SỐ 159 — kINH ĐẠI THỪA BẢN SINH TÂM ĐỊA QUÁN

QUYỂN 3

Phẩm 2: Báo Ân (Phần 2)

Bấy giờ, về phía Đông bắc đại thành Vương xá cách tám mươi do-tuần có một nước nhỏ tên là Tăng trưởng phúc. Trong nước ấy có một ông Trưởng giả tên là Trí Quang, tuổi nhiều, già yếu, chỉ có một con, mà người con ấy tánh tình ác nghịch, không thuận cha mẹ, cha mẹ răn dạy gì đều không theo lời. Ông Trưởng giả xa nghe Đức Phật Thích-ca Mâu-ni Như Lai ở trong núi Kỳ-xà-quật, thành Vương xá, vì vô lượng chúng sinh trong cõi đời xấu ác, nhơ đục, nêu giảng về pháp Báo ân của Đại thừa. Khi ấy, cả cha mẹ và con cùng mọi người quyến thuộc của ông vì muốn nghe pháp, nên đem các đồ cúng đến nơi Phật, cung kính cúng dường Phật.

Cúng dường rồi ông Trưởng giả liền bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn, con có một người con, tánh nó ác tệ quá, không chịu nghe lời khuyên răn của cha mẹ. Nay con nghe thấy Phật giảng dạy về việc báo đáp bốn ân, con vì muốn nghe pháp nên lại nơi Phật, kính xin Đức Thế Tôn vì chúng con cùng các người trong quyến thuộc chỉ dạy rõ về nghĩa lý sâu xa, nhiệm mầu của bốn ân, khiến đứa con tệ ác của con sinh tâm hiếu thuận, đời nay, đời sau sẽ được sự an lạc.

Đức Phật bảo ông Trí Quang:

– Quý hóa thay! Quý hóa thay! Ông vì pháp nên đến chỗ Ta, cúng dường cung kính và muốn nghe pháp ấy, vậy các ông nên nghe cho kỹ và nhớ nghĩ cho khéo! Nếu có các thiện nam, thiện nữ nào phát tâm Bồ-đề, muốn nghe các pháp quan trọng, khi cất chân, đặt chân xuống đất, tùy theo số lượng bụi nhỏ của đường đất đi xa hay gần mà do nhân duyên ấy, người đó cảm được Kim luân của Chuyển luân thánh vương, khi phước báo của Thánh vương hết, được làm Thiên vương trong Dục giới; khi phước báo của Thiên vương trong Dục giới hết, được làm Phạm thiên vương, được thấy Phật, nghe pháp và chóng chứng được đạo quả vi diệu. Đại trưởng giả cùng những người khác đi với ông vì cầu pháp nên đến chỗ Ta, tính ra như thế là phải đi qua tám mươi do-tuần đại địa vi trần, mỗi một số vi trần ấy sẽ tạo được những cảm ứng theo những quả báo về trời, người, Luân vương. Và được nghe pháp rồi, đời sau sẽ chứng đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Tuy trước Ta đã nói về nghĩa lý sâu xa, nhiệm mầu của bốn ân, nay vì các ông, Ta nêu lại nghĩa ấy, bằng lời kệ sau này:

Tối thắng Pháp vương, Đại Thánh chủ

Tất cả trời, người chẳng thể sánh

Trang nghiêm thân bằng mọi tướng tốt

Bể trí như hư không vô lượng.

Hạnh lợi tự, tha đều viên mãn

Tiếng khen đồn khắp trong các cõi

Dứt hẳn phiền não cùng tập khí

Khéo trì mật hạnh, giữ mọi căn.

Một trăm bốn mươi đức “bất cộng”

Bể phước rộng lớn đều tràn trề

Chánh định, thần thông đầy đủ cả

Thường an vui “Tám cung tự tại”.

Trời, người, ngoại đạo trong mười phương

Không ai “năng nan” như Điều Ngự

Miệng vàng nói biện tài vô ngại

Tuy không ai hỏi mà tự nói.

Ví như thủy triều không sái thời

Cũng như trống trời hợp lòng trời

Tự tại như thế chỉ có Phật

Ngũ thông tiên, Ma, Phạm chẳng được.

Trải vô số kiếp tu hạnh nguyện

Chứng được đại thần thông như thế

Trong cõi đại tịch Ta nhập định

Quán sát các căn và bệnh, thuốc.

Tự ra thiền định mà tán thán:

“Ba đời Phật pháp Tâm địa môn”

Các vị Trưởng giả liền thoái tâm

Chỉ ưa hạnh Nhị thừa tự lợi.

Ta mở pháp đại trí phương tiện

Dẫn vào cửa giải thoát “Tam không”

Diệu lý Như Lai chẳng thể lường

Chỉ Phật biết được chân bí mật.

Thanh văn lợi căn và Độc giác

Bồ-tát dốc cầu ngôi bất thoái

Mười hai kiếp số cùng so lường

Không có ai biết được phần nhỏ.

Giả sử phàm, Thánh trí mười phương

Trao cho một người làm bậc trí

Bậc trí như thế giống rừng trúc

Không thể so lường được phần nhỏ.

Thế gian phàm phu không mắt tuệ

Mê nơi ân đức mất diệu quả

Chúng sinh trong đời năm ác trược

Không hiểu ân sâu thường trái đức.

Ta vì khai thị về bốn ân

Khiến vào chánh kiến Bồ-đề đạo

Cha lành mẹ hiền, ân trưởng dưỡng

Tất cả trai, gái đều yên vui.

Ân cha lành cao hơn núi lớn

Ân mẹ hiền sâu như biển cả

Nếu ta ở đời trong một kiếp

Nói ân mẹ hiền không hết được.

Ta nay nói qua một phần nhỏ

Như ruồi, muỗi uống nước biển sâu:

Giả sử có người vì phước đức

Cúng dường Bà-la-môn tịnh hạnh

Vị ngũ thông thần tiên tự tại

Sư trưởng đại trí cùng bạn lành

Nhà cửa trang hoàng toàn bảy báu

Phòng ốc bằng gỗ hương Chiên-đàn

Đồ nằm trăm báu bày trải khắp

Mỹ vị thế gian như cam lộ,

Cùng các thuốc men chữa muôn bệnh

Vật dụng đều chứa đầy vàng bạc.

Cúng dường như thế ngày ba thời

Cho đến đủ số một trăm kiếp

Không bằng một niệm tỏ chút phần

Cúng dường mẹ hiền ruộng ân lớn

Phước đức vô biên không thể lường

Tính toán, thí dụ không sánh kịp.

Mẹ hiền thế gian có mang con

Mười tháng mang thai chịu khổ nhiều

Tình không tham đắm năm dục lạc

Tùy thời ăn uống cũng đồng thế

Ngày đêm thường mang lòng thương xót

Đi, đứng, ngồi, nằm chịu mọi khổ.

Ngay lúc sinh con khỏi bào thai

Như góp mũi nhọn rạch thân thể

Mê cảm Đông, Tây không phân biệt

Khắp mình đau đớn không chịu nổi

Hoặc nhân nạn ấy mà mất mạng

Họ hàng quyến thuộc đều buồn bã

Mọi khổ như thế đều vì con

Lo, buồn thống thiết nói sao cùng.

Nếu được mạnh khỏe thân yên vui

Như nghèo được ngọc mừng khôn tả

Đoái nhìn mặt con không biết chán

Tâm thương nhớ con không chút rời.

Ân tình mẫu tử thường như thế

Ra vào không rời con trước ngực

Sữa mẹ như nước suối cam lộ

Nuôi dưỡng kịp thời không lúc cạn.

Ân nơi từ niệm thực khó ví

Công đức nuôi nấng cũng khó lường

Ở đời đại địa gọi là nặng

Ân mẹ hiền nặng hơn đất kia

Trên đời Tu-di gọi là cao

Ân mẹ hiền cao hơn núi đó,

Ở đời nhanh nhất có gió lốc

Nhưng lòng mẹ hiền còn trội hơn.

Nếu có chúng sinh chẳng hiếu thuận

Khiến mẹ tạm thời khởi tâm hận

Thốt lời oán niệm chỉ phần nhỏ

Con theo lời ấy bị khổ nạn.

Chư Phật cùng các thần Kim cang

Bí pháp thần tiên không cứu được.

Nếu có trai gái nghe mẹ dạy

Vâng làm, nhan sắc không hề trái

Tất cả tai nạn đều tiêu trừ

Chư Thiên độ hộ thường an lạc.

Nếu hay thừa thuận theo mẹ hiền

Những nam, nữ ấy khác kẻ phàm

Bồ-tát lòng từ hóa nhân gian

Thị hiện báo ân mọi phương tiện.

Nếu có thiện nam và thiện nữ

Vì báo ân mẹ nên hiếu dưỡng:

Cắt thịt, trích huyết thường cung cấp

Như thế đủ số trong một kiếp

Mọi thứ cần tu trong đạo hiếu

Còn chưa báo được ân tạm thời

Mười tháng con ở trong thai mẹ

Thường ngậm cuống vú uống thai huyết

Từ khi là con nít, trẻ thơ

Uống hơn trăm hộc sữa của mẹ

Ăn uống, thuốc thang, y phục đẹp

Con trước, mẹ sau đó lệ thường.

Con nếu ngu si bị người ghét

Mẹ cũng thương nhớ không hề bỏ

Xưa, có người nữ bế con mình

Lội qua sông Hằng nước chảy mạnh

Sức khó vượt qua vì nước ngập

Mẹ chết cùng con không nỡ bỏ.

Vì sức thiện căn niệm lành ấy

Mạng mất được sinh lên Phạm thiên

Hưởng vui chánh định nơi cõi Phạm

Được gặp Như Lai nhận Phật ký.

Thế nên mẹ hiền có mười đức

Tùy hợp nghĩa lợi đặt ra tên:

Một là đại địa; hai, năng sinh;

Ba là năng chánh; bốn, dưỡng dục;

Năm, cho trí tuệ; sáu, trang nghiêm;

Bảy là an ổn; tám dạy, trao;

Chín là giáo giới; mười, cho của.

Ân khác không hơn ân đức mẹ.

Pháp gì ở đời là rất giàu?

Pháp gì ở đời là rất nghèo?

Mẹ còn tại nhà là rất giàu

Mẹ đã khuất bóng là rất nghèo.

Khi mẹ còn, là mặt trời ngọ

Khi mẹ mất, là mặt trời lặn

Khi mẹ còn, thảy đều đầy đủ,

Khi mẹ mất, thảy đều rỗng không.

Tất cả hàng Thiện nam ở đời

Ân cha mẹ nặng như gò, núi

Hiếu kính cần phải luôn ở lòng

Biết ân, trả ân là Thánh đạo.

Không tiếc thân mạng dâng đồ ngon

Chưa từng một niệm thiếu sắc dưỡng

Như khi cha mẹ bỗng mất đi

Dù muốn báo ân thật chẳng kịp.

Phật xưa tu hành vì từ mẫu

Cảm được tướng tốt sắc thân vàng

Tiếng lành vang dội khắp mười phương

Tất cả người, trời đều đảnh lễ

Nhân và Phi nhân thảy cung kính

Từ duyên xưa trước báo từ ân.

Ta đã lên cung trời Đao-lợi

Ba tháng, vì mẹ nói pháp mầu

Khiến mẹ lãnh hội, quy chánh đạo

Ngộ “Nhẫn vô sinh” thường không thoái

Như thế đều là báo bi ân

Tuy báo ân sâu vẫn chưa đủ.

Ngài Mục-liên Thần thông đệ nhất,

Dứt hết phiền não trong ba cõi

Dùng sức thần thông xem từ mẫu

Thấy đang chịu khổ trong ngạ quỉ.

Mục-liên tự đi trả ân mẹ

Cứu thoát từ thân nơi thọ khổ

Sinh lên các cõi trời Tha hóa

Cùng được an vui nơi Thiên cung.

Nên biết ân cha mẹ rất sâu

Chư Phật, Thánh hiền đều báo đức.

Nếu ai chí tâm cúng dường Phật

Hoặc tâm tinh cần tu hiếu dưỡng

Phước hai người ấy không sai khác

Ba đời hưởng báo cũng vô cùng.

Người đời, làm con tạo ác tội

Sa ba ngả ác chịu khổ mãi

Người chưa chứng Thánh, không thần thông

Không thấy luân hồi, khó báo được.

Thương thay người đời không Thánh lực

Không hay cứu gỡ cho mẫu hiền!

Do nhân duyên ấy, ông nên biết

Dốc tu phúc lợi công đức tốt:

Đem ngay thắng đức nơi nam, nữ,

Có đại kim quang soi địa ngục.

Trong hào quang diễn tiếng thâm diệu

Khai ngộ cha mẹ mở tâm ý.

Nhớ thuở xưa kia thường tạo tội

Một niệm tâm hối đều trừ diệt.

Miệng niệm: “Nam-mô Tam thế Phật”

Thân khổ nạn, ràng buộc, được thoát

Sinh lên trời, người, hưởng vui mãi

Thấy Phật, nghe Pháp, sẽ thành Phật.

Hoặc sinh Tịnh độ tại mười phương

Hoa sen bảy báu là cha mẹ

Hoa nở thấy Phật ngộ Vô sinh

Bồ-tát Bất thoái là đồng học.

Được sáu thần thông, lực tự tại

Được vào cung Bồ-đề vi diệu

Bồ-tát đều là các nam, nữ

Nương nguyện lực lớn hóa nhân gian.

Thế là thực báo ân cha mẹ

Các ông, chúng sinh cùng tu học!

Chúng sinh luân hồi sinh sáu nẻo

Cũng như bánh xe không sau, trước

Hoặc là cha mẹ, là trai, gái

Đời đời, kiếp kiếp ân lẫn nhau

Như thấy cha mẹ… không khác chi

Không chứng Thánh trí, do đâu biết!

Tất cả nam tử đều là cha

Tất cả nữ nhân đều là mẹ

Ân đời trước thế chưa trả xong

Lại sinh niệm khác thành oán ghét!

Thường nên báo ân, ích lẫn nhau

Không nên đánh mắng thành hiềm oán!

Nếu muốn tu thêm nẻo phước trí

Ngày đêm sáu thời nên phát nguyện:

Nguyện con đời đời vô lượng kiếp

Được Túc trụ trí đại thần thông

Biết được trăm ngàn kiếp quá khứ

Lại nhớ biết nhau là cha mẹ.

Xoay vần sáu cõi, bốn loài sinh

Cho con một niệm đến nơi ấy

Vì nói diệu pháp, lìa nhân khổ

Trong trời, người, thọ hưởng vui mãi.

Khuyên phát nguyện Bồ-đề kiên cố

Tu hành sáu độ của Bồ-tát

Dứt hẳn hai nhân nơi sinh tử

Chóng chứng Niết-bàn Vô thượng đạo.

Mười phương tất cả các quốc vương

Chánh pháp giáo hóa là Thánh chủ

Phước đức quốc vương là tối thắng.

Việc làm tự tại gọi là “Thiên”

Vua trời Đao-lợi và trời khác

Thường đem phước lực giúp trị vì

Chư Thiên ủng hộ như con một

Vì thế được gọi là “Thiên tử”.

Thế gian cho vua là cội gốc

Là chỗ nhân dân tất cả nương

Cũng như nhà cửa của thế gian

Cột là cội gốc, dựng nên được.

Vua dùng chánh pháp hóa nhân dân

Giả như Phạm vương sinh muôn vật

Vua làm phi pháp không chánh lý

Như Diễm-ma vương diệt thế gian.

Nếu vua dung nạp kẻ gian tà

Khác nào voi giày xéo ao hoa

Đừng bảo do gặp đời ác, đục

Nên biết thiện, ác do vua tu!

Như mặt trời soi sáng thế gian

Quốc vương dạy đời cũng như thế

Mặt trời, đêm tuy không chiếu tới

Nhưng khiến chúng sinh được an lạc.

Vua đem phi pháp ra dạy đời

Tất cả nhân dân không tin cậy

Thế gian có những sự sợ hãi

Nhưng nhờ phúc vua không dấy sinh

Thành ra nhân dân được an lạc

Như thế là phúc vua soi tới.

Thế gian có những hoa rất đẹp

Nhờ phúc nhà vua mà nở tỏa,

Thế gian có những rừng, vườn đẹp

Nhờ phúc nhà vua đều tươi tốt,

Thế gian có những cây cỏ thuốc

Nhờ phúc nhà vua khỏi các bệnh,

Thế gian trăm thứ lúa, hoa màu

Nhờ phúc nhà vua đều thành hạt,

Nhân dân trên đời hưởng vui sướng

Nhờ phúc nhà vua thường tự nhiên.

Ví như Trưởng giả có một con

Trí tuệ đoan nghiêm đời không sánh

Cha mẹ yêu mến như con mắt

Ngày đêm thường sinh tâm hộ niệm.

Thánh vương trong nước cũng như thế

Nhớ mến chúng sinh như con một

Nuôi nấng người già, giúp cô độc

Tâm dù thưởng, phạt nhưng thường một.

Nhân vương như thế là Thánh chủ

Mọi loài tín ngưỡng như Như Lai

Nhân vương trị nước không tai biến

Muôn họ kính, chăm thường an ổn.

Vua không đem pháp chánh dạy đời

Bệnh tật lay lan hại chúng sinh

Như thế tất cả Nhân, Phi nhân

Tội, phúc rõ ràng không che được.

Trong pháp thiện, ác chia bảy phần

Người tạo được năm, vua được hai

Nhà cửa, ruộng, vườn, rừng đều thế

Thuế má phân chia cũng như vậy.

Chuyển luân thánh vương khi xuất hiện

Chia làm sáu phần vua được một

Nhân dân khi ấy được năm phần

Nghiệp báo thiện, ác cũng đều thế.

Nếu có Nhân vương tu chánh kiến

Như pháp dạy đời là “Thiên chủ”

Do dựa pháp trời mà dạy đời

Tỳ-sa-môn vương thường ủng hộ.

Ba cõi trời khác, chúng La-sát

Đều sẽ gìn giữ Thánh vương cung.

Thánh vương ra đời sửa sang nước

Lợi ích chúng sinh thành mười đức:

Một là soi sáng trong quốc giới

Hai là trang nghiêm cho quốc độ

Ba là thường cho sự yên vui

Bốn là hàng phục các oán địch

Năm là cấm ngăn mọi sợ hãi

Sáu là tập hợp các Thánh hiền

Bảy là căn bản của mọi pháp

Tám là hộ trì cho thế gian

Chín là thường làm công tạo hóa

Mười là chủ nhân dân, đất nước.

Nếu vua thành tựu mười thắng đức

Phạm vương, Đế Thích và chư Thiên

Dạ-xoa, La-sát, Quỷ thần vương

Ẩn mình thường lại hộ đất nước,

Long vương hoan hỷ tuôn mưa ngọt

Lúa thóc được mùa muôn họ yên,

Khắp nơi trong nước sinh châu báu

Người, ngựa sức mạnh, không oán địch,

Ngọc báu Như ý hiện trước vua

Các vua cõi ngoài tự triều phục.

Ai sinh tâm ác với quốc vương

Một niệm khởi tâm thành mọi ác

Người ấy mạng chung đọa địa ngục

Chịu khổ nhiều kiếp khó hẹn ra.

Nếu dốc lòng thành chăm giúp vua

Chư Thiên hộ niệm thêm phước lộc.

Trưởng giả Trí Quang, ông nên biết:

Tất cả Nhân vương do nghiệp cảm

Các pháp đều do nhân duyên thành

Nếu không nhân duyên không các pháp.

Nói không sinh thiên và cõi ác

Những người như thế không hiểu nhân

Không nhân, không quả: đại tà kiến

Không biết tội, phước sinh vọng chấp.

Nay vua được hưởng mọi phước vui

Xưa kia từng giữ ba tịnh giới

Giới đức huân tu chiêu cảm tới

Diệu quả trời, người, được thân vua.

Nếu người phát khởi tâm Bồ-đề

Nguyện lực giúp thành quả Vô thượng

Giữ bền giới tịnh trong thượng phẩm

Đi, ở tự tại làm Pháp vương;

Thần thông biến hóa khắp mười phương

Tùy duyên giúp hết cả muôn loại.

Trung phẩm thọ trì Bồ-tát giới

Phước đức tự tại Chuyển luân vương

Tùy tâm làm gì đều nên cả

Vô lượng trời, người đều tuân phụng.

Hạ thượng phẩm trì: Đại quỷ vương

Tất cả phi nhân đều theo phục

Thọ trì giới phẩm tuy khuyết phạm

Nhưng do giới thắng được làm vua.

Hạ trung phẩm trì: Cầm thú vương

Tất cả chim muôn đều quy phục

Trong giới thanh tịnh có khuyết phạm

Nhưng do giới thắng được làm vua.

Hạ hạ phẩm trì: Diễm-ma vương

Ở trong địa ngục thường tự tại

Tuy hủy giới cấm sinh nẻo ác

Nhưng do giới thắng được làm vua.

Do vì nghĩa ấy các chúng sinh

Nên thọ Bồ-tát thanh tịnh giới

Hãy giữ gìn khéo không khuyết phạm

Tùy chỗ sinh ra làm Nhân vương.

Nếu người không thọ giới Như Lai

Còn không được thân con cáo đồng

Huống là quả cảm trong trời, người

Ở ngôi vua hưởng mọi vui sướng

Thế nên làm vua phải tạo “nhân”

Giới nghiệp tinh, siêng, thành diệu quả.

Quốc vương chánh là chủ muôn dân

Lành thương như mẹ nuôi con nhỏ

Như thế Nhân vương có ân lớn

Tấm lòng dưỡng nuôi khó báo được.

Vì nhân duyên ấy, các chúng sinh

Nếu tu chứng được Đại Bồ-đề

Đối với chúng sinh khởi đại bi

Nên thọ Như Lai tam tụ giới.

Nếu muốn như pháp mà thọ giới

Cần nên sám hối tội tiêu diệt.

Nguyên nhân khởi tội có mười duyên:

Thân ba, miệng bốn và ý ba

Sinh tử vô thỉ, tội vô cùng

Bể lớn phiền não sâu không đáy.

Nghiệp chướng cao vót như Tu-di

Tạo nghiệp do nhân hai thứ khởi:

Tức là Hiện hành và Chủng tử

Tạng thức giữ, duyên Nhất thiết chủng.

Như bóng theo hình không rời thân

Trong tất cả thời chướng Thánh đạo

Gần, chướng diệu quả của trời, người

Xa, chướng Vô thượng Bồ-đề quả

Tại gia thường gắn nhân phiền não

Xuất gia thì phá giới thanh tịnh.

Nếu ai như pháp mà sám hối

Bao nhiêu phiền não đều trừ diệt

Cũng như kiếp lửa hoại thế gian

Đốt sạch Tu-di và biển cả.

Sám hối, đốt sạch củi phiền não

Sám hối, thường sinh lên đường trời

Sám hối, được vui nơi Tứ thiền

Sám hối, mưa báu ngọc Ma-ni

Sám hối, thân Kim cang thêm thọ

Sám hối, được vào cung “Thường lạc”

Sám hối, ra khỏi ngục ba cõi

Sám hối, nở ra hoa Bồ-đề

Sám hối, thấy Đại viên cảnh Phật

Sám hối, đến được chốn “Bảo sở”.

Nếu y như pháp mà sám hối

Nên nương hai pháp Quán môn tu:

Một là Quán sự diệt tội môn

Hai là Quán lý diệt tội môn.

Quán sự diệt tội lại chia ba:

Thượng, trung, hạ căn là ba phẩm.

Nếu có thượng căn cầu giới tịnh

Phát đại tinh tấn tâm không lùi

Thương khóc rơi lệ thường dốc khẩn

Ai cảm khắp mình đều ửng huyết

Luôn nghĩ đến thập phương Tam bảo

Cùng các chúng sinh trong sáu đường

Quỳ dài, chắp tay tâm an định,

Gột tâm phát lộ cầu sám hối:

“Kính xin thập phương Tam thế Phật

Lấy đại từ bi thương xót con

Con mãi luân hồi không chỗ nương

Sinh tử đêm dài thường chẳng biết.

Con ở phàm phu đủ mọi buộc

Tâm cuồng điên đảo, lăng xăng khắp

Con ở trong nhà lửa ba cõi

Nhiễm đắm sáu trần không cứu hộ.

Con sinh trong nhà nghèo, hạ tiện

Không được tự tại thường chịu khổ

Đầu thai nhằm cha mẹ tà kiến

Tạo tội nương theo quyến thuộc ác.

Kính xin chư Phật Đại Từ Tôn

Thương xót hộ niệm như con một.

Nhất tâm sám hối, không tạo tội

Tam thế Như Lai sẽ chứng minh!”.

Người sám hối dũng mãnh như thế

Gọi là thượng phẩm cầu giới tịnh.

Như có trung căn cầu giới phẩm

Một lòng mạnh mẽ sám mọi tội

Nghĩ mình lệ ứa không ai biết

Toàn tâm bồi hồi cầu nguyện Phật:

“Giải bày nghiệp sinh tử vô thủy

Xin nước từ bi gột bụi trần

Giũ bỏ tội chướng sạch sáu căn

Cho con Tam tụ giới Bồ-tát.

Con nguyện giữ vững không lui chuyển

Tấn tu, độ thoát khổ chúng sinh

Người chưa được độ, con chưa đắc

Đến thời vị lai thường không dứt”.

Như thế tinh cần, dũng mãnh làm,

Không tiếc thân mạng cầu Bồ-đề

Cảm tướng lạ thiên nhiệm mầu

Gọi là trung phẩm đại sám hối.

Nếu có hạ căn cầu giới tịnh

Khởi phát tâm Vô thượng Bồ-đề

Rơi lệ, thương khóc, lông thân rởn

Với chỗ tạo tội rất hổ thẹn

Đối trước Tam bảo khắp mười phương

Và trước chúng sinh trong sáu đường

Chí thành phát lộ từ vô thỉ.

Có những chúng sinh bị não loạn

Khởi tâm đại bi không chướng ngại

Không tiếc thân mạng hối ba nghiệp

Những tội đã làm đều tỏ bày

Những ác chưa làm không dám tạo.

Như thế, ba phẩm sám mọi tội

Đều gọi giới Thanh tịnh đệ nhất.

Dùng nước hổ thẹn rửa bụi trần

Thân tâm đều là “thanh tịnh phẩm”

Này các thiện nam, phải nên biết!

Đã nói các tịnh quán các sám hối

Trong sự, lý đó không sai biệt

Do bởi căn duyên ứng chẳng đồng.

Nếu khi tu tập quán chánh lý

Phải xa lìa tất cả mọi tán loạn.

Mặc áo mới sạch ngồi kiết già

Nhiếp tâm, chánh niệm bỏ các duyên:

Thường quán diệu Pháp thân chư Phật

Thể tính như Không, “bất khả đắc”

Tất cả các tội, tánh đều như

Nhân duyên điên đảo, tâm vọng khởi.

Tội tướng như thế vốn là không

Ở trong ba đời “vô sở đắc”

Chẳng trong, chẳng ngoài, chẳng ở giữa

Tánh, tướng Như như đều không động.

Diệu lý chân như dứt danh ngôn

Chỉ có Thánh trí hay thông suốt

Chẳng “có”, chẳng “không”, chẳng “có không”

Chẳng có “có không”, lìa danh tướng

Thâu tóm pháp giới không sinh diệt

Chư Phật bản lai đồng một thể.

Kính xin chư Phật thùy gia hộ

Diệt được tất cả tâm điên đảo

Nguyện, con sớm ngộ nguồn chân tánh

Chóng chứng Như Lai Vô thượng đạo.

Nếu có thanh tín Thiện nam tử

Ngày đêm hay quán diệu lý Không

Tất cả tội chướng tự tiêu trừ

Thế là giữ giới tịnh trên hết.

Nếu người quán biết thực tướng Không

Hay diệt tất cả các tội trọng

Cũng như gió to thổi lửa dữ

Đốt cháy vô lượng các cỏ cây.

Các hàng Thiện nam quán chân thực

Là môn bí yếu của chư Phật.

Nếu muốn vì người phân biệt rộng

Hạng người vô trí đừng nêu giảng.

Tất cả chúng sinh loại phàm ngu

Nghe quyết sinh nghi tâm bất tín.

Nếu có bậc trí sinh tin hiểu

Niệm niệm quán sát ngộ Chân như

Chư Phật mười phương đều hiện trước

Bồ-đề diệu quả tự nhiên thành.

Các vị Thiện nam, sau Ta diệt

Những người tịnh tín trong đời sau

Theo hai quán môn thường sám hối

Nên thọ Bồ-tát Tam tụ giới

Nếu muốn thọ trì giới thượng phẩm

Nên thỉnh Giới sư: Phật, Bồ-tát,

Thỉnh Ta: Thích-ca Mâu-ni Phật

Làm vị Hòa thượng giới Bồ-tát,

Long chủng Tịnh trí tôn vương Phật

Sẽ làm tịnh giới A-xà-lê,

Đạo sư mai sau: Phật Di-lặc

Sẽ làm thanh tịnh Giáo thọ sư,

Hiện tại mười phương Lưỡng Túc Tôn

Sẽ làm thanh tịnh Chứng giới sư,

Mười phương tất cả các Bồ-tát

Sẽ làm bạn bè tu học giới,

Phạm, Thích, Tứ vương, Kim cang thiên

Sẽ làm chúng ngoại hộ học giới,

Phụng thỉnh Phật, Bồ-tát như thế

Và các thầy truyền giới hiện tiền

Vì muốn trả khắp bốn ân sâu

Phát khởi tâm Bồ-đề thanh tịnh.

Nên thọ Tam tụ giới Bồ-tát:

Nhiêu ích tất cả Hữu tình giới

Tu nhiếp tất cả Thiện pháp giới

Tu nhiếp tất cả Luật nghi giới

Tam tụ thanh tịnh giới như thế

Như Lai ba đời đều hộ niệm.

Chúng sinh phi pháp không nghe biết

Trong vô lượng kiếp chưa nghe thấy

Chỉ có thập phương Phật quá khứ

Đã thọ tịnh giới thường hộ trì

Hai phiền não chướng đoạn trừ hẳn

Chứng được quả Vô thượng Bồ-đề.

Tất cả Thế Tôn đời vị lai

Giữ gìn Tam tụ tịnh giới báu

Dứt trừ ba chướng cùng tập khí

Sẽ chứng Chánh đẳng Đại Bồ-đề.

Mười phương các Thiện Thệ hiện tại

Đều tu nhân Tam tụ tịnh giới

Dứt hẳn khổ sinh tử luân hồi

Được chứng tam thân Bồ-đề quả.

Siêu việt bể sinh tử sâu lớn

Tịnh giới Bồ-tát là thuyền bè,

Dứt hẳn ràng buộc tham, sân, si

Tịnh giới Bồ-tát là gươm bén,

Đường hiểm sinh tử các sợ hãi

Tịnh giới Bồ-tát là nhà cửa,

Trừ khỏi các nhân khổ nghèo hèn

Tịnh giới thường làm ngọc Như ý,

Bị ma quỷ ốp, các tật bệnh

Tịnh giới Bồ-tát là thuốc quý,

Là vua trời, người, được tự tại

Tam tụ tịnh giới là duyên tốt,

Cùng các thân vua trong bốn cõi

Tịnh giới là duyên được thắng quả.

Thế nên tu được nhân tự tại

Sẽ được làm vua hưởng tôn quý

Trước nên lễ kính mười phương Phật

Ngày đêm tu thêm giới thanh tịnh.

Chư Phật hộ niệm thường thọ trì

Giới như Kim cang không phá hoại

Chư Thiên thiện thần trong ba cõi

Hộ vệ thân vua và quyến thuộc.

Tất cả oán địch đều quy phục

Muôn dân vui mừng cảm ân vua

Thế nên thọ trì giới Bồ-tát

Cảm quả vô vi thế, xuất thế.

Tam bảo thường trụ hóa độ đời

Ân đức rộng lớn bất tư nghị

Quá, hiện, vị lai vô số kiếp

Công đức lợi sinh không dừng nghỉ.

Ngàn ánh Phật quang thường soi tỏa

Lợi ích quần sinh độ có duyên

Không duyên khó thấy Từ quang Phật

Cũng như người mù không trông thấy.

Pháp thuần một vị không biến đổi

Phật trước, Phật sau nói đều đồng

Như mưa, một vị thấm khắp cả

Cỏ cây tươi tốt, lớn, nhỏ khác.

Chúng sinh tùy căn đều giải được

Cỏ cây nhuần thấm cũng sai khác.

Bồ-tát, Thanh văn độ chúng sinh

Như nước sông lớn chảy không cạn

Chúng sinh không tín, hóa không tới

Như chỗ tối tăm trời khó soi

Ánh trăng Như Lai rất trong lành

Hay trừ mọi tối cũng như thế.

Cũng như chậu úp trăng không chiếu

Chúng sinh mê hoặc cũng như thế.

Pháp bảo như cam lộ, thuốc hay

Trị được tất cả bệnh phiền não

Người tin uống thuốc, chứng Bồ-đề

Không tin tùy duyên sa đường ác.

Bồ-tát, Thanh văn thường ở đời

Vô số phương tiện độ chúng sinh

Chúng sinh nếu có lòng tin thích

Nhập ngôi an lạc của Ba thừa.

Như Lai không xuất hiện ở đời

Tất cả chúng sinh vào tà đạo

Mãi lìa cam lộ, uống thuốc độc

Chìm đắm bể khổ không kỳ ra.

“Phật nhật” xuất hiện ba ngàn cõi

Tỏa ánh sáng lớn chiếu đêm dài

Chúng sinh như ngủ không hay biết

Nhờ sáng được vào nhà vô vi.

Như Lai chưa nói pháp Nhất thừa

Quốc độ mười phương đều không, hư

Phát tâm tu hành thành Chánh giác

Tất cả cõi Phật đều nghiêm tịnh.

Pháp bảo Nhất thừa: mẹ chư Phật

Như Lai ba đời từ đấy sinh

Bát-nhã phương tiện tu không mỏi

Thành đạo giải thoát lên diệu giác.

Nếu Phật, Bồ-tát chẳng thị hiện

Chúng sinh ở đời không đạo sư

Hiểm nạn sinh tử không ai dẫn

Như thế làm sao đến Bảo thành?

Dùng nguyện lực lớn làm bạn lành

Thường nói diệu pháp khiến tu hành

Dốc hướng Thập địa chứng Bồ-đề

Khéo vào Niết-bàn chốn an lạc.

Bồ-tát Đại Bi hiện ở đời

Phương tiện dẫn dắt các chúng sinh

Trong ẩn hạnh chân thực Nhất thừa

Ngoài hiện tướng Thanh văn, Duyên giác.

Độn căn trí nhỏ nghe Nhất thừa

Sợ phải phát tâm qua nhiều kiếp

Không biết mình có tánh Như Lai

Chỉ vui tịch diệt, chán phiền não.

Chúng sinh vốn có giống Bồ-đề

Đều ở trong tạng thức: Lại-da

Nếu gặp bạn lành phát tâm lớn

Ba thứ rèn mài, tu diệu hạnh.

Dứt hẳn phiền não, sở tri chướng

Chứng được thân thường trụ Như Lai

Diệu quả Bồ-đề chẳng khó thành

Chân thiện tri thức thực khó gặp.

Tất cả Bồ-tát tu thắng đạo

Bốn pháp trọng yếu cần nên biết:

Thân cận bạn lành là thứ nhất,

Lắng nghe chánh pháp là thứ hai,

Như lý suy lường là thứ ba,

Như pháp tu chứng là thứ tư.

Tất cả đại Thánh chủ mười phương

Tu bốn pháp ấy chứng Bồ-đề.

Này các ông: Trưởng giả, hội chúng

Và Thanh tín sĩ đời vị lai,

Bốn pháp nơi Bồ-tát như thế

Đó là bốn pháp hàng Bồ-tát

Cần phải tu tập thành Phật đạo.

Các hàng Thiện nam nên lắng nghe

Như Lai nói ra bốn ân trên

Thì ân Phật bảo là tối thượng

Vì độ chúng sinh phát tâm lớn.

Ba tăng-kỳ kiếp trong đại kiếp

Tu đủ trăm ngàn các hạnh khổ

Công đức viên mãn khắp pháp giới

Thập địa rốt ráo chứng ba thân.

Pháp thân thể hiện khắp chúng sinh

Muôn đức cô đọng tánh thường trụ

Không sinh, không diệt, không đi, lại

Không một, không khác, không đoạn, thường

Đầy khắp pháp giới như hư không

Tất cả Như Lai cùng tu chứng.

Hữu vi, vô vi các công đức

Nương tựa Pháp thân thường thanh tịnh

Bản tánh Pháp thân như hư không

Xa lìa sáu trần không nhiễm trước.

Pháp thân vô hình lìa các tướng

Năng tướng, sở tướng thảy đều không

Như thế, diệu Pháp thân chư Phật

Hý luận, ngôn từ tướng vắng bặt.

Xa lìa tất cả các phân biệt

“Tâm hành xứ diệt” thể đều như

Vì muốn chứng được thân Như Lai

Bồ-tát khéo tu nơi muôn hạnh.

Thể “trí” vô vi chân pháp tánh

Sắc, tâm tất cả các Phật đồng

Ví như chim bay đến núi vàng

Làm cho thân chim đồng sắc ấy.

Tất cả Bồ-tát như chim bay

Thể Pháp thân Phật tựa núi vàng

Tự thọ dụng thân các tướng tốt

Mỗi một đầy khắp cõi mười phương.

Bốn trí viên minh hưởng pháp lạc

Phật trước, Phật sau thể đều đồng

Tuy khắp pháp giới không chướng ngại

Diệu cảnh như thế khó nghĩ bàn.

Thân ấy thường trụ báo Phật độ

Tự hưởng pháp lạc không gián đoạn

Tha thọ dụng thân các tướng tốt

Tùy cơ ứng hiện không thêm, bớt.

Vì độ Bồ-tát bậc Địa thượng

Một Phật hiện ra mười loại thân

Tùy chỗ ứng hiện đều bất đồng

Dần dần tăng tiến đến vô cực.

Phù hợp căn cơ nói pháp mầu

Khiến hưởng pháp lạc vào Nhất thừa

Vị được thần thông dần tăng trưởng

Pháp môn sở ngộ cũng như thế.

Hạ địa Bồ-tát khởi trí tuệ

Chẳng thể thấu đạt các Địa trên

Hóa độ năng, sở tùy thượng hạ

Mỗi mỗi tùy duyên làm sở thuộc.

Hoặc một Bồ-tát, nhiều Hóa Phật

Hoặc nhiều Bồ-tát, một Hóa Phật

Như thế, mười Phật thành Chánh giác

Đều ngồi dưới Bồ-đề bảy báu.

Phật trước nhập diệt, Phật sau thành

Hóa Phật chẳng đồng trải kiếp hiện

Mười Phật ngồi trên đài hoa sen

Quanh khắp đều có trăm ngàn cánh.

Mỗi một cánh sen một cõi Phật

Tức là cõi Tam thiên đại thiên

Trong mỗi một cõi có trăm ức

Mặt trời, trăng, sao bốn đại châu.

Sáu cõi trời Dục và bốn Thiền

Không xứ, Thức xứ đến Phi tưởng

Cùng châu Nam thiệm trong bốn châu

Mỗi mỗi đều có tòa Kim cang.

Cùng với Bồ-đề đại thọ vương

Các thân Phật hóa trong khi ấy

Nhất thời chứng được đạo Bồ-đề

Quay xe diệu pháp trong Đại thiên.

Bồ-tát, Duyên giác và Thanh văn

Tùy chỗ hợp căn thành Thánh quả

Như thế, nói ra ba thân Phật

Trên hết, không gì sánh, là “Bảo”.

Ứng, Hóa hai thân nói ra pháp

Giáo, lý, hành, quả là Pháp bảo

Chư Phật lấy Pháp làm Đại sư

Tu tâm chứng được đạo Bồ-đề.

Pháp bảo ba đời không biến đổi

Tất cả chư Phật đều y cứ

Ta nay đảnh lễ Nhất thiết trí

Nên nói Pháp bảo, Thầy chư Phật.

Hoặc vào lửa dữ không thể cháy

Ứng thời liền đạt chân giải thoát

Pháp bảo hủy phá ngục sinh tử

Giống như Kim cang phá muôn vật.

Pháp bảo soi vào tâm chúng sinh

Ví như mặt trời trên không giới.

Pháp bảo hay làm thuyền bền chắc

Vượt qua biển ái lên bờ giác.

Pháp bảo hay cho chúng sinh vui

Ví như trống trời hợp lòng trời.

Pháp bảo hay giúp chúng sinh nghèo

Như ngọc Ma-ni mưa mọi báu.

Pháp bảo hay làm thềm Tam bảo

Nhân tu nghe pháp sinh thượng giới.

Pháp bảo: Kim Luân đại Thánh vương

Dùng sức pháp lớn phá bốn ma.

Pháp bảo hay làm xe báu lớn

Chuyên chở chúng sinh ra nhà lửa.

Pháp bảo hay làm Đại Đạo sư

Dẫn dắt chúng sinh đến “Bảo sở”.

Pháp bảo hay thổi loa đại pháp

Giác ngộ chúng sinh thành Phật đạo.

Pháp bảo hay làm đèn đại pháp

Soi chỗ tối tăm trong sinh tử.

Pháp bảo hay làm “Kim cang tiễn”

Trấn giữ quốc giới dẹp mọi oán.

Những pháp của Phật ba đời nói

Làm lợi chúng sinh khỏi khổ buộc

Dẫn vào thành Niết-bàn an lạc

Thế là ân Pháp bảo khó trả.

Trưởng giả Trí Quang ông nghe kỹ,

Thế, xuất thế Tăng có ba hạng:

Bồ-tát, Thanh văn Thánh, phàm chúng

Là thửa ruộng phước, lợi chúng sinh.

Văn-thù-sư-lợi: Đại Thánh Tôn

Chư Phật ba đời cho là mẹ.

Như Lai mười phương lúc phát tâm

Đều do giáo hóa của Văn-thù.

Tất cả thế gian, các hữu tình

Nghe tên, thấy thân và hào quang

Cùng thấy thân hóa hiện tùy loại

Đều thành Phật đạo khó nghĩ bàn,

Di-lặc Bồ-tát – Pháp vương tử

Từ mới phát tâm không ăn thịt

Do nhân duyên ấy gọi là “Từ Thị”

Vì nhằm thành tựu các chúng sinh.

Ở cõi thứ tư – trời Đâu-suất

Trong điện Như ý bốn chín trùng

Ngày đêm thường nói “hạnh Bất thoái”

Vô số phương tiện độ trời, người.

Nước tám công đức ao Diệu hoa

Chúng sinh có duyên đồng sinh đến.

Đệ tử Ta nay giao Di-lặc

Trong hội Long hoa được giải thoát.

Các thiện nam tử, đời mạt pháp

Một nắm cơm ăn cho chúng sinh

Nhờ căn lành ấy thấy Di-lặc

Sẽ được đạo Bồ-đề cứu cánh.

Ông Xá-lợi-phất… Đại Thanh văn

Trí tuệ thần thông hóa mọi loài

Nếu thành tựu được giới giải thoát

Thực là người tu hành chánh kiến

Vì người thuyết pháp truyền Đại thừa

Ruộng phước như thế là thứ nhất.

Hoặc có một hạng phàm phu Tăng

Giới phẩm không trọn, sinh chánh kiến

Ca ngợi Nhất thừa pháp nhiệm mầu,

Tuy phạm, dốc hối, chướng tiêu trừ.

Vì các chúng sinh gieo nhân Phật

Phàm phu như thế là Tăng bảo

Như hoa Uất kim tuy héo úa

Vẫn hơn tất cả các hoa đẹp.

Tỳ-kheo chánh kiến cũng như thế

Bốn hạng Luân vương chẳng so kịp.

Như thế bốn hạng Thánh, Phàm Tăng

Lợi lạc hữu tình không dừng nghỉ

Là ruộng phước tốt của thế gian

Thế là Tăng bảo ân đức lớn.

Như Ta đã nói bốn ân nghĩa

Là ân tạo ra ruộng phước đời

Tất cả muôn vật từ đấy sinh

Nếu rời bốn ân không thể được.

Ví như các sắc trần thế gian

Sinh được do nơi bốn Đại tạo

Hữu tình thế gian cũng như thế

Do bốn ân kia được an lập.

Khi ấy, Trưởng giả Trí Quang cùng con ông và quyến thuộc… nghe Phật nói về bốn ân lớn ấy, cho rằng được nghe sự chưa từng có bao giờ, hoan hỷ chắp tay bạch Phật:

– Quý hóa thay! Quý hóa thay! Đại Từ Thế Tôn! Ngài đã vì những chúng sinh tà kiến không tin nhân quả, không hiếu cha mẹ trong đời xấu ác ô trược, nói chân diệu pháp đem lại lợi lạc cho thế gian, nay kính xin Đức Thế Tôn nói thêm cho về nghĩa báo ân. Chúng con đã ngộ được ý rất sâu của bốn ân nhưng, nay chúng con chưa biết tu nghiệp thiện gì để báo được ân ấy.

Đức Phật bảo ông Trưởng giả:

– Các Thiện nam, trước kia Ta đã vì năm trăm vị Trưởng giả nói rộng về nghĩa ấy rồi, nay Ta sẽ vì các ông nói qua ít phần mà thôi! Các hàng thiện nam, thiện nữ nào muốn được đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác thì nên tinh siêng tu hành mười pháp Ba-la-mật. Song, nếu còn sở đắc thì vẫn chưa được gọi là Báo ân. Nếu người nào chỉ trong giây lát làm được một tâm thiện Vô sở đắc, mới được gọi là Báo ân. Sở dĩ thế là sao? Vì tất cả Như Lai chứng đạt nẻo Vô sở đắc mới thành Phật đạo, hóa độ chúng sinh. Nếu có các Thiện nam tịnh tín nào được nghe kinh này, tin, hiểu, thọ trì, giảng nói, viết chép, đem Vô sở đắc, tam luân thể không riêng vì một người mà giảng nói pháp, dù chỉ bốn câu, khiến họ trừ được tâm tà kiến, dốc hướng về đạo Bồ-đề, thế tức là báo bốn ân. Sao vậy? Vì người ấy sẽ được đạo quả Vô thượng Bồ-đề, lần lượt giáo hóa cho vô lượng chúng sinh, khiến họ nhập Phật đạo, làm cho hạt giống Tam bảo mãi mãi không hề bị đoạn tuyệt.

Khi ông Trưởng giả Trí Quang nghe bài kệ ấy rồi liền đạt được tam-muội Nhẫn nhục, chán lìa các khổ ở thế gian, được Bất thoái chuyển. Cùng lúc đó, tám ngàn người con và quyến thuộc cũng đạt được pháp Tam-muội ấy và đều phát tâm Vô đẳng đẳng, Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác; bốn vạn tám ngàn người khác cũng chứng được Tam-muội, xa lìa mọi thứ bụi bặm phiền não, được pháp nhãn thanh tịnh.

KINH ĐẠI THỪA BẢN SINH

TÂM ĐỊA QUÁN

QUYỂN 4

Phẩm 3: Yếm Xả

Bấy giờ, Trưởng giả Trí Quang nhờ uy thần của Phật, liền từ tòa đứng dậy đảnh lễ chân Phật, cung kính chắp tay bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn, con nay theo Phật, nghe được diệu pháp Báo ân rất sâu ấy, trong lòng hớn hở, cho rằng được sự chưa từng có bao giờ, như người đang đói khát gặp được món ăn cam lộ. Con nay mong muốn đền trả bốn ân, cúng dường Phật, Pháp, Tăng, xuất gia tu đạo, thường siêng tinh tấn mong chứng Bồ-đề!

Phật đại từ bi, trong một thời tại thành Tỳ-xá-ly vì ông Vô Cấu Xưng nói pháp rất sâu rằng:

“Ông Vô Cấu Xưng, lấy tâm thanh tịnh làm gốc thiện nghiệp, lấy tâm bất thiện làm gốc ác nghiệp; tâm thanh tịnh thì thế giới thanh tịnh, tâm tạp uế, thế giới tạp uế; trong Phật pháp của Ta lấy tâm làm chủ. Tất cả các pháp đều do tâm. Nay ông là người tại gia có phước đức lớn, mọi thứ châu báu chuỗi ngọc không gì là không đầy đủ; họ hàng trai, gái yên ổn an lạc, lại thành tựu chánh kiến, không hủy báng Tam bảo, biết đem tâm hiếu dưỡng cung kính tôn thân, khởi tâm đại từ bi cấp cho kẻ cô độc và cho đến các loại sâu, kiến… cũng không làm hại. Ông lấy nhẫn nhục làm áo mặc, từ bi làm nhà ở, tôn kính bậc có đức, tâm không kiêu mạn; thương xót tất cả chúng sinh như con đỏ; không tham tài lợi, thường tu thiện xả, cúng dường Tam bảo, tâm không biết đủ, vì pháp bỏ mình vẫn không lẫn tiếc. Người tại gia như thế tuy không xuất gia nhưng đã đầy đủ vô lượng, vô biên công đức. Đời sau ông sẽ đầy đủ muôn hạnh, vượt trên ba cõi chứng Đại Bồ-đề. Sự tu tập của ông đúng là chân Sa-môn, cũng là Bà-la-môn, là chân Tỳ-kheo, là chân xuất gia. Người như thế nên gọi là tại gia-xuất gia.”

Hoặc có một thời, Đức Thế Tôn ở nơi tinh xá trong vườn Trúc Ca-lan-đà, vì đám lục quần Tỳ-kheo tánh tình xấu ác, nói pháp nhằm khuyên dạy họ:

“Các ông Tỳ-kheo, các ông hãy nghe cho kỹ! Nghe cho kỹ! Vào bể Phật pháp “Tín” là căn bản, qua sông sinh tử “Giới” là thuyền bè. Nếu người xuất gia không giữ giới cấm, tham đắm mọi thứ dục lạc ở đời, hủy hoại giới quý báu của Phật, hoặc mất chánh kiến lạc vào rừng tà kiến, dẫn theo vô lượng người rơi xuống hố sâu lớn. Tỳ-kheo như thế không gọi là người xuất gia, chẳng phải Sa-môn, chẳng phải Bà-la-môn, hình tướng giống Sa-môn, nhưng tâm thường tại gia, Sa-môn như thế không có hạnh viễn ly. Hạnh viễn ly có hai thứ: Một là thân viễn ly. Hai là tâm viễn ly. Thân viễn ly, như người xuất gia thân ở nơi thanh vắng, không bị nhiễm cảnh dục là “thân viễn ly”. Nếu như người xuất gia tu tâm thanh tịnh không bị nhiễm cảnh dục gọi là “tâm viễn ly”. Thân tuy xa lìa thế tục, nhưng tâm vẫn còn tham cảnh dục, người như thế không gọi là viễn ly. Như các tịnh tín nam và tịnh tín nữ, thân tuy ở nơi làng xóm mà phát tâm vô thượng, dùng tâm đại từ bi đem lại lợi ích cho tất cả chúng sinh, tu hành như thế là chân viễn ly”.

Lúc đó, lục quần Tỳ-kheo tánh khí xấu ác nghe pháp âm ấy liền đạt được pháp nhẫn Nhu thuận. Nay chúng con tuy tin lời Phật nói, nhưng đều còn có tâm hoài nghi, ý chưa quyết định. Lành thay Thế Tôn! Ngài hay cắt đứt mọi sự nghi ngờ của thế gian! Ngài là bậc ở nơi tất cả các pháp luôn được tự tại! Ngài là bậc có lời nói chân thực, lời nói duy nhất không hai! Ngài là bậc biết đạo, là bậc mở đạo! Vậy, kính xin Như Lai vì chúng con cùng tất cả chúng sinh đời mai sau, bỏ phương tiện, giảng nói pháp chân thực, làm cho chúng con dứt hẳn được sự ngờ vực, nghi hoặc, vào được Phật đạo.

Nay trong hội này có hai hàng Bồ-tát: một là Bồ-tát xuất gia; hai là Bồ-tát tại gia. Hai hàng Bồ-tát ấy đều khéo đem lại sự lợi lạc cho tất cả chúng sinh, không hề dừng nghỉ. Như con suy nghĩ: Bồ-tát xuất gia không bằng người tại gia tu hạnh Bồ-tát. Vì sao thế? Xưa có Kim luân Thánh vương phát tâm cầu đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, chán ngán sự vô thường, khổ, không của thế gian, bỏ ngôi Luân vương như nhổ bỏ nước mũi, nước bọt, dốc theo nẻo xuất gia thanh tịnh đi vào trong đạo Phật. Khi ấy, tám vạn bốn ngàn phu nhân, thể nữ nơi hậu cung thấy vua xuất gia đều mang lòng luyến mộ tâm ý xốn xang sầu não quá thể, khởi ra sự đau khổ trong tình ái biệt ly, như bị nỗi khổ nơi địa ngục. Kim luân Thánh vương từ lúc bắt đầu nhận ngôi vua đã cảm mến được các bảo nữ cùng ngàn vương tử và các đại thần quyến thuộc, nay nhà vua bỏ ngôi báu đi xuất gia, họ cùng đau lòng giữa tình ly biệt, tiếng gào khóc của họ vang dậy bốn thiên hạ. Những người quyến thuộc ấy đều nói: “Vua chúng tôi phước trí vô lượng vô biên, làm sao mà nỡ bỏ chúng tôi đi xuất gia! Thương thay! Khổ thay! Thế giới rỗng không! Từ nay trở đi chúng tôi không còn nơi nương cậy!”

Nếu có các thiện nam, thiện nữ nào với lòng tin thanh tịnh, quy y Phật, Pháp, Tăng, phát tâm Bồ-đề, lìa bỏ cha mẹ xuất gia nhập đạo, thì cha mẹ thương xót, ân niệm tình thâm, sự buồn khổ trong ly biệt thật cảm động cả trời đất. Như cá ở chỗ vũng nước cạn phải lăn lóc trên mặt đất, thời nỗi khổ về ái biệt ly cũng thế và như tâm nơi đám họ hàng Kim luân vương kia không khác. Bồ-tát xuất gia đem đến lợi ích cho chúng sinh, sao lại làm nhiễu hại cha mẹ, vợ con khiến nhiều người chịu khổ não quá như vậy? Do nhân duyên ấy, Bồ-tát xuất gia không có từ bi, không đem lại lợi ích cho chúng sinh, thế nên không bằng Bồ-tát tại gia đủ tâm đại từ bi, thương xót chúng sinh làm lợi ích tất cả!

Lúc đó, Đức Phật bảo Trưởng giả Trí Quang:

– Quý hóa thay! Quý hóa thay! Ông có tâm đại từ bi khuyến thỉnh Như Lai nói về sự hơn kém của hai hàng Bồ-tát xuất gia và tại gia. Nay ông hỏi và cho rằng Bồ-tát xuất gia không bằng tại gia, nghĩa ấy không phải. Sở dĩ thế là sao? Bồ-tát xuất gia hơn tại gia vô lượng vô biên không thể lấy gì sánh ví được. Sao vậy? Vì Bồ-tát xuất gia dùng năng lực trí tuệ chân chánh quán sát hàng tại gia một cách tỉ mỉ vẫn thấy có nhiều lỗi lầm; đó là tất cả nhà cửa ở thế gian, trong đó tích góp nhiều vật báu mà vẫn chưa biết là đầy đủ, cũng như biển cả dung nhận tất cả nước các con sông lớn, nhỏ nhưng cũng chưa từng cho là đầy đủ. Này thiện nam, phía Nam Hương sơn, phía Bắc Tuyết sơn có ao A-nậu, bốn Đại Long vương đều ở trong ấy và mỗi vị ở một góc: Long vương ở góc Đông nam là Bạch Tượng Đầu, Long vương ở góc Tây nam là Thủy Ngưu Đầu, Long vương ở góc Tây bắc là Sư Tử Đầu, Long vương ở góc Đông bắc là Đại Mã Đầu. Nước từ bốn góc ấy chảy ra bốn sông lớn:

Sông Căng-già, nước sông này chảy đến chỗ nào thì loài voi trắng theo đó sinh sản.

Sông Tín-độ, nước sông này chảy đến chỗ nào thì loài trâu theo đó sinh sôi.

Sông Bạc-sô, nước sông này chảy đến chỗ nào thì loài sư tử theo đó xuất hiện.

Sông Tư-đà, nước sông này chảy đến chỗ nào thì loài ngựa lớn theo đó mà sinh ra.

Những con sông lớn ấy, trong mỗi con sông lại có năm trăm dòng sông vừa vừa, trong mỗi con sông vừa vừa lại có vô lượng sông nhỏ. Tất cả nước trong các con sông lớn, vừa vừa và nhỏ ấy đều chảy vào biển cả, song, biển cả kia vẫn chưa từng cho là đầy đủ. Chúng sinh trong thế gian với mọi thứ hiện có về nơi ở, nhà cửa cũng như thế. Họ gom góp được các thứ ngọc báu ở bốn phương đem lại đều để vào trong nhà ấy, song họ chưa từng cho là đầy đủ. Cầu nhiều, tích góp nhiều thì tạo ra nhiều tội lỗi; vô thường vụt đến, phải vứt bỏ nhà cũ ra đi, khi ấy chủ nhà tùy nghiệp mà chịu báo, trải qua vô lượng kiếp hoàn toàn không có chỗ nào để quay về cả!

Này thiện nam, đây nói về “nhà” tức là nói về cái thân năm Uẩn, mà chủ căn nhà ấy là Bản thức của ông. Người có trí tuệ ai lại ưa căn nhà “hữu vi” ấy; mà chỉ thích cung điện báu Bồ-đề an lạc xa lìa hẳn mọi thứ lão, bệnh, tử, ưu bi khổ não thôi! Nếu những Thiện nam… có căn khí linh lợi, lòng tin thanh tịnh sâu dày, muốn độ cha mẹ, vợ con, họ hàng để họ vào được ngôi nhà “Vô vi cam lộ” thì nên quy Tam bảo, xuất gia học đạo!

Bấy giờ, Đức Như Lai nói lại ý nghĩa trên bằng lời kệ sau đây:

Bồ-tát xuất gia hơn tại gia

Tính toán, thí dụ không sánh kịp.

Tại gia bức bách như lao ngục

Muốn cầu giải thoát rất là khó,

Xuất gia thư thái như hư không

Tự tại, vô vi khỏi ràng buộc.

Xét kỹ tại gia nhiều lỗi lầm

Tạo tác tội lỗi không bờ bến

Mưu sống, cầu nhiều thường chẳng đủ

Cũng như biển cả khó đầy được.

Long vương ở trong ao A-nậu

Bốn góc chảy ra bốn bể lớn

Bao nhiêu nước sông lớn, vừa, nhỏ

Ngày đêm tuôn chảy không hề ngừng

Song, biển cả kia chưa từng đủ

Tham cầu nhà cửa cũng như thế!

Tại gia khởi nhiều các nghiệp ác

Chưa từng sám, tẩy cho trừ diệt.

Không biết ái niệm nguy ngập thân

Không rõ mạng căn như sương sớm.

Sứ giả Diễm-ma cùng giục thúc

Vợ con, nhà cửa sao theo được

U minh tăm tối trong đêm dài

Riêng đến cửa chết tùy nghiệp chịu.

Chư Phật xuất hiện khởi lòng thương

Muốn cho chúng sinh nhàm trần tục.

Ông nay đã nhận thân khó được

Nên siêng tinh tấn chớ phóng dật!

Nhà cửa tại gia rất đáng chán

Nhà báu “Không tịch” khó nghĩ bàn

Rời hẳn bệnh khổ và ưu não

Những bậc có trí quán sát kỹ!

Thiện nam, tín nữ ở đời sau

Muốn độ cha mẹ và quyến thuộc

Để vào thành “Cam lộ vô vi”

Mong cầu xuất gia tu diệu đạo

Tu hành dần dần thành Chánh giác

Sẽ chuyển Vô thượng đại Pháp luân.

Lại nữa thiện nam tử, Bồ-tát xuất gia xem nhà cửa nơi thế gian cũng như đá lửa càng sinh lo, chán. Sao vậy? Ví như chút lửa có thể đốt cháy tất cả cỏ cây…, nhà cửa nơi thế gian cũng như thế. Tâm tham muốn tìm cầu, giong ruổi khắp bốn phương, nếu có được những gì thì sự thọ dụng vẫn không đủ; trong tất cả thời gian theo đuổi tìm kiếm đều không hề biết chán và nếu không được gì thì tâm sinh sầu não, ngày đêm càng truy cầu thêm. Thế nên tất cả nhà cửa nơi thế gian hay sinh ra vô lượng lửa phiền não, vì khởi tâm tham, thường không biết đủ. Của báu ở thế gian cũng như cỏ cây, còn tâm tham dục thì như nhà cửa thế gian. Do nhân duyên ấy, tất cả chư Phật thường nói: “Ba cõi là nhà lửa”. Thiện nam tử, Bồ-tát xuất gia nên luôn quán tưởng như thế, chán lìa thế gian mới là “xuất gia chân chánh”.

Khi ấy, Đức Như Lai lại nói nghĩa trên bằng lời kệ sau đây:

Bồ-tát xuất gia xem nhà đời

Cũng như chút lửa của thế gian

Tất cả cỏ cây dần cháy hết

Nhà đời, nên biết cũng như thế.

Chúng sinh có nhiều những của báu

Lại còn tìm cầu, thường không đủ

Cầu không được khổ thường tại tâm

Lửa lão, bệnh, tử không lúc dứt.

Do nhân duyên ấy các Thế Tôn

Nói rằng “Ba cõi là nhà lửa”

Nếu muốn vượt qua khổ ba cõi,

Nên tu Phạm hạnh làm Sa-môn

Tam-muội thần thông được hiện tiền

Tự lợi lợi tha đều viên mãn.

Lại nữa thiện nam, ưa muốn xuất gia thì nên quán nhà cửa, như trong hang đá núi sâu có kho báu lớn. Ví như ông Trưởng giả chỉ có một con, nhà ông rất giàu, của báu vô lượng, tôi trai tớ gái, người hầu, voi, ngựa vô số. Trong thời sau này người cha chợt bị bệnh nặng, thầy hay thuốc tốt không sao cứu chữa được, ông Trưởng giả tự biết mình không bao lâu nữa sẽ chết, liền gọi con lại bảo:

– Phàm tất cả của báu hiện có của ta, ta giao phó hết cho con, con cố gắng giữ gìn đừng để mất mát!

Người cha dặn dò trao gởi rồi liền mất. Sau đó, con ông Trưởng giả không thuận mạng cha, tha hồ phóng túng, đua đòi, gia nghiệp hao tốn, của cải tan mất, tôi tớ lại lẫn trốn không còn nương tựa nữa. Khi ấy, tâm bà mẹ già mang sự lo buồn, sầu não bị bệnh nặng rồi mất. Người con ấy bị nghèo cùng, không còn có chỗ nhờ cậy, liền vào nơi hang núi nhặt củi, hái quả bán đi mua cháo cơm tự sống qua ngày. Một ngày kia, gặp mưa tuyết, người con ấy tạm thời vào trong hang đá nghỉ ngơi. Trong hang ấy là chỗ Quốc vương xưa cất giấu đồ thất bảo, không ai biết cả, nay đã trải qua hàng trăm ngàn năm, nơi đây vắng bặt bóng người lui tới.

Bấy giờ, người nghèo kia do nhân duyên đưa đẩy, tình cờ vào trong hang thấy rất nhiều vàng, tâm vui mừng quá cho rằng được sự chưa từng có bao giờ. Nhân đó, người ấy mới chia ra: Ngần này phần vàng để dựng cất nhà cửa, ngần này phần vàng là để cưới vợ, phần này thuê tôi tớ, phần này mua voi, ngựa, tùy tâm muốn gì đều được như ý. Đang khi trù tính như thế, có bọn giặc vì chạy đuổi con hươu đến trước hang, thấy người nghèo ấy đem vàng phân phối ra từng phần, liền bỏ không đuổi hươu nữa, mà giết người lấy vàng. Phàm ngu si cũng giống như thế, quá ham sự vui sướng ở đời không thích lìa bỏ. Hang đá núi sâu như nhà cửa của đời, vàng ngọc chôn giấu cũng như thiện căn, sứ giả của Diễm-ma vương tức là bọn giặc. Theo nghiệp chịu báo bị đọa trong ba đường ác, không nghe thấy tên hiệu của cha mẹ, Tam bảo, lại làm mất cả căn lành. Do nhân duyên ấy, người đời cần nên chán rời, phát tâm Vô thượng Đại Bồ-đề, xuất gia tu đạo mong thành tựu bậc Diệu giác.

Khi ấy, Đức Như Lai nói lại nghĩa trên bằng lời kệ:

Ưa thích tại gia, các Bồ-tát

Xem xét nhà cửa như kho quý.

Ví như Trưởng giả có một con

Nhà ông rất giàu nhiều của báu

Tôi tớ người hầu cùng xe ngựa

Tất cả cần dùng đều sung túc.

Về sau Trưởng giả thân bị bệnh

Thầy giỏi khắp đời đều bó tay

Sắp mất, kêu gọi người thân tộc

Giao phó gia tài cho người con

Dạy răn con giữ tâm hiếu dưỡng

Siêng việc hưởng tự đừng đoạn tuyệt.

Khi ấy người con trái mạng cha

Thả lỏng ngu si, phóng dật nhiều

Mẹ già lo buồn thân đau yếu

Lại nhân con hư liền chết mất.

Quyến thuộc xa lìa không chỗ nương

Nhặt củi đổi cháo làm thường dụng

Đến núi sâu kia gặp gió tuyết

Vào trong hang đá tạm nghỉ ngơi.

Trong hang xưa giấu của quý báu

Đã trải lâu xa không người biết

Kẻ ấy gặp được kho vàng thực

Sinh lòng hớn hở chưa từng có.

Tức thời phân phối số vàng kia

Tùy ý muốn gì đều dùng nó:

Hoặc để dựng nhà, hoặc cưới vợ

Tôi tớ, voi, ngựa và xe cộ.

So tính mai sau không bỏ được

Bọn giặc đuổi hươu chạy đến trước

Là oán gia kia khi hội ngộ

Liền giết người nghèo lấy vàng đi.

Chúng sinh ngu si cũng như thế

Hang đá cũng như nhà cửa đời

Chôn giấu vàng thật ví thiện căn

Quỷ sứ Diễm-ma như giặc cướp.

Do nhân duyên ấy, các Phật tử

Sớm nên xuất gia tu thiện phẩm

Quán xem thân mạng như bọt nổi

Siêng tu Giới, Nhẫn Ba-la-mật.

Sẽ tới cây Bồ-đề thất bảo

Trên tòa Kim cang chứng Như như

Thường trụ bất diệt khó nghĩ bàn

Chuyển xe chánh pháp độ quần sinh.

Lại nữa thiện nam, tất cả nhà cửa hiện có của thế gian, cũng như món ăn uống ngon ngọt mà bị lẫn lộn thuốc độc. Ví như ông Trưởng giả chỉ có một người con, căn khí linh lợi, thông minh, trí tuệ, thấu suốt được Quán môn bí mật Ca-lâu-la, biết dùng phương tiện khéo léo để phân biệt những thứ thuốc độc, vì thế cha mẹ thương yêu, nhớ mến không gì sánh ví được. Bấy giờ, con ông Trưởng giả vì có việc cần nên đi ra ngoài chợ chưa kịp trở về, ở nhà cha mẹ cùng thân tộc có việc vui mừng, bày đặt yến tiệc, sắm sửa đầy đủ các món ăn uống ngon quý. Nhưng, lúc đó có kẻ thù oán nào ngấm ngầm đem thuốc độc bỏ vào trong thức ăn uống, không một ai hay biết. Khi ấy cha mẹ cũng không biết là trong món ăn có thuốc độc lẫn lộn, vậy là cả nhà lớn, bé đều ăn phải món ăn lẫn thuốc độc đó. Sau người con về tới, cha mẹ vui mừng đưa cho con những món ăn uống còn để phần. Con ông Trưởng giả khi chưa dùng đến các món ăn uống ấy, liền niệm Quán môn Ca-lâu-la bí mật, biết ngay là trong món ăn có lẫn thuốc độc. Người con tuy biết sự việc, nhưng không dám nói rõ là cha mẹ đã ăn lầm phải thuốc độc. Sở dĩ thế là sao? Vì nếu cha mẹ biết mình đã ăn phải thuốc độc thì càng thêm phiền muộn, não loạn, độc khí chóng phát, càng làm cho người ta chóng chết. Người con mới đặt ra phương tiện thưa cha mẹ:

– Con sở dĩ chưa dùng món ăn uống này vì con phải đi ra chợ một chút, khi về con sẽ ăn. Sao vậy? Vừa rồi con có mua được một viên ngọc báu vô giá, con bỏ trong két quên chưa khóa.

Cha mẹ nghe con nói đến thứ ngọc báu thì sinh tâm hoan hỷ, mặc cho con đi. Người con bèn chạy vội đến nhà thầy thuốc giỏi, cầu thuốc hay là thuốc A-già-đà giải độc. Được thuốc ấy rồi, người con chạy vội về nhà, lấy sữa, tô và đường phèn, ba vị sắc chung rồi hòa với thuốc A-già-đà. Làm thuốc xong, người con mới thưa cha mẹ:

– Kính xin cha, mẹ uống nước cam lộ này, đây là thuốc A-già-đà ở núi Tuyết. Sở dĩ thế là sao? Lúc nảy cha mẹ ăn lầm phải thuốc độc trộn trong thức ăn, con tạm ra ngoài một chút, bản ý của con chỉ vì cha mẹ cùng mọi người dốc tìm được thuốc hay bất tử này mà thôi.

Khi ấy tâm cha mẹ và mọi người rất vui mừng, cho như là được sự chưa từng có, liền uống ngay thuốc ấy, nên hết các độc khí, không bị chết và thân mạng được sống lâu.

Bồ-tát xuất gia cũng thế, cha mẹ quá khứ bị chìm đắm trong sinh tử, cha mẹ hiện tại không thoát ly được, thì nẻo sinh tử trong mai sau khó dứt hết và phiền não hiện tại cũng khó dẹp trừ. Do nhân duyên ấy, vì muốn độ cha mẹ và các chúng sinh nên đã mạnh mẽ phát tâm đồng thể đại từ bi cầu Đại Bồ-đề xuất gia nhập đạo. Này thiện nam, thế gọi là nhà cửa nơi thế gian như thuốc độc lẫn trộn trong món ăn ngon tốt.

Khi ấy, Đức Như Lai nói lại ý nghĩa trên bằng lời kệ:

Nhà cửa sở hữu của thế gian

Nói là thuốc độc lẫn mỹ thực.

Ví như Trưởng giả có một con

Thông minh, lợi trí lại nhiều tài

Giỏi môn bí mật Ca-lâu-la

Có phương tiện khéo biết thuốc độc.

Con có sự duyên ra ngoài chợ

Tạm thời buôn bán chưa về nhà

Cha mẹ yên vui hợp thân thuộc

Cỗ quý trăm mùi đều đầy đủ.

Có một kẻ ác mang thuốc độc

Ngầm đến, bỏ vào món ăn uống

Người con khi ấy không ở nhà

Cha mẹ vì con lưu một phần.

Cả nhà ăn lầm thuốc tạp độc

Con niệm quán môn biết có độc

Liền chạy vội đến chỗ thầy thuốc

Cầu được thuốc Già-đà bất tử.

Ba vị hòa sắc, thuốc thành rồi

Liền thưa thân thuộc uống nhanh nhanh

Uống thuốc như thế như cam lộ

Khỏi mọi tạp độc đều an lạc.

Tất cả Thiện nam có lòng tin

Xuất gia tu đạo cũng như thế

Vì cứu cha mẹ và chúng sinh

Uống phải thuốc độc của phiền não

Tâm cuồng điên đảo tạo các tội

Chìm mãi trong bể khổ sinh tử.

Cắt ái, từ thân vào đạo Phật

Được gần Điều Ngự Đại Y vương

Tu về vô lậu A-già-đà

Sinh lại nhà cha mẹ ba cõi

Khiến uống thuốc pháp dứt ba chướng

Sẽ chứng quả Vô thượng Bồ-đề!

Mãi đời vị lai thường chẳng diệt

Làm chỗ quy y độ chúng sinh

Rốt ráo ở nơi Đại Niết-bàn

Và, Phật Bồ-đề trí tròn sáng.

Lại nữa thiện nam, Bồ-tát xuất gia thường quán tất cả nhà cửa của thế gian cũng như gió lớn không hề dừng. Sao vậy? Thiện nam, tâm ý của hàng tại gia thường khởi vọng tưởng chấp trước ngoại cảnh, không thể thông tỏ được sự thực, mãi say đắm trong nẻo vô minh tối tăm, mọi sự tiếp xúc với cảnh luôn bị điên đảo không hề an trụ được. Ác giác dễ khởi, thiện tâm khó sinh. Do vọng tưởng duyên khởi ra các phiền não; nhân các phiền não tạo ra nghiệp thiện, ác; và y vào các nghiệp thiện, ác ấy mà thọ nhận lấy quả báo trong năm đường, cứ như thế, như thế, sinh tử không dứt. Chỉ có đạt được chánh kiến, tâm không điên đảo, tạo mọi nghiệp thiện, làm nhân cho ba thiện căn và lấy “tín”… tăng trưởng cho hạt giống vô lậu của các pháp ấy, phát khởi thần thông Vô lậu tam-muội, thần thông như thế, như thế là chứng Thánh quả tương tục. Nếu dẹp được vọng tưởng, tu tập chánh quán thời tất cả phiền não sẽ được dứt sạch hẳn.

Bấy giờ, Trưởng giả Trí Quang bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn, tu tập chánh quán có vô lượng môn, vậy tu tập những quán môn nào mới dẹp được vọng tưởng?

Đức Thế Tôn bảo ông Trưởng giả:

– Này thiện nam, cần nên tu tập chánh quán Vô tướng. Quán Vô tướng là dẹp trừ được vọng tưởng. Song, chỉ quán thực tánh chứ không cần nhận thực về mười hiện tướng, vì thể của tất cả các pháp môn vốn không tịch, vượt mọi sự nhận thức lãnh hội thông thường thế gọi là Chánh quán. Nếu có Phật tử nào an trụ nơi chánh niệm, quán sát như thế, tu tập vô tướng Vô vi trong thời gian dài, gió dữ của vọng tưởng vắng bặt, không còn dấy động nữa, thì Thánh trí xuất hiện ngay chứng đắc diệu lý, thành tựu viên mãn. Thiện nam, đó là Hiền thánh, đó là Bồ-tát, đó là Như Lai Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Do nhân duyên ấy, tất cả Bồ-tát vì muốn dẹp trừ vọng tưởng mãi mãi không dấy khởi lên nữa, vì muốn trả bốn ân, thành tựu được bốn đức, xuất gia tu học, ngừng tâm vọng tưởng, trải vô lượng kiếp thành tựu Phật đạo.

Khi ấy, Đức Như Lai nói lại ý nghĩa trên bằng lời kệ:

Bồ-tát xuất gia quán tại gia

Cũng như gió dữ không hề dừng

Cũng như vọng chấp trăng trong nước

So tính phân biệt lấy làm thực.

Trong nước bản lai không bóng trăng

Nước tịnh là duyên thấy trăng thực.

Các pháp duyên sinh đều là giả

Phàm ngu vọng chấp cho là “ta”

Cái ấy theo “duyên”, “pháp” không thực

Vọng tưởng phân biệt chấp là có.

Nếu hay dứt trừ được hai chấp

Sẽ chứng Vô thượng Đại Bồ-đề.

Vọng tưởng tình phàm như hắc phong

Thổi rừng sinh tử niệm niệm khởi

Bốn quỷ điên đảo thường theo đuổi

Khiến tạo năm thứ nhân Vô gián.

Ba căn bất thiện hiện ràng buộc

Sinh tử luân hồi luôn nối nhau

Nếu người nghe kinh, tin, hiểu sâu

Chánh kiến hay trừ tâm điên đảo

Hạt giống Bồ-đề niệm niệm sinh

Đại trí thần thông Tam-muội khởi.

Nếu tu tập được quán thâm diệu

Hoặc, nghiệp, quả khổ đâu khởi được?

Chỉ quán thực tướng chân tánh như

Năng, sở đều mất, bỏ mọi kiến.

Tánh tướng nam, nữ bản lai không

Vọng chấp theo duyên sinh hai hướng.

Như Lai dứt hẳn nhân vọng tưởng

Chân tánh vốn không tướng nam, nữ.

Diệu quả Bồ-đề chứng đều đồng

Phàm phu vọng chấp sinh tướng khác.

Ba mươi hai tướng vốn phi tướng

Liễu tướng, phi tướng là thực tướng.

Nếu người xuất gia tu Phạm hạnh

Nhiếp tâm tịch tĩnh chốn không nhàn

Đó là Bồ-tát tâm chân tịnh

Không lâu sẽ chứng Bồ-đề quả.

Lại nữa thiện nam, Bồ-tát xuất gia ngày đêm thường quán nhà cửa của thế gian tất cả là chỗ sinh ra phiền não. Sao vậy? Như có một người xây dựng được tám ngôi nhà, đem các vật báu mà tự trang nghiêm cho những căn nhà ấy. Dựng nhà xong, người ấy nghĩ rằng: “Nay nhà cửa là vật sở hữu của ta, không lệ thuộc vào người khác, chỉ có nhà cửa của ta là tốt đẹp hơn hết, nhà cửa của người khác không thể sánh kịp”. Do chấp trước như thế, nên sinh ra phiền não; do phiền não từ chấp ngã, ngã sở làm căn bản, mà tám vạn bốn ngàn cửa trần lao cùng nhau đua khởi, chật cả trong nhà. Sở dĩ thế là sao? Phàm phu tại gia tham đắm sâu nặng về năm dục, vợ con, họ hàng, tôi trai, tớ gái, người hầu thảy đều gồm đủ; vì nhân duyên ấy, nên dấy ra bao sự khổ về sinh, lão, bệnh, tử, lo, buồn, sầu, não, oán ghét hợp hội, ân ái, biệt ly, nghèo cùng và mọi sự suy vi, cầu không được… Các khổ như thế như bóng theo hình, như vang ứng tiếng, đời đời nối tiếp nhau luôn không thể đoạn tuyệt. Các khổ như thế đều có nguyên nhân mà các thứ phiền não lớn, nhỏ là căn bản. Tất cả những của báu đều do sự tìm cầu mà được, nếu không có nhân trước thời không thể tìm kiếm và giả sử có tìm kiếm đi chăng nữa thì cũng không đạt được.

Này thiện nam, do vì nghĩa ấy, nên tất cả phiền não, tâm theo đuổi tìm kiếm là gốc, nếu diệt được tâm giong ruổi ấy đi thời vô lượng phiền não kia đều dứt hết. Song, nay thân này là chỗ nương tựa cho các khổ, những người có trí nên sinh tâm chán bỏ! Do đó, Đức Phật Ca-diếp đời quá khứ, vì các loài cầm thú mà nói bài kệ:

Thân này là gốc khổ

Khổ khác là cành, lá

Nếu đoạn được gốc khổ

Các khổ đều trừ diệt.

Nghiệp xưa của các ngươi

Tạo tội, tâm chẳng hối

Thọ thân tướng xấu xí

Chịu khổ não đủ loại.

Nếu khởi tâm ân trọng

Một niệm cầu sám hối

Như lửa đốt núi đầm

Các tội đều tiêu diệt.

Thân này khổ, bất tịnh

Vô ngã và vô thường

Các ngươi đều phải nên

Thực tâm sinh chán, bỏ!

Lúc đó, vô lượng cầm thú nghe bài kệ ấy rồi, trong nhất niệm, tâm chí thành sám hối, liền bỏ được nẻo xấu ác sinh lên cõi trời thứ tư trong Dục giới phụng sự vị Bồ-tát Nhất sinh bổ xứ, nghe pháp bất thoái cứu cánh Niết-bàn.

Này thiện nam, do nhân duyên ấy, nay thân khổ này cũng như nhà cửa, tất cả phiền não tức là chủ nhà. Thế nên, các Thiện nam có lòng tin thanh tịnh, phát tâm Bồ-đề, xuất gia nhập đạo, quyết được giải thoát tất cả mọi thứ khổ và đều sẽ thành tựu đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Khi ấy, Đức Như Lai nói lại ý nghĩa trên bằng lời kệ:

Bồ-tát xuất gia thường quán sát

Nhà cửa nơi sinh các phiền não.

Như có một người dựng nhà cửa

Trang hoàng bằng mọi thứ ngọc báu

Tự nghĩ tráng lệ không đâu bằng

Không thuộc người khác, chỉ riêng ta,

Thợ khéo sửa sang đẹp lạ lùng

Nhà cửa trên đời không đâu sánh

Phân biệt như thế sinh chấp trước

Lấy “ngã, ngã sở” làm căn bản

Tám vạn bốn ngàn các phiền não

Đầy khắp nhà cửa sinh tai họa,

Tất cả nam, nữ ở trên đời

Sáu thân quyến thuộc đều đầy đủ

Do nhân duyên ấy sinh mọi khổ

Tức là: sinh, lão và bệnh, tử.

Lo buồn, khổ não, thường theo đuổi

Như bóng theo hình không hề rời

Tạo nhân các khổ, tham dục sinh

Nếu dứt tham cầu, diệt hết khổ.

Thân này thường là gốc mọi khổ

Siêng tu yếm xả, hướng Bồ-đề

Thân tâm ba cõi như nhà cửa

Chủ nhà: phiền não ở tại trong

Các ông nên phát tâm Bồ-đề

Lìa bỏ phàm phu ra ba cõi.

Lại nữa thiện nam, Bồ-tát xuất gia thường quán sát hàng tại gia cũng như trong một nước lớn, có ông Trưởng giả gia sản giàu sang, của báu vô lượng, trong nhiều kiếp, nhân duyên cha con nối tiếp nhau không dứt và chuyên tu các hạnh lành, nên được tiếng khen đồn xa. Những của báu hiện có của ông Trưởng giả ấy được chia làm bốn phần: một phần của báu thường sinh lợi tức để làm tăng trưởng gia nghiệp, một phần của báu để cung cấp vào sự cần dùng đầy đủ hàng ngày, một phần của báu nhằm giúp đỡ những người cô độc để tu nhân tích đức, một phần của báu để cứu giúp thân thuộc và khách lui tới. Bốn phần như thế chưa từng có lúc nào ngừng dứt, cha con cứ nối tiếp nhau phát huy gia nghiệp ở đời. Nhưng về sau có một người con ngu si, tệ ác, quá tham mê năm thứ dục lạc, làm những việc phóng túng bừa bãi, trái lời dạy của cha mẹ và không y theo bốn sự nghiệp trên, mà nào dựng lên các nhà cửa, lầu quán bảy tầng hơn hẳn lối xây cất thông thường, trang hoàng bằng mọi thứ châu báu, đất lát lưu ly, cửa sổ bằng ngọc báu, ánh sáng lồng nhau; nào đầu rồng, hình cá thảy đều đủ cả, ngày đêm tiếng nhạc dập dìu liên miên không dứt thụ hưởng năm dục lạc như cõi trời Đao-lợi nên bị quỷ thần hiềm ghét, người, trời tránh xa.

Một hôm, bỗng dưng nhà hàng xóm bốc lửa, lửa dữ bừng bừng, theo gió lan tràn, đốt cháy hết cả kho tàng và các lâu đài. Lúc đó, con ông Trưởng giả trông thấy lửa dữ như thế, khởi tâm giận bực, vội bắt vợ con, tôi trai, tớ gái và họ hàng vào cả trong ngôi nhà hai tầng, đóng kín cửa lầu gác lại; không ngờ do sự ngu si ấy, khiến bao người kia nhất thời đều chết cả.

Phàm phu tại gia cũng như thế. Người ngu ở đời ví như con ông Trưởng giả, còn chư Phật, Như Lai ví như ông Trưởng giả; không thuận theo lời Phật dạy, tạo các nghiệp ác, phải đọa vào ba đường dữ, chịu nhiều khổ não. Do nhân duyên ấy, Bồ-tát xuất gia thường xem hàng tại gia như con ông Trưởng giả không vâng lời cha mẹ, bị lửa đốt cháy, vợ con đều chết. Này các thiện nam, nên sinh tâm chán, bỏ những sự an vui nơi thế gian, trời, người, dốc tu hạnh thanh tịnh sẽ chứng Bồ-đề.

Khi ấy, Đức Như Lai nói lại ý nghĩa trên bằng lời kệ:

Bồ-tát xuất gia quán tại gia

Ví như Trưởng giả sinh con ngu

Nhà ông giàu có nhiều của báu

Nối tiếp lâu đời không thiếu chi.

Gia nghiệp đời trước truyền con cháu

Tất cả của cải chia bốn phần

Thường tu thắng hạnh không lỗi ác

Tiếng khen lan khắp các quốc độ.

Vàng, bạc, ngọc báu số vô biên

Lợi tức xuất nhập khắp nước ngoài

Từ, Bi, Hỷ Xả tâm không chán

Cứu giúp cô bần thường chẳng dứt.

Rốt sau Trưởng giả sinh một con

Ngu si, bất hiếu, không trí tuệ

Tuổi tác đã già, gân sức suy

Gia tài trong, ngoài đều giao con.

Con trái mạng cha làm bừa bãi

Không nối bốn nghiệp nhà sa sút

Cất lầu bảy tầng bằng châu báu

Dùng lưu ly biếc làm cửa sổ,

Đàn địch hát xướng luôn không dứt

Thường lấy bất thiện làm thầy tâm

Hưởng năm dục lạc như Thiên cung

Tất cả Long thần đều xa tránh.

Nhà bên bỗng dưng hỏa tai dấy

Lửa dữ theo gió khó cấm được

Kho tàng, của báu và vợ con

Nhà cửa, tầng lầu đều cháy hết.

Tích ác, tai ương đến diệt thân

Vợ con, quyến thuộc đồng chết cả.

Tam thế chư Phật như Trưởng giả

Tất cả phàm phu là ngu tử

Không tu chánh đạo dấy tâm tà

Mạng chung đọa nơi các nẻo ác

Nhiều kiếp riêng chịu khổ đốt cháy

Lần lựa như thế không kỳ hết.

Phật tử tại gia, ông nên biết!

Không tham vui đời, siêng tu chứng

Chán đời, xuất gia tu Phạm hạnh

Núi rừng vắng lặng bỏ mọi duyên.

Vì trả bốn ân tu thắng đức

Làm ngôi Pháp vương trong ba cõi

Độ sinh đến hết thuở vị lai

Làm bạn không mời, thường thuyết pháp.

Ngăn hẳn dòng “ái” đến bờ kia

Trụ nơi thành Niết-bàn thanh tịnh.

Lại nữa thiện nam, Bồ-tát xuất gia quán tất cả nhà cửa của thế gian cũng như mộng lớn. Ví như ông Trưởng giả có một đồng nữ mới mười lăm tuổi, dung nhan đoan chánh, xinh đẹp lạ lùng. Một hôm, cha mẹ ở trên lầu ba tầng, đem con gái yêu của mình lên, cùng hưởng xem những sự vui thích. Đêm, mẹ con cùng ngủ chung trên một giường quý và đang yên giấc. Trong khi ngủ, đồng nữ chiêm bao thấy cha mẹ cho về nhà chồng; vợ chồng lấy nhau trải qua nhiều năm, sinh được một người con dung mạo tươi sáng, xinh xắn vô cùng lại có tướng thông minh trí tuệ. Hàng ngày nhờ ân nuôi nấng, dần dần đứa con ấy biết đi. Một hôm, trên lầu cao, không may nó trượt chân từ trên cao rơi xuống, rơi chưa đến đất, bỗng dưng có một con hổ đói đứng đỡ lấy ăn thịt. Đồng nữ thấy thế, kinh sợ quá, cất tiếng gào khóc, liền tỉnh mộng. Bấy giờ, cha mẹ hỏi con:

– Do nhân duyên gì, bỗng dưng con kinh sợ vậy?

Người con gái thẹn không chịu nói. Người mẹ ân cần hỏi gạn mãi, người con gái mới nói thầm với mẹ về việc chiêm bao như trên.

Này thiện nam, thế gian là nhà cửa sinh tử hữu vi, nên phải ở mãi trong luân hồi, nghĩa là chưa được ở vào phận vị chân giác mà thường phải ở trong nhà chiêm bao, sinh, lão, bệnh, tử nơi ba cõi, như đồng nữ kia trong chiêm bao, hư vọng phân biệt cũng thế. Quỷ sứ nơi Diễm-ma bỗng dưng đến, như hổ đói trong hư không đỡ đứa bé kia mà ăn. Tất cả chúng sinh trong từng niệm, niệm luôn bị các nỗi khổ về vô thường, lão, bệnh, tử cũng như thế. Ai là người có trí tuệ lại yêu thích thân này! Vì nhân duyên ấy, quán sát trong sinh tử như giấc mộng đêm dài, mà phát tâm Bồ-đề, chán bỏ thế gian, dốc sức tu tập sẽ đạt được diệu quả thường trụ của Như Lai.

Khi ấy, Đức Thế Tôn nói lại nghĩa trên bằng lời kệ:

Phật tử dốc cầu đạo Vô thượng

Nên quán nhà cửa như trong mộng

Ví như đại trưởng giả giàu sang

Có một đồng nữ đoan nghiêm lạ.

Cô theo cha mẹ lên lầu cao

Đi theo xem coi rất vui vẻ.

Cô ngủ trong lầu, cô chiêm bao:

Rõ ràng mơ thấy đi lấy chồng.

Sau ở nhà chồng sinh một con

Tâm mẹ thương xót nhớ mến con

Con trên lầu đài ham vui chơi

Từ cao rơi xuống ngay miệng hổ.

Cô khóc thất thanh liền tỉnh mộng

Mới biết mộng tưởng vốn không thực.

Vô minh ám chướng như đêm dài

Chưa thành Chánh giác như trong mộng

Sinh tử thế gian thường chẳng thực

Vọng tưởng phân biệt cũng như thế.

Chỉ có “Bốn trí lớn tròn sáng”

Phá tối tăm là “Chân diệu giác”.

Vô thường niệm niệm như hổ đói

Hữu vi vô giả khó dừng lâu

Chim ngủ sớm mai đều bay tản

Mạng hết biệt ly cũng thế thôi

Theo nghiệp thọ sinh chịu các báo

Ân tình cha mẹ không biết nhau.

Thương thay, thân sinh tử phàm phu

Luân chuyển ba đường chịu khổ mãi!

Nếu biết thiện, ác theo nghiệp cảm

Cần nên sám hối cho tiêu diệt.

Tất cả quả vui của trời, người

Thẹn khổ, chánh kiến chính là nhân

Nên phát tâm Bồ-đề kiên cố

Mặc áo tinh tấn siêng tu học!

Lại nữa thiện nam, Bồ-tát xuất gia quán sát nhà cửa như cửa biển Tẫn mã tuôn ra lửa dữ, thu hút, lan tỏa cả bốn ngòi ở bốn bên, cho đến trăm sông và mọi dòng đều bị lửa cháy hết.

Ví như xưa kia trong nước La-đà có một vị Bồ-tát tên là Diệu Đắc Bỉ Ngạn. Bồ-tát ấy có tâm Từ bi, thường dốc sức đem lại lợi ích cho chúng sinh, nên có những lái buôn khi vào biển tìm của báu luôn mời Bồ-tát ấy đồng đi trên thuyền buồm và đều đi được tới bến có châu báu, vượt qua mọi hiểm nạn, không có sự gì trở ngại, đến được bờ an vui.

Về sau, khi Bồ-tát đã trăm tuổi, dần dần già yếu, đứng, ngồi phải có người nâng dắt, sức lực không thể đi biển được như trước nữa. Khi ấy, có một thương chủ tới nơi Bồ-tát lễ bái cúng dường và thưa với Bồ-tát:

– Tôi muốn vào biển tìm các ngọc báu mong được đại phú quý, để thoát khỏi bần cùng mãi mãi. Nay thỉnh Bồ-tát cùng đi với tôi!

Bồ-tát bảo thương chủ:

– Nay tôi già cả suy kém, gân cốt, sức lực yếu ớt, không thể vào biển được.

Thương chủ lại nói:

– Kính xin Đại sĩ đừng bỏ tâm Từ bi, thương xót và nhận lời thỉnh của tôi. Đại sĩ chỉ an tọa trong thuyền buồm của tôi, không phải làm gì cả, đó là sở nguyện của tôi.

Bồ-tát bèn nhận lời thỉnh của người lái buôn. Bồ-tát ở trong thuyền lớn chạy vào biển cả, hướng về phía Đông nam để tới nơi có ngọc báu. Trong khi đi, thuyền gặp phải gió Bắc trôi giạt vào biển phía Nam. Gió dữ thổi ngày đêm vun vút không ngừng, thuyền trôi suốt trong bảy ngày, tới một nơi trông thấy nước biển cả biến thành màu sắc vàng như là vàng nung chảy. Những người lái buôn thấy thế bạch Bồ-tát:

– Bạch Bồ-tát, do nhân duyên gì mà ở đây có dáng nước biến ra sắc vàng như thế?

Bồ-tát bảo:

– Các ông nên biết, chúng ta đã vào biển hoàng kim lớn, vì có vô lượng, vô biên những thứ vàng ròng tía sẫm đầy dẫy nơi biển cả, ánh sáng của vàng báu ấy giao hòa lẫn nhau nên mới có dáng như thế. Các ông đã vượt quá đường thẳng mà giạt vào trong biển này, thời đều phải tự mình dốc cầu, tạo mọi phương tiện để trở về phương Bắc!

Qua vài ngày, thấy nước biển cả biến thành sắc trắng như ngọc tuyết, Bồ-tát bảo:

– Các ông nên biết, chúng ta nay đã vào biển châu báu lớn, có bạch ngọc trân châu đầy dẫy trong biển, ánh sáng của thứ báu ấy chiếu vào sắc nước, nên có dáng như thế. Các ông nên dốc sức tạo ra mọi phương tiện để trở về phương Bắc!

Qua vài ngày, nước trong biển cả biến thành sắc xanh như nước lưu ly xanh. Bồ-tát bảo:

– Tôi và các ông đã vào trong biển pha lê xanh, vì có vô lượng vô biên ngọc báu pha lê xanh đầy dẫy nơi biển cả, sắc pha lê giao hòa với ánh sáng nên thấy toàn màu xanh như thế!

Qua vài ngày, nước biển cả lại biến thành sắc hồng như máu hiện ra. Bồ-tát bảo:

– Tôi và các ông đã vào biển pha lê hồng, vì có vô lượng vô biên các thứ ngọc báu pha lê hồng đầy dẫy nơi biển cả, sắc ngọc báu đỏ hồng, giao hòa với ánh sáng nên mới có hiện tượng như vậy!

Qua vài ngày nữa, nước biển liền biến thành sắc đen như nước mực và xa nghe tiếng lửa dữ bùng cháy, nổ ran, như lửa lớn đốt cháy rừng trúc khô; lửa cháy bừng bừng rất đáng sợ hãi, dáng dấp như thế, chưa từng trông thấy, nghe thấy bao giờ. Lại thấy lửa lớn bốc cháy ở phương Nam, như chòm núi cao hơn trăm trượng, thế lửa bay bốc lên không, lúc hợp, lúc tan, ánh sáng như chớp giật, những hình dáng như thế chưa hề gặp phải thật hết sức lạ lùng. Mọi người thấy vậy đều bảo nhau:

– Thân mạng chúng ta thực khó đảm bảo được.

Lúc đó Bồ-tát bảo mọi người:

– Các ông hôm nay rất đáng sợ hãi! Sao vậy? Chúng ta đã vào nơi cửa biển Tẫn mã, bốn vùng biển rộng cùng với các dòng sông lớn nhỏ trong bốn cõi thiên hạ chảy vào cửa bên phía Bắc, thảy đều bị chết cháy hết. Sở dĩ thế là sao? Vì sức mạnh nơi nghiệp tăng thượng của các chúng sinh, nên tự nhiên lửa trời đốt cháy nước biển. Nếu lửa trời này không đốt cháy nước biển, thì trong một ngày một đêm tất cả lục địa đều biến thành biển cả, mọi loài chúng sinh hiện có thảy đều trôi hết. Song, nay chúng ta gặp phải gió dữ lớn, trôi dạt vào cửa biển Tẫn mã này thì thân mạng mọi người ở đây không còn kéo dài bao lâu nữa!

Khi ấy, có hơn ngàn người ở trong thuyền buồm, đồng thời cất tiếng thảm thương gào khóc, hoặc tự nhổ tóc, hoặc tự vật mình nói lên lời này:

– Nay chúng ta vì cầu ngọc báu, vào biển cả gặp phải hiểm nạn này. Thương thay! Khổ thay! Biết dùng phương tiện gì để thoát khỏi được nạn này!

Lúc đó, cả ngàn người đều chí thành quy mạng: hoặc kêu mẹ hiền, hoặc gọi cha từ, hoặc kêu Phạm thiên, hoặc gọi Ma-hê-thủ-la Thiên vương, hoặc cầu Đại lực Na-la-diên thiên. Hoặc có người quy mạng Bồ-tát Đắc Ngạn, kính lễ Bồ-tát mà bạch:

– Kính xin Bồ-tát cứu vớt bọn chúng tôi!

Bấy giờ, Bồ-tát vì muốn mọi người khỏi sự sợ hãi, liền nói bài kệ:

Đại trượng phu tối thượng trên đời

Tuy vào cửa chết không sinh sợ

Người nếu lo buồn mất trí tuệ

Cần nên nhất tâm bày phương tiện.

Nếu được cửa phương tiện khéo léo

Thoát khỏi tám nạn lên bờ kia

Thế nên yên tâm đừng lo sợ

Cần nên khẩn niệm Đại Từ Tôn.

Bồ-tát nói xong bài kệ ấy, liền đốt các hương tốt lễ bái, cúng dường chư Phật mười phương, rồi phát nguyện rằng:

– Nam-mô Thập phương chư Phật! Nam-mô Thập phương chư Phật! Chư Đại Bồ-tát Ma-ha-tát chúng! Tất cả Hiền thánh Tứ quả, Tứ hướng. Bậc có Thiên nhãn, bậc có Thiên nhĩ, Trí tha tâm, bậc Chúng tự tại! Tôi vì chúng sinh vận dụng tâm đại bi, giũ bỏ thân mạng, cứu giúp các khổ nạn. Nay tôi có chút thiện căn, là thọ trì giới không nói dối của Như Lai trong vô lượng kiếp, tôi chưa từng thiếu phạm bao giờ. Nếu trong một kiếp nào tôi có nói dối, thời nay gió dữ này chuyển mạnh hơn lên; mà nếu giới đức nơi tôi như thế, thực sự chẳng phải hư vọng, thời nguyện đem nghiệp lành ấy, hồi hướng ban bố cho tất cả, tôi cùng chúng sinh sẽ thành Phật đạo và nếu thực không hư, nguyện cho gió dữ, xấu này tức thời ngừng bặt, luồng gió như ý tùy niệm thổi tới. Thân các chúng sinh tức là thân tôi, chúng sinh cùng tôi bình đẳng không sai khác!

Khi Đại Bồ-tát ấy phát nguyện “Đồng thể đại bi vô ngại” rồi, chừng khoảng một niệm, gió dữ liền ngừng, tức thì gặp được gió thuận, giải thoát mọi nạn và đến được nơi chốn có vật báu, thu được nhiều ngọc báu.

Bấy giờ, Bồ-tát bảo với các người lái buôn ấy:

– Ngọc báu như thế rất là khó gặp được, đời trước các ông đã làm nhiều sự bố thí nên nay mới gặp được các ngọc báu quý như thế. Nhưng trước kia khi tu về bố thí, tâm các ông còn có sự tiếc lẫn, vì nhân duyên ấy, nên nay các ông gặp phải gió dữ. Thương thân các ông tìm được ngọc báu, các ông nên biết hạn lượng, không nên lấy nhiều, vì nếu tâm tham, buông thả thì sau bị nạn lớn. Các ông nên biết: Trong mọi thứ châu báu thì tánh mạng là hơn hết; nếu mạng mình còn thì đó là vật báu vô giá!

Các lái buôn nhờ được Bồ-tát dạy bảo nên sinh tâm biết đủ, không dám lấy nhiều. Mọi người thoát khỏi tai nạn, được nhiều ngọc báu, xa lìa sự nghèo cùng và đến được bờ kia.

Các Thiện nam, Bồ-tát xuất gia cũng lại như thế, thân cận chư Phật, bạn lành là hàng thiện tri thức, như những người lái buôn kia được gặp Bồ-tát; khỏi hẳn sinh tử đến được bờ giác, cũng như thương chủ đạt được phú quý lớn lao. Nhà cửa hữu vi hiện có của thế gian cũng như cửa biển Tẫn mã đốt cháy mọi dòng sông. Bồ-tát xuất gia cũng thế, quán sát kỹ lưỡng những lỗi lầm sai trái của hàng tại gia. Thiện nam các ông, không nhiễm năm thứ dục lạc thế gian, chán bỏ sinh tử khổ nạn trong ba cõi, tất được vào thành lớn, gồm đủ mọi an vui mát mẻ!

Khi ấy, Đức Như Lai nói lại ý nghĩa trên bằng lời kệ:

Bồ-tát xuất gia quán nhà cửa

Như biển Tẫn mã đốt mọi dòng.

Ví như xưa kia nước La-đà

Có một Bồ-tát tên Đắc Ngạn

Đủ trí, phước lớn, phương tiện khéo

Từ bi dứt duyên, nhiếp hữu tình.

Xin Bồ-tát ấy đi trên thuyền

Lái buôn được ngọc lên bờ kia.

Song, Bồ-tát tuổi già sức yếu

Không ưa lợi tha, ham thiền tịch.

Có một thương chủ thỉnh Bồ-tát

Muốn vào biển cả tìm châu báu

Kính xin Bồ-tát nhận lời thỉnh

Cho mình giàu có không thiếu thốn.

Khi ấy Bồ-tát vận đại bi

Liền nhận lời thỉnh đi trên thuyền.

Khi trương buồm lớn gặp gió thuận

Thẳng hướng Đông nam tới chốn báu

Bỗng gặp gió dữ thổi thuyền buồm

Giạt vào Nam hải lầm chỗ đến.

Trải qua bảy ngày nước biển cả

Thảy đều biến sắc thành vàng ròng

Vàng ròng tía bóng đầy trong biển

Ánh ngọc báu hiện sắc chân kim.

Lại qua vài ngày nước biển cả

Biến thành sắc trắng như ngọc tuyết

Trân châu trân bảo đầy khắp bể

Cho nên nước biển thành sắc trắng.

Lại qua vài ngày nước biển cả

Biến thành xanh biếc như lưu ly

Ngọc pha lê xanh đầy biển cả

Cho nên nước thành sắc xanh biếc.

Lại qua vài ngày nước biển cả

Thảy đều biến thành sắc đỏ hồng

Ngọc pha lê đỏ đầy trong bể

Nên biến sắc nước đồng như nó.

Lại qua vài ngày nước biển cả

Biến thành sắc đen như nước mực

Như thế lửa trời đốt cháy hết

Nước biển tất cả như sắc mực.

Biển ấy gọi là cửa Tẫn mã

Thu hút bốn biển và mọi dòng

Tất cả thuyền buồm nếu đi qua

Những người đến đấy, phần nhiều chết.

Lửa trời bừng bừng như núi chất

Tiếng nổ rền vang như sấm động

Mọi người xa thấy tâm kinh sợ

Kêu gào, đấm ngực bạch Đại sư.

Khi ấy Bồ-tát khởi từ bi

Không tiếc thân mạng, rủ cứu hộ.

Gió dữ liền ngừng, gió thuận khởi

Qua nơi hiểm nạn đến chốn báu

Đều được ngọc quý tới bờ yên

Khỏi hẳn bần cùng hưởng an lạc.

Bồ-tát xuất gia cũng như thế

Thân cận chư Phật như thương chủ

Thoát hẳn nhà lửa lên Chân giác

Cũng như thương nhân về bản xứ.

Nhà cửa sở hữu của thế gian

Như cửa biển lớn: Tẫn mã kia.

Xuất gia thường chán về tại gia

Không nhiễm thế gian rời năm dục

Ưa chốn không nhàn, tâm bất động

Khéo suốt lý chân diệu rộng sâu.

Hoặc ở trong làng xóm nhân gian

Như ong hái hoa không chút tổn

Trong bốn uy nghi thường lợi vật

Không tham vui đời và tiếng khen.

Miệng thường thốt giọng, lời dịu dàng

Ác ngôn thô bỉ không hề khởi

Biết ân, trả ân tu nghiệp thiện

Mình, người đều được nhập “chân thường”.

Bấy giờ, Trưởng giả Trí Quang và các Trưởng giả khác tất cả một vạn người, tuy khác miệng nhưng cùng một giọng bạch Phật:

– Lành thay, Đức Thế Tôn! Hiếm có thay, Đấng Thiện Thệ! Đúng như thế! Đúng như thế! Thế Tôn nói ra Chánh pháp vi diệu đệ nhất, phương tiện khéo léo, làm lợi ích cho chúng sinh. Như Phật nói, chúng con hôm nay đều biết: nhà cửa thế gian cũng như lao ngục, tất cả pháp xấu, ác đã từ nhà cửa ấy sinh ra; người xuất gia thực có vô lượng vô biên lợi lạc thù thắng vì thế chúng con rất thích xuất gia, cho đời hiện tại và vị lai luôn được hưởng những pháp lạc.

Đức Thế Tôn bảo các Trưởng giả:

– Quý hóa thay! Quý hóa thay! Các ông phát tâm muốn xuất gia! Nếu những thiện nam, thiện nữ phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, xuất gia tu đạo một ngày một đêm, thì hai trăm vạn kiếp không phải đọa vào nẻo ác, thường được sinh ở nơi chốn lành, được hưởng sự an vui thắng diệu, gặp được các bậc thiện tri thức, vĩnh viễn tâm không thoái chuyển, được gặp chư Phật, được thọ ký quả Bồ-đề, ngồi trên tòa Kim cang, thành đạo Chánh giác. Song, người xuất gia trì giới rất khó, người trì giới chính là bậc xuất gia chân chánh đúng nghĩa.

Lúc đó, các Trưởng giả bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn, chúng con xin giữ giới, tu các hạnh thanh tịnh, nguyện cho chúng con chóng ra khỏi bể khổ sinh tử, nguyện cho chúng con chóng vào được cung báu thường lạc, nguyện cho chúng con rộng độ tất cả chúng sinh, chóng chứng đắc Trí vô sinh!

Khi ấy, Đức Thế Tôn bảo Bồ-tát Di-lặc và Văn-thù-sư-lợi:

– Các ông Trưởng giả này Ta phó chúc cho các ông, các ông nên khuyến khích họ xuất gia và thọ trì tịnh giới!

Liền đó, chín ngàn người đối trước Bồ-tát Di-lặc xin xuất gia tu đạo, thọ trì giới luật của Phật; bảy ngàn người đối trước Bồ-tát Văn-thù xuất gia tu đạo, thọ giới cấm của Phật. Những người ấy được xuất gia rồi, thành tựu được pháp nhẫn, hội nhập vào cảnh giới bí mật của Như Lai, không còn bị thoái chuyển. Vô lượng vạn người phát tâm Bồ-đề đến ngôi bất thoái chuyển. Vô số người, trời xa lìa mọi bụi bặm cấu uế, đạt được pháp nhãn thanh tịnh.

KINH ĐẠI THỪA BẢN SINH

TÂM ĐỊA QUÁN