháp hơn

Các vị, đạo vị hơn

Các vui, vui pháp hơn

Ái hết, không còn khổ.

Ngu lấy tham tự trói

Không cầu sang bờ kia

Kẻ ngu tham tài, sắc

Hại mình và hại người.

Ý ái dục là ruộng

Tham sân si là giống

Cho hết, thoát thế gian

Được phước vô cùng tận.

Bạn ít, hàng hóa nhiều

Thương nhân lo sợ mãi

Giặc tham dục hại mạng

Bậc tuệ không tham dục.

Tâm có nhiều loại dục

Không chỉ là năm dục

Ngược lại, đoạn năm dục

Chính là bậc Dũng sĩ.

Không dục, không có sợ

Bình thản không khổ đau

Trừ dục, diệt phiền não

Là thoát hẳn vực sâu.

Dục, ta biết gốc ngươi

Ý do tư tưởng sinh

Ta không tư tưởng dục

Thì ngươi không hiện hữu.

Chặt cây không hết

Từ cây sinh ác

Chặt cây sạch cành

Tỳ-kheo diệt độ.

Như cây chưa chặt

Cành ái mọc thêm

Tâm trói vào đây

Như bê theo mẹ.

Phẩm 33: LỢI DƯỠNG (có 20 bài)

Phẩm Lợi Dưỡng này

Dạy ta phòng tham

Thấy lợi, nhớ nghĩa

Không để uế sinh.

Chuối trổ buồng nên chết

Tre lau cũng như vậy

Lừa mang thai phải chết

Người tự sát vì tham.

Như vậy tham không lợi

Nên biết do si sinh

Ngu ham lợi, hại trí

Đầu bị rơi xuống đất.

Trời mưa bảy báu

Vẫn không thỏa mãn

Vui ít khổ nhiều

Giác vậy là trí.

Tuy dục cõi trời

Tuệ bỏ không tham

Vui thoát ân ái

Là đệ tử Phật.

Xa đạo thuận tà

Tỳ-kheo tham lợi

Chỉ có tâm xan

Mong cúng cho mình.

Chớ tham lợi này

Xuất gia gây tội

Trái chí nguyện rồi

Tu hành vô ích.

Ngu suy nghĩ ngu

Dục mạn tăng lên

Lạ thay! Mất lợi

Không gần Niết-bàn.

Biết đúng việc này

Tỳ-kheo Phật tử

Không tham lợi dưỡng

Độc cư, vứt dục

Tự không ỷ thị

Chẳng mong nơi người.

Tỳ-kheo vọng tưởng

Không chứng chánh định

Muốn sống an lạc

Ngăn tâm, tự tỉnh.

Không biết điều độ

Y phục ăn uống

Muốn sống an lạc

Ngăn tâm, tự tỉnh.

Thọ nhận tri túc

Giữ hành một pháp

Muốn sống an lạc

Ngăn tâm, tự tỉnh.

Như chuột trong hang

Ẩn dật học tập

Nghe nhiều thêm lợi

Tư duy, giữ giới

Trí tuệ đầy đủ

Tinh tấn, thanh tịnh

Chứng được ba minh

Giải thoát vô lậu.

Trí thức cạn hẹp

Chẳng nhớ được gì

Cả đến uống ăn

Phải nhờ người khác

Lại có ác tâm

Tranh giành lợi dưỡng.

Tham lợi kết oán

Cố mặc Pháp y

Chỉ mong ăn uống

Không theo lời Phật.

Nên biết lỗi này

Lợi dưỡng đáng sợ

Nhận ít không khổ

Tỳ-kheo tâm xả.

Không ăn mạng chẳng còn

Ai có thể nhịn đói

Nên: ‘dĩ thực vi tiên’

Biết vậy, không ganh ghét.

Ganh trước hại ta

Sau lại hại người

Đánh người, bị đánh

Chẳng bao giờ trừ.

Thà ăn đá cháy

Uống nước đồng sôi

Không được phá giới

Ăn của tín thí.

Phẩm 34: SA-MÔN (có 32 bài)

Phẩm Sa-môn này

Dạy theo chánh pháp

Đệ tử học hành

Đắc đạo giải thoát.

Điều phục luôn bốn căn

Thân ý đều chân chánh

Tỳ-kheo hành như vậy

Không còn bị khổ đau.

Tay chân không làm bậy

Nói ít, làm đúng lời

Nội tâm vui thiền định

Đơn độc sống tịch nhiên.

Học nên giữ miệng

Ít nói, từ tốn

Nói ra pháp nghĩa

Lời lẽ dịu dàng.

Ưa thích chánh pháp

Chánh tư duy pháp

Tỳ-kheo y pháp

Không sống trái pháp.

Học không vì lợi

Không ganh với người

Tỳ-kheo hiếu thắng

Ý không sao định.

Tỳ-kheo biết đủ

Đã nhận không chứa

Thanh tịnh, không nhiễm

Chư Thiên khen ngợi.

Tỳ-kheo Từ bi

Ái kính lời Phật

Thâm nhập chỉ quán

Diệt hành, sống an.

Tất cả danh sắc

Chẳng còn mê chấp

Không chấp không khổ

Mới là Tỳ-kheo.

Tỳ-kheo tát thuyền

Thuyền trống đi nhanh

Trừ tham, sân, si

Chính là Niết-bàn.

Vứt năm, trừ năm

Tư duy năm căn

Phân biệt được năm

Mới vượt sông sâu.

Thiền không phóng dật

Chớ sống dục loạn

Đừng nuốt đồng sôi

Đốt thân, tự khổ.

Không thiền, chẳng trí

Không trí, chẳng thiền

Theo đường thiền trí

Được đến Niết-bàn.

Nên học pháp không

Yên tịnh ngăn ý

Vui sống độc cư

Nhất tâm quán pháp.

Chế ngự năm ấm

Giữ ý như nước

Thanh tịnh hòa nhã

Hưởng vị cam lộ.

Tỳ-kheo có tuệ

Không nhận tài sản

Nhiếp căn, biết đủ

Kiên trì giới luật

Cầu thầy bạn lành

Sống đời tịnh hạnh.

Bậc Trí trưởng thành

Thoát khổ được vui

Như hoa Vệ sư

Tàn thì rụng cánh.

Bỏ tham sân si

Tự thoát sinh tử

Giữ gìn thân lời

Tâm ý tịch tịnh.

Tỳ-kheo bỏ tục

Vì hưởng an tịnh

Phải sách tấn thân

Tranh đấu với tâm.

Giữ thân, chánh niệm

Tỳ-kheo sống an

Ta tự xét ta

Biết không có ngã

Nên điều phục ngã

Vô ngã là hiền.

Vui theo lời Phật

Thêm nhiều hoan hỷ

Đạt đến tịch diệt

Hành diệt, an lạc.

Có người nhỏ tuổi

Thực hành lời Phật

Chiếu sáng thế gian

Như trời không mây.

Vứt mạn không còn kiêu

Tịnh như sen trong nước

Tu học vứt bỉ thử

Biết rõ thoát thế gian.

Cắt ái không vương vấn

Bất nhiễm như hoa sen

Tỳ-kheo vượt qua sông

Thắng dục, sáng thế gian.

Vượt dòng tự nghĩ

Khước trừ tâm dục

Người không cắt dục

Ý vẫn buông lung.

Làm đi! Làm đi!

Phải gắng chế ngự

Xuất gia còn lười

Ý vẫn bị nhiễm.

Tu hành biếng nhác

Phiền não khó trừ

Phạm hạnh không sạch

Sao đến giải thoát.

Sa-môn hạnh gì!

Buông lung tâm ý

Đến đâu vướng đó

Chạy theo vọng tưởng.

Thân mặc ca-sa

Không bỏ việc ác

Kẻ ác làm ác

Bị đọa đường ác.

Kẻ khó dạy bảo

Như uốn cây khô

Ta làm vì ta

Sao không tinh tấn.

Ngăn tâm chẳng sạch

Tất còn phóng túng

Bỏ tham niệm đạo

Mới đúng ngăn tâm.

Ngăn tâm chẳng sạch

Phóng đãng bất tín

Diệt được các khổ

Sa-môn bậc thượng.

Phẩm 35: PHẠM CHÍ (có 40 bài)

Phẩm Phạm Chí này

Nói làm thanh bạch

Tu học không nhiễm

Xứng danh Đạo sĩ.

Vượt dòng thoát qua

Vô dục như Phạm

Biết hành phải diệt

Gọi là Phạm chí.

Dùng chỉ và quán

Thanh tịnh vượt vực

Thoát các kết dục

Gọi là Phạm chí.

Ưa thích, chán ghét

Vứt bỏ cả hai

Xả ly tham dâm

Gọi là Phạm chí.

Tư duy thanh tịnh

Hành động vô lậu

Cầu chứng vô sinh

Gọi là Phạm chí.

Nhật sáng ban ngày

Nguyệt sáng ban đêm

Giáp sáng quân binh

Thiền sáng người tu

Chư Phật ra đời

Chiếu sáng tối tăm.

Chẳng cạo tóc, nói lành

Là Sa-môn, Phạm chí

Ai từ bỏ các ác

Mới chính là Đạo nhân.

Vứt ác là Phạm chí

Vào chánh là Sa-môn

Phá ngã, không làm ác

Thật chính là xuất gia.

Ai bỏ ái dục

Tâm không vương vấn

Đã bỏ, đã chánh

Là diệt các khổ.

Thân miệng và ý

Sạch không lỗi lầm

Giữ gìn ba nghiệp

Chính là Phạm chí.

Tâm ai hiểu rõ

Lời dạy của Phật

Quán tâm hướng về

Thanh tịnh như nước.

Chẳng phải bện tóc

Gọi là Phạm chí

Chí thành hành pháp

Thanh bạch là hiền.

Búi tóc, không tuệ

Áo cỏ làm chi

Trong còn chấp trước

Ngoài bỏ ích gì?

Mặc áo tầm thường

Thân hành theo pháp

Độc cư tư duy

Gọi là Phạm chí.

Phật không dạy điều

Khen mình chê người

Chân thật không dối

Mới là Phạm chí.

Đoạn tuyệt dục vọng

Ý chí không dâm

Theo dõi vứt dục

Gọi là Phạm chí.

Vượt sông sinh tử

Cố gắng thoát qua

Tự giác vượt hào

Gọi là Phạm chí.

Bị mắng bị đánh

Im lặng không giận

Có sức nhẫn nhục

Gọi là Phạm chí.

Ai bị khinh khi

Chánh niệm giữ giới

Vững điều phục thân

Gọi là Phạm chí.

Tâm bỏ pháp ác

Như rắn lột da

Không nhơ bởi dục

Gọi là Phạm chí.

Hiểu đời là khổ

Nên diệt ý dục

Bỏ gánh nặng xuống

Gọi là Phạm chí.

Tuệ hiểu sâu xa

Rõ đạo, phi đạo

Hành đúng thượng pháp

Gọi là Phạm chí.

Vứt bỏ cư gia

An lạc không nhà

Ít muốn biết đủ

Gọi là Phạm chí.

Không còn mưu sinh

Không tâm tàn hại

Không bị phiền não

Gọi là Phạm chí.

Hòa với tranh giành

Bị hại không oán

Dùng thiện báo ác

Gọi là Phạm chí.

Bỏ tham, sân, si

Kiêu mạn, các ác

Như rắn lột da

Gọi là Phạm chí.

Đoạn tuyệt việc đời

Không nói lời xấu

Thực hành tám Chánh

Gọi là Phạm chí.

Pháp ác trên đời

Dài, ngắn, lớn, nhỏ

Đều không quan tâm

Gọi là Phạm chí.

Đời này sống sạch

Đời sau không uế

Không lấy không bỏ

Gọi là Phạm chí.

Không chấp vào thân

Không tụng vô nghĩa

Hành theo Niết-bàn

Gọi là Phạm chí.

Với tội và phước

Siêu việt cả hai

Không vướng trần lụy

Gọi là Phạm chí.

Tâm hỷ không bợn

Như trăng tròn sáng

Không hủy báng ai

Gọi là Phạm chí.

Chạy theo tà kiến

Rơi hố khổ đau

Muốn vượt lên bờ

Đừng nghe lời bậy

Diệt không sinh nữa

Gọi là Phạm chí.

Đã đoạn ân ái

Xuất gia vô dục

Diệt sạch ái, hữu

Gọi là Phạm chí.

Vượt khỏi nhân gian

Không cầu cõi trời

Không về cõi nào

Gọi là Phạm chí.

Bỏ thương và ghét

Không còn các uẩn

Chiến thắng thế gian

Gọi là Phạm chí.

Đời này cuối cùng

Chết không sinh nữa

Giác ngộ siêu việt

Gọi là Phạm chí.

Vượt qua năm đạo

Không còn chỗ rơi

Ái tập không còn

Gọi là Phạm chí.

Ở trước và sau

Ở giữa cũng không

Không giữ, không bỏ

Gọi là Phạm chí.

Bậc rất hùng dũng

Tự mình giải thoát

Giác ngộ, bất động

Gọi là Phạm chí.

Tự biết đời trước

Những nơi trải qua

Không còn tái sinh

Trí thông đạo huyền

Sáng như Mâu-ni

Gọi là Phạm chí.

Phẩm 36: NÊ-HOÀN (có 36 bài)

Phẩm Nê-hoàn này

Dạy đường hướng về

Điềm nhiên tịch diệt

Vượt khổ sinh tử.

Nhẫn phải giữ đứng đầu

Niết-bàn, Phật tối thượng

Xuất gia không phạm giới

Ngăn tâm không gây hại

Không bệnh lợi nhất

Biết đủ giàu nhất

Tín bạn tốt nhất

Nê-hoàn vui nhất.

Đói, bệnh nặng nhất

Các hành: khổ nhất

Hiểu đúng như vậy

Nê-hoàn vui nhất.

Ít đi đường thiện

Tất đến ác nhiều

Biết đúng như vậy

Nê-hoàn rất yên.

Sinh đến cõi thiện

Bị đọa cõi ác

Đạt đến Nê-hoàn

Đều do nhân duyên.

Nai sống rừng hoang

Chim bay hư không

Pháp theo nhân quả

Chân nhân hướng diệt.

Trước không có gì

Sau đó cũng không

Chính là vô đắc

Có gì nghĩ suy.

Tâm khó thấy

Tu mới thấy

Giác ngộ dục

Thấy đầy đủ.

Không thích trần

Là thoát khổ

Vì ái dục

Thống khổ tăng.

Rõ bất tịnh

Nên chế ngự

Không tham luyến

Thì hết khổ.

Thấy biết thấy

Nghe biết nghe

Niệm biết niệm

Thức biết thức

Không chấp trước

Không phân biệt

Trừ tất cả

Là thoát khổ.

Trừ thân tưởng

Diệt thọ hành

Thức không còn

Là hết khổ.

Theo là động

Bỏ là tịnh

Tránh gần động

Xa hỷ lạc.

Xa hỷ lạc.

Thì an tịnh

Đã tịch tịnh

Hết đến đi.

Không đến đi

Thoát sinh tử

Hết sinh tử

Không bỉ thử.

Đoạn bỉ thử

Diệt cả hai

Diệt tận cùng

Là hết khổ.

Tỳ-kheo có tái sinh

Nếu tạo hữu, có hành

Không tạo hữu, hết hành

Hết hữu, sinh chấm dứt.

Người đạt đến vô niệm

Mới có thể đạt đến

Không sinh, không còn hữu

Không tạo, không có hành.

Có hữu và còn hành

Là chưa được bình an

Không còn hữu và hành

Là giải thoát, bất sinh.

Từ hữu này chấm dứt

Từ hữu này tái sinh

Còn hành có sinh tử

Bỏ hành, được chứng quả.

Thực, nhân duyên sinh hữu

Thực, nhân duyên khổ vui

Ở đây cần phải diệt

Không còn niệm theo hành

Hành diệt, tự nhiên an

Những đau khổ chấm dứt.

Tỳ-kheo, Ta đã biết

Chẳng thuộc vào các cõi

Chẳng ở hư không xứ

Chẳng vào các dụng xứ

Chẳng thuộc tưởng vô tưởng

Chẳng đời này đời sau

Không mặt trời và trăng

Không đi, không lơ lửng

Ta không còn qua lại

Không đến và không đi

Không mất và không sinh

Nơi ấy là Nê-hoàn.

Giống như vậy, nhưng khác

Giải thoát hết khổ vui

Thấy không còn sợ hãi

Không nói, nói không sai.

Bẻ gãy mũi tên hữu

Không còn vướng ngu si

Là khoái thích số một

Đường này an vô thượng.

Bị nhục, tâm như đất

Tu nhẫn như cửa đi

Sạch như nước không cấu

Vô sinh, hết luân hồi.

Không tham đắm thắng lợi

Tuy thắng, khổ lại sinh

Nên tự cầu thắng pháp

Đã thắng, không còn sinh.

Dứt cũ, không tạo mới

Chán thai, không hành dâm

Giống héo, không mọc nữa

Ý diệt như lửa tắt.

Bào thai là biển uế

Vui gì mà hành dâm

Trên trời tuy cõi thiện

Đều không bằng Nê-hoàn.

Cần biết đoạn tất cả

Không tham luyến thế gian

Vứt hết đến diệt độ

Đường này là tối thượng.

Phật dạy pháp Thánh đế

Trí dũng nên phụng trì

Hành tịnh không uế nhiễm

Tự biết vượt thế gian.

Hành đạo trước xa dục

Sớm mặc giới pháp Phật

Diệt ác thoát cảnh ác

Như chim vượt hư không.

Ai đã hiểu Pháp cú

Chí tâm tu tập theo

Vượt qua bờ tử sinh

Hết khổ, không hoạn nạn.

Đạo pháp không thân sơ

Chánh không cần mạnh yếu

Quan trọng không vọng tưởng

Mở kết là thanh tịnh.

Thượng trí nhàm chán thân

Nguy ách không chân thật

Khổ nhiều nhưng vui ít

Chín lỗ đều bất tịnh.

Tuệ dùng nạn mua an

Không tham, thoát các nạn

Hình hài như bọt nổi

Tuệ thấy, xả không tham.

Quán thân là vật khổ

Sinh, lão, bệnh, tử khổ

Vứt cấu hành thanh tịnh

Tất được an lạc lớn.

Dùng tuệ phá tan tà

Diệt hữu lậu không còn

Tu thanh tịnh, vượt đời

Trời người đều kính lễ.

Phẩm 37: SINH TỬ (có 18 bài)

Phẩm Sinh Tử này

Nói về người, quỷ

Thân mất thần còn

Tùy nghiệp chuyển sinh.

Mạng sống như trái chín

Thường sợ bị rụng rơi

Đã sống thì phải khổ

Ai có thể bất tử?

Khởi đầu ưa ân ái

Vì dâm vào bào thai

Thọ thân mạng như điện

Ngày đêm giảm không dừng.

Thân này là vật chết

Tinh thần pháp vô hình

Chết rồi lại tái sinh

Nhưng tội phước không mất.

Luân hồi rất nhiều đời

Còn si ái còn dài

Tự làm, hưởng khổ vui

Thân chết, thức tiếp nối.

Thân bốn đại là sắc

Thức bốn ấm là danh

Sự tình mười tám giới

Bị duyên khởi mười hai.

Thần thức nơi chín địa

Sinh tử nối tiếp hoài

Thế gian ngu không học

Si ám không Thiên nhãn.

Bôi bẩn bằng ba cấu

Không mắt ý tà kiến

Cho chết rồi còn mãi

Hay cho chết mất hẳn.

Tâm thức tạo ba cõi

Năm đường thiện và ác

Lặng lẽ đi và đến

Qua lại theo nhân quả.

Dục, Sắc, Vô hữu sắc

Tất cả do nghiệp cũ

Như cây nào trái ấy

Báo như bóng theo hình.

Thức lấy thân làm tên

Như lửa theo chất đốt

Nơi đuốc gọi lửa đuốc

Tùy than cỏ phân củi.

Tâm pháp khởi theo nhau

Pháp diệt thì tâm diệt

Sinh diệt như mưa đá

Lưu chuyển không tự biết.

Thức chạy theo năm đường

Qua lại khắp mọi nơi

Bỏ thân rồi thọ thân

Như xe lăn trên đất.

Con người bỏ xác thân

Như ra khỏi nhà cũ

Thức lấy thân làm nhà

Thân hoại, thức tiếp nối.

Tinh thần trong thân thể

Như chim nhốt trong bình

Bình vỡ, chim bay ra

Thân chết, thần tái sinh.

Si mê tưởng thường, tịnh

Ưa thân tưởng, nghi tưởng

Hy vọng không chính yếu

Phật dạy: chính vô minh.

Một gốc, hai thay đổi

Ba cấu, năm rộng lớn

Các biển mười hai việc

Hay thay vượt vực trói.

Khi đoạn tuyệt ba sự

Biết thân không sống nữa

Mạng sống, hơi ấm, thức

Bỏ thân sang đời khác.

Khi chết, thân trên đất

Như gỗ nào biết gì

Quán sát tướng trạng này

Như huyễn, ngu mới tham.

Phẩm 38: ĐẠO LỢI (có 19 bài)

Phẩm Đạo Lợi này

Kính vua cha thầy

Chỉ dạy đường thiện

Đôn đốc theo chánh.

Người biết kính bậc trên

Vua, cha, thầy, tu sĩ

Giới, tín, thí, văn, tuệ

Trọn đời sống an lành.

Đời trước tạo phước lành

Sinh làm người tôn quý

An thiên hạ bằng pháp

Phụng đạo, ai cũng theo.

Vua đứng đầu thần dân

Thường từ ái xuống dưới

Tự thân tuân pháp, giới

Dạy người, ngăn lỗi lầm.

Sống an chớ quên nguy

Nghĩ đúng, làm phước thêm

Kết quả của phước đức

Đến không luận sang hèn.

Làm tướng trong thế gian

Thuận chánh không theo tà

Tâm chánh thắng các ác

Như vậy là Pháp vương.

Thấy đúng thường bố thí

Nhân ái thích lợi người

Có lợi phân đồng đều

Nên mọi người thân cận.

Như bò lội qua sông

Trước chính, sau cũng chính

Giữ pháp tâm không tà

Như vậy mọi người an.

Chớ vọng cầu thần tượng

Chỉ rước thống khổ thôi

Ý ác tự giết mình

Không sao đến cõi thiện.

Nên dựa vào giới đức

Phước báo luôn theo ta

Người thấy pháp dẫn đầu

Thoát ly ba đường ác.

Giữ giới trừ sợ, khổ

Phước đức trên ba cõi

Quỷ rồng tà độc hại

Không phạm người trì giới.

Bất nghĩa, không thành tín

Dối trá, ưa tranh cãi

Nên xa lánh hạng này

Gần ngu, chỉ thêm tội.

Nhân hiền, nói thành tín

Học rộng, đủ giới hạnh

Nên biết thân bậc này

Gần trí, tín, nhiều thiện.

Nói hay, không giữ giới

Tâm loạn, không làm thiện

Tuy thân sống chỗ vắng

Nhưng không phải học pháp.

Một, nói lời hay đúng

Hai, thuyết theo giáo pháp

Ba, ái ngữ vừa ý

Bốn, nói thật không dối.

Không biết, nhận dao bén

Chỉ làm thân bị thương

Ngu ưa học tà thuyết

Làm theo chịu khổ đau.

Tham dục, sân nhuế, si

Là ba gốc bất thiện

Vì nó thân tự hại

Báo do si ái sinh.

Có phước làm trời người

Phi pháp đọa cõi ác

Riêng bậc Thánh thấy rõ

Thường hành lời Phật dạy

Giới đức lợi hai đời

Đã làm, phước theo thân

Trời người đều khen ngợi

Tâm chánh luôn an ổn.

Làm ác, không nghĩ bỏ

Ngày thêm, không hối hận

Mạng trôi qua như suối

Sợ vậy, nên giữ giới.

Nay trên đầu của ta

Tóc bạc, mạng bị trộm

Là Thiên sứ đã báo

Đúng lúc nên xuất gia.

Phẩm 39: KIẾT TƯỜNG 1 (có 19 bài)

Phẩm Kiết Tường này

Phương pháp tu thân

Bỏ ác làm thiện

Mãi hưởng phước nhiều.

Phật, Đạo Sư chư Thiên

Như Lai giảng chân nghĩa

Có tu sĩ Phạm chí

Hỏi: an lành là gì?

Phật từ bi thương họ

Giảng yếu nghĩa pháp này

Tin thích theo chánh pháp

Là an lành tối thượng.

Không lệ thuộc trời người

Cầu khẩn điều may rủi

Không cúng tế thần linh

Là an lành tối thượng.

Chọn bạn hiền sống chung

Chú trọng làm phước đức

Thân hành động chân chánh

Là an lành tối thượng.

Bỏ ác, làm theo thiện

Tránh rượu, biết tiết chế

Không tham dâm nữ sắc

Là an lành tối thượng.

Học rộng, sống đúng giới

Tinh tấn học pháp, luật

Sửa mình, không tranh chấp

Là an lành tối thượng.

Hiếu thảo với cha mẹ

Lo gia nghiệp, vợ con

Không hành động phóng đãng

Là an lành tối thượng.

Không khinh mạn, tự cao

Tri túc, biết nhớ ân

Thường xuyên học kinh pháp

Là an lành tối thượng.

Học nhiều, thường khiêm tốn

Thích gặp bậc Sa-môn

Nghe giảng thọ trì ngay

Là an lành tối thượng.

Trai giới, tu phạm hạnh

Muốn thân cận Hiền thánh

Nương tựa bậc Minh trí

Là an lành tối thượng.

Tín tâm, sống đạo đức

Ý quyết định không nghi

Muốn thoát ba đường ác

Là an lành tối thượng.

Bố thí, tâm bình đẳng

Kính phụng bậc Đắc đạo

Cung kính các vị trời

Là an lành tối thượng.

Thường tránh xa tham dục

Ngu si và sân hận

Tập nhận thức đúng đạo

Là an lành tối thượng.

Vứt bỏ điều vô ích

Siêng tu đạo thiết thực

Thường làm việc đáng làm

Là an lành tối thượng.

Vì tất cả chúng sinh

Xây dựng tâm Đại từ

Nhân ái giúp chúng sinh

Là an lành tối thượng.

Muốn cầu phước an lành

Phải kính tín Đức Phật,

Muốn cầu phước an lành

Phải học nghĩa Pháp cú,

Muốn cầu phước an lành

Nên cúng dường Tăng bảo,

Người trì giới thanh tịnh

Là an lành tối thượng.

Người trí sống trong đời

Luôn tập hạnh an lành

Tự thành tựu Tuệ giác

Là an lành tối thượng.

Phạm chí nghe Phật dạy

Tâm ý rất hoan hỷ

Đảnh lễ sát chân Phật

Quy y Phật, Pháp, Tăng.

1. Tương đương Pāli – Mangala-sūtta – kinh Hạnh phúc.