SỐ 26 — KINH TRUNG A-HÀM (tiếp theo)

PHẨM THỨ 11: PHẨM ĐẠI (Phần đầu)3

NAM – MÔ BỔN – SƯ THÍCH – CA MÂU – NI PHẬT

BỘ A-HÀM

IV

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

Tập 4

HỘI VĂN HÓ A GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

NHỮNG QUY ƯỚC THỐNG NHẤT TRONG

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

I- Viết hoa toàn bộ :

1. Tên người : (Phật) Vô Lượng, (vua) Tự Đức, (Thiền sư) Vạn Hạnh, (Bồ-tát) Quán Thế Âm...

2. Tên nước: Việt Nam, Trung Hoa, Thái Lan, Đài Loan...

3. Tôn xưng danh hiệu Phật : Đức Như Lai, Bậc Chúng Hựu, Đấng Tối Chánh Giác...

4. Tác phẩm, kinh sách : luận Trung Quán, kinh Diệu Pháp Liên Hoa, kinh Trường A-hàm...

II- Viết hoa chữ đầu:

1. Địa danh : thành Vương xá, chùa Ấn quang, rừng Thi lợi...

2. Thuật ngữ Phật học được nhấn mạnh : bốn Niệm xứ, bốn Chánh cần, Khổ xuất yếu thánh đế...

3. Phẩm bậc, quả vị tôn kính : Hòa thượng, Thanh văn, Duyên giác, Thái tử (nói về Phật, Bồ-tát thị hiện độ sanh; ví dụ: Thái tử Tỳ-bà-thi), Tôn giả...

4. Chủng loại: chư Thiên

5. Phương hướng : phương Đông nam, hướng Tây bắc, phía Đông thành Vương xá...

III- Viết hoa chữ đầu + gạch nối : (những từ được phiên âm từ Pāli)

1. Nhân danh: Mãn-độ-ma, Xà-ni-sa, Xá-lợi-phất...

2. Địa danh : nước Bạt-kỳ, thành Xá-vệ, cõi Diêm-phù-đề...

3. Thuật ngữ Phật học được nhấn mạnh : A-lại-da, Tam-phật- đà, Ba-la-đề-mục-xoa...

4. Phẩm bậc, quả vị : Tỳ-kheo, Ưu-bà-di, A-la-hán...

5. Chủng loại : A-tu-la, La-sát, Càn-thát-bà...

IV- Gạch nối : (danh từ chung được phiên âm từ Pāli)

ví dụ : đàn-việt, na-do-tha, do-tuần...

V- Số:

Viết thành chữ: (những số quá lớn nên chú thích thêm số)

ví dụ : hai trăm năm mươi (giới), ba mươi hai (tướng tốt), mười lăm ức bảy ngàn sáu mươi vạn (1.570.600.000)...

Viết thành số : số hiệu kinh, số trang dẫn

ví dụ : Đại I, trang 15, cht. 52 ...

VI- Đặc biệt:

Âm “y” và “i” : dù đứng một mình, đứng đầu từ hoặc ở giữa từ, hoặc sau các phụ âm: K, L, M, T, Q vẫn viết theo thói quen cũ.

ví dụ: kỷ cương, lý luận, hoàn mỹ, quy định, li ti, hoan hỷ...

梵 viết là “ Phạm ” không viết là “ Phạn ” (phát âm theo chữ Brahma).

慧 viết là “ Tuệ ” không viết là “ Huệ ”.

Chùa Pháp Bảo-Thủ Đức, ngày 8 tháng 9 năm 2000

Sa môn THÍCH TỊNH HẠNH

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 4

BỘ A HÀM

Trung A-Hàm 2

SỐ 26(tt)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

NHỮNG QUY ƯỚC THỐNG NHẤT TRONG

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

I- Viết hoa toàn bộ :

1. Tên người : (Phật) Vô Lượng, (vua) Tự Đức, (Thiền sư) Vạn Hạnh, (Bồ-tát) Quán Thế Âm...

2. Tên nước: Việt Nam, Trung Hoa, Thái Lan, Đài Loan...

3. Tôn xưng danh hiệu Phật : Đức Như Lai, Bậc Chúng Hựu, Đấng Tối Chánh Giác...

4. Tác phẩm, kinh sách : luận Trung Quán, kinh Diệu Pháp Liên Hoa, kinh Trường A-hàm...

II- Viết hoa chữ đầu:

1. Địa danh : thành Vương xá, chùa Ấn quang, rừng Thi lợi...

2. Thuật ngữ Phật học được nhấn mạnh : bốn Niệm xứ, bốn Chánh cần, Khổ xuất yếu thánh đế...

3. Phẩm bậc, quả vị tôn kính : Hòa thượng, Thanh văn, Duyên giác, Thái tử (nói về Phật, Bồ-tát thị hiện độ sanh; ví dụ: Thái tử Tỳ-bà-thi), Tôn giả...

4. Chủng loại: chư Thiên

5. Phương hướng : phương Đông nam, hướng Tây bắc, phía Đông thành Vương xá...

III- Viết hoa chữ đầu + gạch nối : (những từ được phiên âm từ Pāli)

1. Nhân danh: Mãn-độ-ma, Xà-ni-sa, Xá-lợi-phất...

2. Địa danh : nước Bạt-kỳ, thành Xá-vệ, cõi Diêm-phù-đề...

3. Thuật ngữ Phật học được nhấn mạnh : A-lại-da, Tam-phật- đà, Ba-la-đề-mục-xoa...

4. Phẩm bậc, quả vị : Tỳ-kheo, Ưu-bà-di, A-la-hán...

5. Chủng loại : A-tu-la, La-sát, Càn-thát-bà...

IV- Gạch nối : (danh từ chung được phiên âm từ Pāli)

ví dụ : đàn-việt, na-do-tha, do-tuần...

V- Số:

Viết thành chữ: (những số quá lớn nên chú thích thêm số)

ví dụ : hai trăm năm mươi (giới), ba mươi hai (tướng tốt), mười lăm ức bảy ngàn sáu mươi vạn (1.570.600.000)...

Viết thành số : số hiệu kinh, số trang dẫn

ví dụ : Đại I, trang 15, cht. 52 ...

VI- Đặc biệt:

Âm “y” và “i” : dù đứng một mình, đứng đầu từ hoặc ở giữa từ, hoặc sau các phụ âm: K, L, M, T, Q vẫn viết theo thói quen cũ.

ví dụ: kỷ cương, lý luận, hoàn mỹ, quy định, li ti, hoan hỷ...

梵 viết là “ Phạm ” không viết là “ Phạn ” (phát âm theo chữ Brahma).

慧 viết là “ Tuệ ” không viết là “ Huệ ”.

Chùa Pháp Bảo-Thủ Đức, ngày 8 tháng 9 năm 2000

Sa môn THÍCH TỊNH HẠNH

MỤC LỤC

BỘ A HÀM 4 – T004

SỐ 26 1

KINH TRUNG A-HÀM (II) 1

PHẨM THỨ 11: PHẨM ĐẠI (Phần đầu) 3

117. KINH NHU NHUYẾN 4

118. KINH LONG TƯỢNG 8

119. KINH THUYẾT XỨ 12

120. KINH THUYẾT VÔ THƯỜNG 16

121. KINH THỈNH THỈNH 21

122. KINH CHIÊM-BA 26

123. KINH SA-MÔN NHỊ THẬP ỨC 31

124. KINH BÁT NẠN 37

125. KINH BẦN CÙNG 41

126. KINH HÀNH DỤC 46

127. KINH PHƯỚC ĐIỀN 50

128. KINH ƯU-BÀ-TẮC 52

129. KINH OÁN GIA 58

130. KINH GIÁO 62

131. KINH HÀNG MA 79

132. KINH LẠI-TRA-HÒA-LA 90

133. KINH ƯU-BA-LY 109

134. KINH THÍCH VẤN 129

135. KINH THIỆN SANH 156

136. KINH THƯƠNG NHÂN CẦU TÀI 172

137. KINH THẾ GIAN 183

138. KINH PHƯỚC 186

139. KINH TỨC CHỈ ĐẠO 191

140. KINH CHÍ BIÊN 194

141. KINH DỤ 196

PHẨM THỨ 12: PHẨM PHẠM CHÍ (phần đầu) 199

142. KINH VŨ THẾ 200

143. KINH THƯƠNG-CA-LA 211

144. KINH TOÁN SỐ MỤC-KIỀN-LIÊN 218

145. KINH CÙ-MẶC MỤC-KIỀN-LIÊN 225

146. KINH TƯỢNG TÍCH DỤ 235

147. KINH VĂN ĐỨC 244

148. KINH HÀ KHỔ 249

149. KINH HÀ DỤC 254

150. KINH UẤT-SẤU-CA-LA 257

151. KINH PHẠM CHÍ A-NHIẾP-HÒA 267

PHẨM THỨ 12: PHẨM PHẠM CHÍ (phần sau) 281

152. KINH ANH VŨ 282

153. KINH MAN-NHÀN-ĐỀ 297

154. KINH BÀ-LA-BÀ ĐƯỜNG 309

155. KINH TU-ĐẠT-ĐA 324

156. KINH PHẠM BA-LA-DIÊN 329

157. KINH HOÀNG LÔ VIÊN 335

158. KINH ĐẦU-NA 339

159. KINH A-GIÀ-LA-HA-NA 345

160. KINH A-LAN-NA 348

161. KINH PHẠM-MA 357

PHẨM THỨ 13: PHẨM CĂN BỔN PHÂN BIỆT 375

162. KINH PHÂN BIỆT LỤC GIỚI 376

163. KINH PHÂN BIỆT LỤC XỨ 386

164. KINH PHÂN BIỆT QUÁN PHÁP 394

165. KINH ÔN TUYỀN LÂM THIÊN 402

166. KINH THÍCH TRUNG THIỀN THẤT TÔN 410

167. KINH A-NAN THUYẾT 416

168. KINH Ý HÀNH 419

169. KINH CÂU-LÂU-SẤU VÔ TRÁNH 423

170. KINH ANH VŨ 432

171. KINH PHÂN BIỆT ĐẠI NGHIỆP 443

PHẨM THỨ 14: PHẨM TÂM 453

172. KINH TÂM 454

173. KINH PHÙ-DI 458

174. KINH THỌ PHÁP (I) 466

175. KINH THỌ PHÁP (II) 471

176. KINH HÀNH THIỀN 476

177. KINH THUYẾT 485

178. KINH LẠP SƯ 493

179. KINH NGŨ CHI VẬT CHỦ 500

180. KINH CÙ-ĐÀM-DI 507

181. KINH ĐA GIỚI 513

PHẨM THỨ 15: PHẨM SONG 521

182. KINH MÃ ẤP (I) 522

183. KINH MÃ ẤP (II) 527

184. KINH NGƯU GIÁC SA-LA LÂM (I) 532

185. KINH NGƯU GIÁC SA-LA LÂM (II) 542

186. KINH CẦU GIẢI 549

187. KINH THUYẾT TRÍ 553

188. KINH A-DI-NA 562

189. KINH THÁNH ĐẠO 568

190. KINH TIỂU KHÔNG 574

191. KINH ĐẠI KHÔNG 579

PHẨM THỨ 16: PHẨM ĐẠI (phần sau) 591

192. KINH CA-LÂU-Ô-ĐÀ-DI 592

193. KINH MÂU-LÊ-PHÁ-QUẦN-NA 604

194. KINH BẠT-ĐÀ-HÒA-LỢI 613

195. KINH A-THẤP-BỐI 626

196. KINH CHÂU-NA 637

197. KINH ƯU-BA-LY 650

198. KINH ĐIỀU NGỰ ĐỊA 655

199. KINH SI TUỆ ĐỊA 663

200. KINH A-LÊ-TRA 677

201. KINH TRÀ-ĐẾ 691

PHẨM THỨ 17: PHẨM BÔ-ĐA-LỢI 707

202. KINH TRÌ TRAI 708

203. KINH BÔ-LỊ-ĐA 718

204. KINH LA-MA 728

205. KINH NGŨ HẠ PHẦN KẾT 739

206. KINH TÂM UẾ 746

207. KINH TIỄN MAO (I) 751

208. KINH TIỄN MAO (II) 759

209. KINH BỆ-MA-NA-TU 770

210. KINH TỲ-KHEO-NI PHÁP LẠC 776

211. KINH ĐẠI CÂU-HY-LA 786

PHẨM THỨ 18: PHẨM LỆ 797

212. KINH NHẤT THIẾT TRÍ 798

213. KINH PHÁP TRANG NGHIÊM 810

214. KINH BỆ-HA-ĐỀ 819

215. KINH ĐỆ NHẤT ĐẮC 827

216. KINH ÁI SANH 833

217. KINH BÁT THÀNH 839

218. KINH A-NA-LUẬT-ĐÀ (I) 843

219. KINH A-NA-LUẬT-ĐÀ (II) 845

220. KINH KIẾN 848

221. KINH TIỄN DỤ 851

222. KINH LỆ 857

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 4

SỐ 26

KINH TRUNG A-HÀM (II)

中 阿 含 經

Hán dịch: Cù-đàm Tăng-già-đề-bà

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

PHẨM THỨ 11: PHẨM ĐẠI (Phần đầu)

117. KINH NHU NHUYẾN

118. KINH LONG TƯỢNG

119. KINH THUYẾT XỨ

120. KINH THUYẾT VÔ THƯỜNG

121. KINH THỈNH THỈNH

122. KINH CHIÊM-BA

123. KINH SA-MÔN NHỊ THẬP ỨC

124. KINH BÁT NẠN

125. KINH BẦN CÙNG

126. KINH HÀNH DỤC

127. KINH PHƯỚC ĐIỀN

128. KINH ƯU-BÀ-TẮC

129. KINH OÁN GIA

130. KINH GIÁO

131. KINH HÀNG MA

132. KINH LẠI-TRA-HÒA-LA

133. KINH ƯU-BA-LY

134. KINH THÍCH VẤN

135. KINH THIỆN SANH

136. KINH THƯƠNG NHÂN CẦU TÀI

137. KINH THẾ GIAN

138. KINH PHƯỚC

139. KINH TỨC CHỈ ĐẠO

140. KINH CHÍ BIÊN

141. KINH DỤ

117. KINH NHU NHUYẾN 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:

“Chính Ta ngày trước ra đi xuất gia học đạo là ra đi từ chỗ ưu du, từ chỗ thong dong nhàn nhã, từ đời sống cực kỳ êm dịu 2 . Khi Ta còn ở nhà, phụ vương Duyệt-đầu-đàn 3 tạo cho Ta đủ thứ cung điện; cung điện để ở vào mùa xuân, cung điện để ở vào mùa hạ, cung điện để ở vào mùa đông.

“Bởi Ta thích du ngoạn nên cách điện không xa, người lại tạo không biết bao nhiêu là ao sen 4 : ao hoa sen xanh, ao hoa sen hồng, ao hoa sen đỏ, ao hoa sen trắng. Trong các ao đó trồng đủ các loại hoa dưới nước: hoa sen xanh, hoa sen hồng, hoa sen đỏ và hoa sen trắng. Nước luôn luôn đầy, hoa luôn luôn trổ, mà những người sai dịch chăm sóc không thông suốt được hết.

“Bởi Ta thích du ngoạn nên trên bờ ao trồng các loại hoa: hoa Tu-ma-na, hoa Bà-sư, hoa Chiêm-bặc, hoa Tu-kiền-đề, hoa Ma-đầu-kiền-đề, hoa A-đề-mưu-đa, hoa Ba-la-đầu 5 .

“Bởi Ta thích du ngoạn nên phụ vương sai bốn người tắm rửa cho Ta. Tắm rửa cho Ta rồi lại xoa hương chiên-đàn đỏ vào khắp thân Ta. Xoa hương vào thân Ta rồi lại khoác vào mình Ta chiếc áo lụa thật mới. Trên, dưới, trong, ngoài đều mới mẻ. Suốt ngày đêm luôn luôn cầm lọng 6 che cho Ta, không để cho Thái tử đêm phải nhiễm sương, ngày bị nắng táp.

“Như nhà dân thường được ăn đại mạch thô, cơm gạo tẻ, cháo đậu, gừng 7 , cho đó là đồ ăn bậc nhất, nhưng người sai dịch thấp nhất của phụ vương Duyệt-đầu-đàn của Ta lại cho như vậy là rất dở, chỉ ăn nếp trắng 8 và hào soạn mới cho là đồ ăn bậc nhất.

“Lại nữa, nếu có cầm thú nơi đồng ruộng, loại cầm thú ngon nhất như Đề-đế-la-hòa-tra, Kiếp-tân-xà-la, Hề-mễ-hà, Lê-nê-xa, Thi-la-mễ 9 . Các loại cầm thú nơi đồng ruộng, loại cầm thú ngon nhất như vậy Ta thường được ăn.

“Ta nhớ khi xưa, lúc còn ở với phụ vương Duyệt-đầu-đàn, suốt bốn tháng hạ, mỗi khi lên trên chánh điện đều không có người nam; chỉ toàn là kỹ nữ để cùng vui chơi, không hề trở xuống.

“Rồi khi Ta muốn đến viên quán thì liền có ba mươi danh kỵ thượng thặng được tuyển chọn với những hàng đại thuẫn đi dẫn đường hộ tống trước sau, không kể những tiểu tiết khác.

“Ta có như ý túc đó 10 và sự êm dịu cực kỳ này.

“Ta còn nhớ khi xưa, lúc Ta thăm ruộng 11 , người làm ruộng nghỉ ngơi trên đám ruộng, Ta đi đến dưới gốc cây Diêm-phù ngồi kiết già, ly dục, ly pháp ác bất thiện, có giác, có quán, hỷ lạc do viễn ly sanh, chứng đắc được Sơ thiền, thành tựu và an trụ. Ta nghĩ rằng: ‘Phàm phu ngu si không đa văn, tự có sẵn tật bệnh, không thoát khỏi tật bệnh, nhưng thấy người tật bệnh thì ghê tởm, khinh bỉ, không yêu, không thích, mà không tự quán sát mình’.

“Rồi Ta lại nghĩ: ‘Ta tự có sẵn tật bệnh, không thoát khỏi tật bệnh. Nếu Ta thấy người tật bệnh mà ghê tởm, khinh bỉ, không yêu, không thích, Ta không nên như vậy, vì Ta cũng có trường hợp này’. Quán sát như vậy rồi thì tâm cống cao phát khởi do không có tật bệnh liền tự tiêu diệt.

“Ta lại nghĩ rằng: ‘Phàm phu ngu si không đa văn, tự có sẵn sự già, không thoát khỏi sự già, nhưng thấy người già cả thì ghê tởm, khinh bỉ, không yêu, không thích, mà không tự quán sát mình’.

“Rồi Ta lại nghĩ: ‘Ta tự có sẵn sự già, không thoát khỏi sự già. Nếu Ta thấy người già cả mà ghê tởm, khinh bỉ, không yêu, không thích, Ta không nên như vậy, vì Ta cũng có trường hợp này’. Quán sát như vậy rồi thì tâm cống cao phát khởi do chưa đến tuổi già liền tự tiêu diệt.

“Phàm phu ngu si không đa văn, vì chưa bị tật bệnh nên tâm tự cao, tự phụ, rồi do tham dục mà sanh si ám, không tu tập phạm hạnh. Phàm phu ngu si không đa văn vì còn trẻ trung nên tự cao tự phụ, không tu tập phạm hạnh, rồi tham dục mà sanh si ám. Phàm phu ngu si không đa văn vì còn thọ mạng nên tự cao tự phụ, phóng dật, rồi do tham dục mà sanh si ám, không tu tập phạm hạnh.”

Khi ấy, Đức Thế Tôn liền nói bài kệ:

Tuổi già, tật bệnh

Và sự tử vong

Là pháp có sẵn

Người ngu khinh nhờn

Nếu ta miệt thị

Tưởng mình không vướng

Thật chẳng hợp lý

Vì đó sự thường

Ai hành như thế

Biết pháp ly sanh

Không bệnh, còn trẻ

Tưởng thọ kiêu căng

Đoạn trừ kiêu ngạo

Vô dục bình an

Ai hiểu như vậy

Nơi dục sợ gì!

Được vô hữu tưởng

Tịnh hạnh thanh tu.

Phật thuyết như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.

1. Bản Hán, quyển 29. Tương đương Pāli: A.iii.38 Sukhumāla; A.ii.39 Mada.

2. Tùng ưu du, thung dung nhàn lạc, cực nhu nhuyến 從 優 遊 從 容 樂 恆 柔 軟。Pāli: sukhumālo parasakhumālo accanta sukhumālo, êm dịu, rất êm dịu, vô cùng êm dịu.

3. Duyệt-đầu-đàn 悅 頭 檀，tức vua Tịnh Phạn, Pāli: Suddhodana.

4. Hoa trì 態 池。Pāli: Pokkharanì.

5. Hoa Tu-ma-na 修 摩 那，hoa Bà-sư 婆 師，hoa Chiêm-bặc 盼 蔔，hoa Tu-kiền-đề 修 犍 提，hoa Ma-đầu-kiền-đề 摩 頭 犍 提，hoa A-đề-mưu-đa 阿 提 牟 多，hoa Ba-la-đầu 波 羅 頭。 Bản Pāli không đề cập các loại hoa này.

6. Tán cái 繖 蓋，đúng ra phải nói “bạch tán cái”, biểu hiện của vương gia. Pāli: setachatta

7. Hán: thô quảng 麁 蜘，mạch phạn 麥 飯，đậu canh 豆 羹，khương thái 盔 菜 Pāli: kaṇājakaṃ bhojanaṃ… vilaṅgadutiyaṃ, cháo tấm và sữa chua.

8. Hán: canh lương 粳 糧。

9. Đề-đế-la-hòa-tra 提 帝 邏 想 吒。Pāli: tittirapatta (?), một loại chim trĩ, hay chim chá-cô. Kiếp-tân-xà-la 劫 賓 闍 邏。Pāli: kapinjala (?), chim trĩ. Hề-mễ-hà 奚 米 何。Pāli: hamsa (?), chim nhạn. Lê-nê-xa 犁 泥 奢，Thi-la-mễ 施 羅 米?，không tìm ra tương đương âm Pāli. Trong bản Pāli không đề cập các loại thực phẩm này.

10. Như ý túc 如 意 足。(Pāli: iḍhi-pāda), thường dịch là thần thông. Đây có nghĩa là quyền lực. Đoạn trên. kể bốn quyền lực của thiếu niên con nhà phú quý: gấm vóc lụa là, cung điện cho các mùa, vườn hoa tráng lệ, và thức ăn thượng hạng.

11. Xem cht.15 kinh 32.

118. KINH LONG TƯỢNG 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, ở tại Đông viên giảng đường Lộc mẫu 2 .

Bấy giờ vào lúc xế trưa, Đức Thế Tôn từ chỗ tĩnh tọa đứng dậy, bước ra khỏi tịnh thất và nói:

“Ô-đà-di 3 , Ta và ngươi hãy đi đến Đông hà để tắm 4 .”

Tôn giả Ô-đà-di đáp:

“Kính vâng.”

Khi ấy, Đức Thế Tôn cùng với Tôn giả Ô-đà-di đi đến Đông hà, cởi bỏ y phục trên bờ sông rồi xuống nước tắm. Tắm xong, lên bờ lau mình và mặc y phục vào.

Bấy giờ vua Ba-tư-nặc có một con voi chúa tên là Niệm 5 , đang lội ngang qua Đông hà với tất cả các loại kỹ nhạc được tấu lên. Dân chúng trông thấy nói rằng:

“Đây phải chăng là rồng trong loài rồng, là Đại long vương hay là con gì vậy? 6 ”

Tôn giả Ô-đà-di chắp tay hướng về Đức Phật bạch rằng:

“Bạch Thế Tôn, con voi thân hình to lớn cho nên dân chúng trông thấy nói rằng: ‘Đây phải chăng là rồng trong loài rồng, là Đại long vương hay là con gì vậy?’

Đức Thế Tôn nói:

“Đúng vậy, Ô-đà-di! Đúng vậy, Ô-đà-di, con voi có thân hình to lớn nên dân chúng trông thấy nói rằng: ‘Đây phải chăng là rồng trong loài rồng, là Đại long vương hay là con gì vậy?’

“Này Ô-đà-di, ngựa, lạc đà, trâu, lừa, rắn 7 , người, cây cối... nếu có thân hình to lớn, này Ô-đà-di, dân chúng trông thấy cũng nói rằng: ‘Đây phải chăng là rồng trong loài rồng, là Đại long vương hay là con gì vậy?’

“Ô-đà-di, nếu Trời, Ma, Phạm, Sa-môn, Phạm chí (hay bất cứ ai) từ người cho đến trời ở trên đời này mà không làm hại bằng thân, miệng, ý, Ta nói vị ấy chính là rồng 8 .

“Ô-đà-di, Như Lai ở trong thế gian này bao gồm Trời, Ma, Phạm, Sa-môn, Phạm chí (hay bất cứ ai) từ người cho đến trời đều không dùng thân, miệng, ý để làm hại, cho nên Ta được gọi là rồng.”

Khi ấy, Tôn giả Ô-đà-di chắp tay hướng về Đức Phật mà bạch:

“Bạch Thế Tôn, mong Đức Thế Tôn gia trì cho con thêm uy lực. Mong Đức Thiện Thệ gia trì cho con thêm uy lực để con được ở trước Phật, bằng bài tụng liên hệ đến rồng 9 mà tán thán Đức Thế Tôn.”

Đức Thế Tôn nói:

“Tùy ý ngươi muốn.”

Khi ấy Tôn giả Ô-đà-di ở trước Đức Phật, dùng bài tụng liên hệ đến rồng tán thán Đức Thế Tôn rằng:

Chánh giác sanh nhân gian,

Tự chế ngự, đắc định.

Phạm hạnh bước vững vàng,

Bình an, tâm ý tĩnh.

Nhân loại đều xưng tôn;

Vượt ngoài tất cả pháp.

Chư Thiên đều kính ngưỡng;

Chí Chân, Bậc Vô Trước.

Từ rừng, bỏ rừng đi;

Siêu việt toàn kết sử;

Xả dục, sống vô dục,

Vàng ròng trong khối đá.

Mặt trời trên hư không,

Tối thượng giữa loài rồng,

Vang lừng danh Chánh Giác,

Hy-mã điệp muôn trùng.

Tuyệt đối không não hại,

Đại long, thật Đại long;

Chắc thật, đây tối thượng,

Rồng thiêng giữa loài rồng!

Ôn nhuần và vô hại,

Hai chân rồng là đây.

Khổ hạnh và phạm hạnh,

Là bước đi của rồng.

Rồng thiêng, tay là tín;

Hai đức, xả là ngà;

Tuệ đầu và niệm cổ;

Phân biệt pháp, tư duy;

Bụng lớn, chứa muôn pháp;

Độc cư: đôi cánh tay;

Rồng tu quán hơi thở;

Nội tĩnh, tâm tinh chuyên;

Chánh định, đi hay đứng;

Nằm thiền, ngồi cũng thiền;

Định ý, hằng định ý;

Là pháp thường của long.

Thọ thực nhà thanh tịnh;

Nhà bất tịnh, không ăn;

Ác bất tịnh, không thọ,

Quay đi như Sư tử.

Sở đắc những cúng dường,

Từ tâm nên nạp thọ.

Long thực, do tín thí;

Vừa đủ, không đắm say.

Đoạn trừ mọi kết sử,

Giải thoát mọi đường dây.

Tâm không, không trói buộc,

Vạn nẻo bước du hành.

Chẳng khác loài sen trắng,

Nước sanh, nước nuôi lớn;

Bùn lầy không nhiễm trước;

Tuyệt sắc, hương ngào ngạt.

Cũng vậy, tối thượng giác,

Sanh thành trong thế gian;

Tịnh diệu, dục không vương,

Như hoa không nhiễm nước.

Ví như ngọn lửa hừng;

Bớt củi, ngọn tắt dần.

Củi hết rồi lửa tắt;

Như vậy lửa diệt tàn.

Kẻ trí nói dụ này,

Nghĩa ấy mong thấu triệt;

Là điều long sở tri,

Long tụng, long sở thuyết.

Triệt đoạn dâm dục, sân,

Trừ si, vô lậu tịnh;

Long xả bỏ hậu thân,

Đó là long diệt tận.

Phật thuyết như vậy. Tôn giả Ô-đà-di sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.

1. Tham chiếu Pāli: A. Vi.43 Nāga; Thag. 689-704.

2. Đông viên Lộc tử mẫu giảng đường 東 園 鹿 子 母 講 堂。Pāli: Pubbārama Migāgamātu-pāsāda, giảng đường đượcc xây dựng bởi bà Visakhā, mẹ của Miga.

3. Ô-đà-di 烏 陀 夷。Pāli: Udāyi, cũng gọi là Mahā-udāyi, hay Pandita-udāyi, con của một người Bà-la-môn ở Kapilavatthu.

4. Đông hà 東 河。Pāli: Pubbakotthaka. Bản Pāli nói: Phật gọi ngài A-nan đi tắm.

5. Long tượng danh viết Niệm 龍 象 名 曰 念。Pāli: Seto nāma nāgo (Seta, bản Hán đọc là Sati).

6. Long trung long, vi đại long vương, vi thị thùy 龍 中 龍 爲 大 龍 王 爲 是 誰。Pāli: Nāgo vata, bho, nāgo. “Rồng kìa, các ngài, rồng kìa!”

7. Nguyên Hán: hung hành 胸 行，đi bằng bụng, Pāli: Uragam, loài bò sát hay con rắn.

8. Bất dĩ thân khẩu ý hại (...) thị long 不以身口意害（...）是龍Pāli nói: Āgum na kāgoti kāyena vācāya manasā, tam ahaṃ nāgo ti brūmi, ai không làm ác bằng thân, miệng, ý; Ta nói người đó là nāga.

9. Long tương ưng tụng 龍 相 應 頌。

119. KINH THUYẾT XỨ 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:

“Ở đây có ba thuyết xứ 2 , chứ không phải bốn hay năm. Nếu Tỳ-kheo sau khi thấy, nhân sự thấy đó nói mà nói 3 rằng: ‘Ta thấy, nghe, hiểu, biết’, Tỳ-kheo nói mà nói rằng: ‘Đây là điều tôi biết’.

“Những gì là ba? Tỳ-kheo nhân vấn đề quá khứ nói mà nói 4 như vầy: ‘Trong thời quá khứ có’. Tỳ-kheo nhân vấn đề vị lai nói mà nói như vầy: ‘Trong thời vị lai có’. Tỳ-kheo nhân vấn đề hiện tại nói mà nói như vầy: ‘Trong thời hiện tại có’.

“Đó gọi là ba thuyết xứ chứ không phải bốn hay năm. Nếu Tỳ-kheo sau khi thấy, nhân sự thấy đó nói mà nói rằng: ‘Ta thấy, nghe, hiểu biết’. Tỳ-kheo nói mà nói rằng: ‘Đây là điều tôi biết’. Do điều được thuyết, khéo tập được nghĩa, do không thuyết, không khéo tập được nghĩa.

“Hiền Thánh đệ tử với hai tai nhất tâm nghe pháp. Vị ấy sau khi với hai tai nhất tâm nghe pháp, đoạn một pháp, tu một pháp, tự thân chứng đắc 5 một pháp. Vị ấy sau khi đã đoạn được một pháp, tu một pháp, tự thân chứng đắc một pháp rồi, liền được chánh định. Hiền Thánh đệ tử sau khi đã được chánh định, liền đoạn trừ hết tất cả dâm, nộ, si. Như vậy là Hiền Thánh đệ tử chứng đắc tâm giải thoát, giải thoát rồi liền biết mình đã giải thoát, biết đúng như thật rằng: ‘Sự sanh của ta đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa’.

“Do điều được nói 6 nên có bốn trường hợp để quan sát người, rằng Hiền giả này có thể cùng nói, hoặc không thể cùng nói. Nếu Hiền giả này với câu hỏi xác quyết mà không trả lời xác quyết, với câu hỏi phân biệt mà không trả lời phân biệt, với câu hỏi phản vấn mà không trả lời phản vấn, với câu hỏi xả trí vấn mà không trả lời xả trí 7 . Như vậy, Hiền giả này không thể cùng nói, cũng không thể cùng thảo luận.

“Nếu Hiền giả này với câu hỏi xác quyết mà trả lời xác quyết, với câu hỏi phân biệt mà trả lời phân biệt, với câu hỏi phản vấn mà trả lời phản vấn, với câu hỏi xả trí vấn mà trả lời xả trí. Như vậy, Hiền giả này có thể cùng nói, cũng có thể cùng thảo luận.

“Lại nữa, do điều được nói nên lại có bốn trường hợp để quan sát người, rằng Hiền giả này có thể cùng nói, hoặc không thể cùng nói. Nếu Hiền giả này không an trụ trên xứ phi xứ, không an trụ trên sở tri, không an trụ trên thuyết dụ, không an trụ trên đạo tích 8 ; như vậy thì Hiền giả này không thể cùng nói, cũng không thể cùng thảo luận.

“Nếu Hiền giả này an trụ trên xứ phi xứ, an trụ trên sở tri, an trụ trên thuyết dụ, an trụ trên đạo tích; như vậy thì Hiền giả này có thể cùng nói, cũng có thể cùng thảo luận.

“Do điều được nói, với lời nói trầm tĩnh 9 , xả bỏ sở kiến của mình, xả bỏ ý kết oán, xả bỏ tham dục, xả bỏ sân nhuế, xả bỏ si ám, xả bỏ kiêu mạn, xả bỏ bất ngữ 10 , xả bỏ tật đố, không háo thắng, không ép người, không chấp chặt khuyết điểm, nói nghĩa nói pháp 11 . Sau khi nói nghĩa nói pháp, khuyên dạy, rồi lại khuyên dạy cho bỏ 12 , tự mình hoan hỷ, khiến người kia cùng hoan hỷ. Thuyết nghĩa như vậy, thuyết sự như vậy, là Thánh thuyết nghĩa, là Thánh thuyết sự 13 ; nghĩa là đã cứu cánh tận diệt hết lậu.”

Rồi thì, Đức Thế Tôn nói bài tụng rằng:

Luận tranh và luận nghị,

Ý tạp, lòng cống cao;

Nghịch Thánh, chê Thánh đức,

Mong cầu khuyết điểm nhau.

Khai thác lỗi bất cẩn,

Khăng khăng khuất phục người,

Đối địch đều háo thắng;

Thánh không nói như vậy.

Nếu mong thành luận nghị,

Người trí biết tùy thời,

Có pháp và có nghĩa,

Chư Thánh luận như vậy.

Người trí nói như vậy,

Không cãi, không cống cao,

Ý không biết nhàm đủ,

Không kết, không oán thù.

Tùy thuận, không điên đảo

Mỗi lời hợp chánh tri,

Khéo nói thì có thể

Trọn không lời xấu xa.

Không luận vì luận tranh,

Không tùy người thách đố;

Biết xứ và thuyết xứ,

Là điều được luận bàn.

Đây là lời Thánh nhân

Người trí, hai mục đích 14 ,

Cho đời này bình an,

Cho đời sau khoái lạc.

Nên biết người thông đạt,

Thuyết phi đảo, phi thường 15 .

Phật thuyết như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.

1. Tương đương Pāli: A.iii.67 Kathāvatthu. Kinh số 86 ở trên cùng tên với kinh này.

2. Thuyết xứ 說 處。Pāli: tìni kathāvatthūni, “ba luận sự”. Tam ngôn y 三 言 依 xem Tập Dị 3 (Đại 26, tr.378 c - 78 a).

3. Thuyết nhi thuyết 說 而 說。Pāli: Katham katheyya, có thể nói về vấn đề.

4. Nhân quá khứ thuyết nhi thuyết 因 過 去 說 而 說。Pāli: atītam vā addhānam ārabbha katham katheyya, có thể nói về vấn đề liên hệ thời quá khứ.

5. Hán: tác chứng 作 證。

6. Nhân sở thuyết 因 所 說。Pāli: Kathāsampayogena, bằng sự liên hệ với ngôn thuyết.

7. Nhất hướng luận 一 向 論，(ekaṃsavyākaranīyam), phân biệt luận 分 別 論

(vibhajjhavyākaranīyam), cật luận 詰 論，paṭipucchāvyākarannīyam), chỉ luận 止 論，(thapanīyam), Bốn trường hợp đặt câu hỏi và phải trả lời, bốn ký vấn (Tập dị 8, Đại 26 tr. 401a-11a) : Nhất hướng ký vấn, phân biệt ký vấn, phản cật ký vấn, xả trí ký vấn.

8. Xứ phi xứ 處 非 處。(Pāli: thānāthāna), (không được xác định là) hợp lý hay không hợp lý; sở tri 所 知。(Pāli: parikappa) (có hay không có) chủ đích; thuyết dụ 說 喻。(Pāli: aññātavāda) ngôn ngữ được chấp thuận (của bậc trí); đạo tích (Pāli: paṭipadā), thực tiễn (được xác định bằng thực tiễn hành động).

9. Chỉ tức khẩu hành 止息口行。

10. Hán: bất ngữ 不 語，không rõ nghĩa. Có lẽ Pāli: dubbhāsitaṃ, lời nói khó nghe, ác ngữ.

11. Hán: nghĩa thuyết pháp thuyết 義 說 法 說。Pāli: atthavādī dhammavādī, lời nói hữu ích, lời nói đúng pháp.

12. Hán: giáo phục giáo chỉ 義 說 法 說。Có lẽ Pāli: sataṃ ve hoti mantanā, được lưu ý và thật sự được khuyến cáo.

13. Pāli: evaṃ kho ariyā mantenti, esā ariyāna mantanā, “Các Thánh đàm luận như vậy; đó là những điều được các Thánh đàm luận”.

14. Hán: câu đắc nghĩa 俱 得 義，được lợi (nghĩa) cả hai đường.

15. Pāli: etad aññāya medhāvī na samusseyya, sau khi nhận thức được điều đó, bậc trí không nói lời khoa đại.

120. KINH THUYẾT VÔ THƯỜNG 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:

“Sắc là vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên phi ngã 2 . Thọ 3 cũng vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên phi ngã. Tưởng cũng là vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên phi ngã. Hành cũng là vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên phi ngã. Thức cũng là vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên phi ngã.

“Như vậy là sắc vô thường; thọ, tưởng, hành, thức vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên phi ngã. Đa văn Thánh đệ tử hãy nên quán sát như vậy, hãy tu tập bảy đạo phẩm 4 , vô ngại, chánh tư, chánh niệm 5 . Vị ấy đã biết như vậy, thấy như vậy rồi thì tâm giải thoát dục lậu, tâm giải thoát hữu lậu, vô minh lậu. Giải thoát rồi liền biết mình đã giải thoát; biết đúng như thật rằng: ‘Sự sanh của ta đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa’. Nếu có chúng sanh và chín trú xứ của chúng sanh 6 , cho đến cõi đệ nhất hữu với hành còn tàn dư, tức cõi hữu tưởng vô tưởng xứ 7 , ở trong khoang trung gian đó, là bậc đệ nhất, là tối đại, là tối thắng, là tối thượng, là tối tôn, là tối diệu; đó chính là vị A-la-hán ở trong đời. Vì sao vậy? Vì trên đời này, A-la-hán đã được an ổn khoái lạc.”

Khi ấy, Đức Thế Tôn nói bài tụng rằng:

Vô trước 8 , đệ nhất lạc

Đoạn dục, ái đã trừ,

Vĩnh viễn lìa ngã mạn,

Bứt tung màn lưới si 9 .

Người không bị lay chuyển,

Tâm chẳng bợn mảy trần,

Thế gian không đắm nhiễm,

Vô lậu, phạm hạnh thành,

Thấu triệt năm ấm thân,

Cảnh giới bảy thiện pháp 10 ,

Chốn đại hùng du hành,

Lìa xa mọi khủng bố,

Thành tựu báu thất giác 11 ,

Học đủ ba môn học,

Thượng bằng hữu tôn xưng 12

Chân chánh con của Phật.

Thành tựu mười chi đạo 13 ,

Đại long định kiên cố,

Đấng bậc nhất trong đời,

Vị này không hữu ái;

Vạn cảnh không lay chuyển

Giải thoát hữu tương lai,

Đoạn sanh, lão, bệnh, tử

Lậu diệt, việc làm xong;

Phát khởi vô học trí 14

Tận cùng tối hậu thân 15 ;

Tối thắng thanh tịnh hạnh

Tâm không do bởi người 16 ;

Đối các phương trên dưới,

Vị ấy không hỷ lạc

Thường rống tiếng sư tử,

Vô thượng giác trên đời.

Phật thuyết như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.

1. Tương đương Pāli S.xxii.76 Arahanta-sutta.

2. Hán: phi thần 非 神，chỉ thần ngã, tự ngã, hay linh hồn. Xem cht.5 dưới

3. Hán: giác 覺。Pāli: vedāna.

4. Bản Nguyên-Minh: ba mươi bảy đạo phẩm. Bản Pāli, không có chi tiết này.

5. Pāli: yad anattā taṃ n’etam mama, n’eso aham asmi na m’eso attā, ti evam etaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ,“cái gì là vô ngã, cần phải được nhận thức một cách như thực bằng chánh trí rằng: cái này không phải của ta; ta không phải là cái này; cái này không phải là tự ngã của ta”.

6. Hán: hữu tình cư, chỗ chúng sanh cư ngụ. Pāli: sattāvasā.

7. Hán: hữu tưởng vô tưởng xứ hành dư đệ nhất hữu 有 想 無 想 處 行 餘 第 一 有，chỉ Hữu đỉnh thiên, cõi cao nhất trong tam hữu, tức cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tầng thứ tư của vô sắc định. Pāli: yāvatā sattāvasā, yāvatā bhaggaṃ, cho đến các cảnh vức của hữu tình, cho đến chóp đỉnh của (ba) Hữu.

8. Vô trước 無 著，dịch nghĩa từ A-la-hán. Pāli: sukhino vata arahanta, A-la-hán thật sự an lạc.

9. Vô minh võng 無 明 網，Pāli: mohajāla.

10. Cảnh giới thất thiện pháp 境 界 七 善 法。Pāli: sattasadhammagocarā, sở hành là bảy diệu (chánh) pháp. Xem Tập Dị 17 (Đại 26, tr.437a), “bảy diệu pháp: tín, tàm,quý, tinh tấn, niệm, định, tuệ”.

11. Thất bảo giác 七 覺 寶。 Pāli: Sattaratanā, ở đây chỉ bảy giác chi: trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, niệm, định, xả.

12. Thượng bằng hữu 上 朋 友。Pāli: không rõ.

13. Thập chi đạo 十 支 道，tức mười vô học chi; Tập Dị 20 (Đại 26, tr.452c): 1. Vô học chánh kiến; ...; 8. Vô học chánh định; 9. Vô học chánh giải thoát; 10. Vô học chánh trí. Pāli: dasahaṅga.

14. Vô học trí. Pāli: asekhañāṇā.

15. Tối hậu thân. Pāli: antimoyaṃ samussayo.

16. Bất do tha 不 由 他，tự tri, tự chứng ngộ, không do kẻ khác. Pāli: aparapaccāya, không nương theo người khác.

121. KINH THỈNH THỈNH 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại thành Vương xá, trong rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa 2 cùng với chúng Tỳ-kheo gồm năm trăm vị an cư mùa mưa.

Bấy giờ vào ngày mười lăm trong tháng 3 , là ngày Đức Thế Tôn nói Tùng giải thoát 4 vào giờ Tự tứ 5 . Ngài đến trước chúng Tỳ-kheo trải tọa cụ ngồi xuống rồi nói với các Tỳ-kheo:

“Ta 6 là Phạm Chí, đã chứng đắc tịch diệt, thành Vô Thượng Y Vương, thọ thân này của Ta là thân tối hậu. Ta là Phạm Chí, sau khi đã chứng đắc tịch diệt, thành Vô Thượng Y Vương, thọ thân này của Ta là thân tối hậu, thì các ngươi là con chân chánh của Ta, thọ sanh từ miệng, hóa sanh từ pháp. Các ngươi là con chân chánh của Ta, thọ sanh từ miệng, hóa sanh từ pháp, thì các ngươi hãy dạy dỗ lẫn nhau, răn dạy lẫn nhau.”

Bấy giờ Tôn giả Xá-lê Tử cũng đang hiện diện trong chúng. Khi ấy, Tôn giả Xá-lê Tử liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai, sửa y, chắp tay hướng về Thế Tôn, bạch rằng:

“Bạch Thế Tôn, như Thế Tôn vừa nói: ‘Ta là Phạm Chí đã chứng đắc tịch diệt, thành Vô Thượng Y Vương, thọ thân này của Ta là thân tối hậu. Ta là Phạm Chí, sau khi đã chứng đắc tịch diệt, thành Vô Thượng Y Vương, thọ thân này của Ta là thân tối hậu, thì các ngươi là con chân chánh của Ta, thọ sanh từ miệng, hóa sanh từ pháp. Các ngươi là con chân chánh của Ta, thọ sanh từ miệng, hóa sanh từ pháp, thì các ngươi hãy dạy dỗ lẫn nhau, răn dạy lẫn nhau’. Bạch Thế Tôn, đối với những ai chưa điều ngự, Thế Tôn khiến cho điều ngự; những ai chưa tịch tĩnh, khiến cho tịch tĩnh 7 ; những ai chưa độ thoát, khiến cho độ thoát; những ai chưa giải thoát khiến cho giải thoát; những ai chưa tịch diệt, khiến cho tịch diệt, chưa đắc đạo khiến cho đắc đạo, chưa thi thiết phạm hạnh khiến cho thi thiết phạm hạnh. Thế Tôn là Bậc Tri Đạo, Giác Đạo, Thức Đạo, Thuyết Đạo 8 . Đệ tử của Thế Tôn sau đó được đắc pháp, lãnh thọ khuyến giáo, lãnh thọ khiển trách. Sau khi lãnh thọ khuyến giáo, lãnh thọ khiển trách sẽ vâng theo lời dạy của Thế Tôn mà nhất hướng tu hành, được tự tại như ý, khéo biết Chánh pháp. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không phiền gì con đối với thân, khẩu, ý hành chăng?”

Khi ấy, Thế Tôn nói:

“Này Xá-lê Tử, Ta không phiền gì đối với thân, khẩu, ý hành của thầy cả. Vì sao vậy? Này Xá-lê Tử, thầy là bậc thông tuệ, đại tuệ, tốc tuệ, tiệp tuệ, lợi tuệ, quảng tuệ, thân tuệ, xuất yếu tuệ, minh đạt tuệ 9 . Này Xá-lê Tử, thầy đã thành tựu thật tuệ. Này Xá-lê Tử, ví như vua Chuyển luân vương có vị thái tử không trái phạm lời khuyên dạy, tất bái lãnh sự truyền thừa của phụ vương và sau này cũng có thể truyền thừa lại. Cũng vậy, này Xá-lê Tử, Ta chuyển vận pháp luân, thầy cũng có thể chuyển vận pháp luân. Này Xá-lê Tử, vì vậy nên Ta không phiền gì về thân, khẩu, ý hành của thầy.”

Tôn giả Xá-lê Tử chắp tay hướng về Thế Tôn, thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không phiền gì về thân, khẩu, ý hành của con; nhưng bạch Thế Tôn, Thế Tôn có phiền gì về thân, khẩu, ý hành của năm trăm thầy Tỳ-kheo chăng?”

Đức Thế Tôn nói:

“Này Xá-lê Tử, Ta cũng không phiền gì về thân, khẩu, ý hành của năm trăm Tỳ-kheo này. Vì sao vậy? Này Xá-lê Tử, năm trăm Tỳ-kheo này đều đã chứng đắc vô trước, dứt trừ các lậu, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, đã đặt gánh nặng xuống, hữu kết đã tận và đã đạt được thiện nghĩa, chánh trí, chánh giải thoát; chỉ trừ một Tỳ-kheo 10 mà trước kia Ta đã thọ ký cho rằng: ngay trong đời này sẽ chứng đắc cứu cánh trí, biết một cách như thật rằng: ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa’. Này Xá-lê Tử, vì vậy nên Ta không phiền gì về thân, khẩu, ý hành của năm trăm Tỳ-kheo này.”

Tôn giả Xá-lê Tử ba lần lặp lại chắp tay hướng về Đức Thế Tôn thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không phiền gì về thân, khẩu, ý hành của con và cũng không phiền gì về thân, khẩu, ý hành của năm trăm Tỳ-kheo này. Như vậy, bạch Thế Tôn, trong số năm trăm Tỳ-kheo này, có bao nhiêu thầy đã chứng đắc ba minh đạt 11 ? Bao nhiêu thầy đã chứng đắc câu giải thoát 12 ? Bao nhiêu thầy đã chứng đắc tuệ giải thoát 13 ?”

Thế Tôn nói:

“Này Xá-lê Tử, trong số năm trăm Tỳ-kheo này, chín mươi Tỳ-kheo đã chứng đắc ba minh đạt; chín mươi Tỳ-kheo đã chứng đắc câu giải thoát; còn các Tỳ-kheo kia đều chứng đắc tuệ giải thoát. Này Xá-lê Tử, trong chúng này không có nhánh, không có cành lá, cũng không có đốt, mà chỉ có lõi chắc thật, thanh tịnh, đều đã chân chánh trụ vị.”

Bấy giờ, Tôn giả Bàng-kỳ-xá 14 cũng hiện có ở trong chúng. Khi ấy Tôn giả Bàng-kỳ-xá liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai áo, chắp tay hướng về Thế Tôn thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, mong Đức Thế Tôn gia trì cho con thêm uy lực. Mong Đức Thiện Thệ gia trì cho con thêm uy lực để con được ở trước Phật và chúng Tỳ-kheo, bằng sự tương ưng như nghĩa 15 mà làm bài tụng tán thán.

Đức Thế Tôn nói:

“Bàng-kỳ-xá, ngươi cứ tùy ý.”

Khi ấy, Tôn giả Bàng-kỳ-xá ở trước Đức Phật và chúng Tỳ-kheo, bằng sự tương ưng như nghĩa mà tán tụng như vầy:

Hôm nay ngày Rằm tự tứ,

Hội tọa Tăng chúng năm trăm;

Đoạn tận buộc ràng kiết sử,

Tiên nhân vô ngại vô sanh.

Thanh tịnh ngời quang minh,

Giải thoát tất cả hữu;

Dứt sanh, lão, bệnh, tử

Lậu diệt, việc làm xong.

Diệt hối và nghi kết,

Mạn, hữu lậu đã trừ,

Nhổ tuyệt gai ái kết,

Thành Vô Thượng Y Sư.

Dõng mãnh như sư tử

Khủng bố đã dứt trừ,

Đã vượt sự sanh tử

Diệt lậu tận, vô dư.

Ví như Chuyển luân vương

Quần thần vây xung quanh,

Thống lãnh toàn cõi đất

Suốt đại dương vô cùng.

Đấng Đại Hùng tối thắng,

Bậc Thượng Chủ, Thượng Tôn;

Đệ tử hằng cung kính,

Tam minh, ngoài tử sanh.

Tất cả là con Phật

Cành, lá đã loại bỏ;

Chuyển pháp luân vô thượng

Kính lạy Đấng Tối Tôn.

Đức Phật thuyết như vậy, các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.

1. Phụ chú trong bản Hán: “chữ 請 sau đọc là tỉnh”. Tương đương Pāli: S. vii.7 Pavāraṇa (tự tứ). Tham chiếu, No.99 (1212) Tạp A-hàm 45, kinh số 45 (Đại 2, tr.330); No.100 (228) Biệt dịch Tạp 12 (Đại 2, tr. 457a); No.61. Phật Thuyết Thọ Tân Tuế Kinh, Trúc Pháp Hộ dịch (Đại 1, tr.858; No.62 Phật Thuyết Tân Tuế Kinh, Trúc Đàm-vô-lan dịch; No.63. Phật Thuyết Giải Hạ Kinh, Tống Pháp Hiền dịch.

2. No.61, 62 và Pāli: Xá-vệ, Đông viên, Lộc tử mẫu giảng đường (Sāvatthi, Pubbārama, Migāramātupāsāda).

3. No.61, ngày rằm tháng bảy.

4. Tùng giải thoát 從 解 脫，tức Biệt giải thoát. Pāli: Pāṭimokkha.

5. Tương thỉnh thỉnh thời 相 請 請 時，“trong khi hỏi lẫn nhau”, được dịch nghĩa như vậy, vì trong lễ Tự tứ, các Tỳ-kheo chỉ điểm lẫn nhau những điều luật. Pāli: Pavāraṇā. Các bản dịch khác là “thọ tuế”, tức sau ba tháng an cư, Tỳ-kheo được tính một tuổi hạ.

6. Trong bản Pāli và các bản Hán kia đều có ghi lời tự tứ của Đức Thế Tôn như vầy: “Này các Tỳ-kheo, bây giờ Ta tự tứ (tức yêu cầu chỉ điểm, hoặc nói là “thọ tuế”), các thầy có khiển trách gì Ta đối với thân, khẩu chăng?”. (Handa dāni, bhikkhave, pavāremi. Ka ca ma kinci garahatha kāyikam vā vācasikam vā).

7. Hán: tức 息 và chỉ tức 止 息。

8. Tri Đạo, Giác Đạo, Thức Đạo, Thuyết Đạo 知 道 覺 道 識 道 說 道。No.63: Như Lai đã nhận thức toàn diện về Chánh đạo, tuyên thuyết hoàn hảo về Chánh đạo, khai thị Chánh đạo.

9. Thông tuệ 聰 慧。(Pāli: paiḍṇta), đại tuệ 大 慧。(Pāli: mahāpaññà), tốc tuệ 速 慧。(Pāli: hāsapañña), tiệp tuệ 捷 慧。(Pāli: javapañña), lợi tuệ 利 慧

(Pāli: tikkhapañña), quảng tuệ 廣 慧。(Pāli: putthu pañña), thâm tuệ 深 慧(Pāli: không đề cập), xuất yếu tuệ出 要 慧。(Pāli: không đề cập), minh đạt tuệ 明 達 慧。(Pāli: nibbedhikā).

10. Chỉ Tôn giả A-nan, bấy giờ chưa chứng đắc lậu tận.

11. Tam minh đạt 三 明 達，tức tam minh.

12. Câu giải thoát, hay câu phần giải thoát, Pāli: ubhatobhāgavimutta, vị A-la-hán có tuệ giải thoát đồng thời có diệt tận định. Về câu giải thoát, tuệ giải thoát, xem kinh số 127 và 195.

13. Tuệ giải thoát, xem cht. trên.

14. Bàng-kỳ-xá 傍 耆 舍，Vangīsa, thuộc một gia đình Bà-la-môn rất thông suốt các tập Vệ-đà, do quán bất tịnh mà đắc quả A-la-hán.

15. Hán: tương ưng như nghĩa 相 應 如 義。Pāli: sāruppāhi gāthāhi abhitthavi, tán thán bằng những bài kệ thích ứng.

122. KINH CHIÊM-BA 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật du hóa tại Chiêm-ba, ở bên hồ Hằng-già 2 .

Bấy giờ là ngày mười lăm trong tháng, là ngày Thế Tôn thuyết Tùng giải thoát, trải tọa ngồi trước chúng Tỳ-kheo. Khi Đức Thế Tôn ngồi xong, liền nhập định và bằng tha tâm trí Ngài quan sát tâm đại chúng. Khi quan sát tâm đại chúng rồi, cho đến lúc hết buổi đầu hôm, Ngài vẫn ngồi im lặng.

Bấy giờ có một Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai, sửa y chắp tay hướng về Đức Phật thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, đã hết buổi đầu hôm, Phật và chúng Tỳ-kheo tập trung ngồi đây đã lâu, mong Đức Thế Tôn nói thuyết Tùng giải thoát.”

Bấy giờ, Đức Thế Tôn im lặng không trả lời.

Thế rồi, cho đến phần giữa đêm, Đức Thế Tôn vẫn ngồi im lặng. Tỳ-kheo kia lại lần nữa, từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai sửa y, chắp tay hướng về Đức Phật và thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, buổi đầu hôm đã qua, phần giữa đêm cũng sắp hết; Phật và chúng Tỳ-kheo tập trung ngồi đây đã lâu, mong Đức Thế Tôn nói thuyết Tùng giải thoát.”

Đức Thế Tôn lại một lần nữa không trả lời.

Thế rồi, cho đến phần cuối đêm, Đức Thế Tôn vẫn ngồi im lặng. Tỳ-kheo kia lại lần thứ ba từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai sửa y, chắp tay hướng về Đức Thế Tôn mà thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, buổi đầu hôm đã qua, phần giữa đêm cũng chấm dứt, rồi buổi cuối đêm cũng sắp hết, trời gần về sáng, không bao lâu nữa, mặt trời sẽ mọc; Phật và chúng Tỳ-kheo tập trung ngồi đây đã quá lâu, mong Đức Thế Tôn nói thuyết Tùng giải thoát.”

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo vị Tỳ-kheo kia:

“Trong chúng này có một thầy Tỳ-kheo làm đã việc bất tịnh.”

Lúc đó Tôn giả Đại Mục-kiền-liên cũng đang ở trong chúng. Rồi Tôn giả Đại Mục-kiền-liên liền suy nghĩ thế này: “Vị Tỳ-kheo nào mà Đức Thế Tôn nói trong chúng này có một thầy Tỳ-kheo đã làm việc bất tịnh? Ta nên nhập định có hình thức như thế, nhân trong định có hình thức như thế, bằng tha tâm trí mà quan sát tâm niệm đại chúng.”

Tôn giả Đại Mục-kiền-liên nhập định có hình thức như thế, nhân trong định có hình thức như thế, bằng tha tâm trí mà quan sát tâm niệm đại chúng.

Tôn giả Đại Mục-kiền-liên liền biết vị Tỳ-kheo mà vì vị ấy Đức Thế Tôn nói trong chúng này có một thầy Tỳ-kheo đã làm việc bất tịnh.

Rồi thì, Tôn giả Đại Mục-kiền-liên xuất định, đi đến trước vị Tỳ-kheo ấy, nắm tay kéo đi, mở cửa lôi ra bên ngoài mà nói:

“Này người ngu si, hãy đi xa đi, đừng sống ở đây, không được trở lại hội họp với đại chúng Tỳ-kheo, từ nay trở đi ông không phải là Tỳ-kheo nữa.”

Ngài đóng cửa, gài chốt then lại, rồi trở về chỗ Đức Phật, cúi đầu sát lạy chân Phật, rồi ngồi sang một bên mà thưa:

“Vị Tỳ-kheo mà vì vị ấy Đức Thế Tôn nói trong chúng này có một Tỳ-kheo đã làm việc bất tịnh; con đã đuổi vị ấy đi rồi. Bạch Thế Tôn, buổi đầu hôm đã qua, phần giữa đêm cũng chấm dứt, rồi buổi cuối đêm cũng sắp hết, trời gần về sáng, không bao lâu nữa, mặt trời sẽ mọc; Phật và chúng Tỳ-kheo tập trung ngồi đây đã quá lâu, mong Đức Thế Tôn nói thuyết Tùng giải thoát.”

Đức Thế Tôn nói:

“Này Đại Mục-kiền-liên, kẻ ngu si sẽ mắc đại tội nếu gây phiền nhiễu cho Đức Thế Tôn và chúng Tỳ-kheo. Này Đại Mục-kiền-liên, nếu Đức Như Lai ở giữa chúng bất tịnh mà thuyết Tùng giải thoát thì đầu người kia sẽ vỡ thành bảy mảnh. Do đó, này Đại Mục-kiền-liên, từ nay về sau các thầy hãy thuyết Tùng giải thoát, Đức Như Lai không thuyết Tùng giải thoát nữa. Vì sao như thế? 3

“Vì như vầy, này Đại Mục-kiền-liên, hoặc có người ngu si khi vào lúc ra đều với chánh tri 4 ; khi co lúc duỗi, khi cúi lúc ngẩng đều khéo phân biệt quán sát; nghi dung chững chạc, khoác tăng-già-lê ngay ngắn; cầm y, bát chỉnh tề 5 ; đi, đứng, ngồi, nằm, ngủ, thức, nói năng, im lặng đều biết rõ ràng, tợ như bậc Phạm hạnh chân chánh, nhưng hành động của bậc Phạm hạnh chân chánh thì kẻ ấy không biết được.

“Này Đại Mục-kiền-liên, nếu các bậc Phạm hạnh biết được kẻ ấy, sẽ nghĩ rằng: ‘Đây là sự ô uế đối với Sa-môn, là sự ô nhục đối với Sa-môn, là sự đáng ghét đối với Sa-môn, là gai nhọn đối với Sa-môn’. Sau khi biết rồi liền cùng nhau tẫn xuất người ấy 6 . Vì sao vậy? Vì không muốn các bậc Phạm hạnh phải bị nhiễm ô.

“Này Đại Mục-kiền-liên, ví như trong ruộng lúa dé, hoặc ruộng lúa tẻ đang tươi tốt của Cư sĩ kia có sanh loại cỏ tên là cỏ uế mạch 7 . Cỏ này có rễ, thân, đốt, lá và hoa thảy đều giống hệt như cây lúa tẻ. Nhưng sau khi kết hạt thì người Cư sĩ kia thấy được, liền suy nghĩ rằng: ‘Đây là sự ô nhục đối với lúa tẻ, là gai nhọn đáng ghét đối với lúa tẻ’. Sau khi biết rồi, Cư sĩ kia liền nhổ quăng đi hết. Vì sao vậy? Vì không muốn giống lúa tẻ đích thật phải bị ô nhiễm.

“Cũng vậy, này Đại Mục-kiền-liên, hoặc có người ngu si khi vào lúc ra đều với chánh tri; khi co lúc duỗi, khi cúi lúc ngẩng đều khéo phân biệt quán sát; nghi dung chững chạc, khoác tăng-già-lê ngay ngắn, cầm y, bát chỉnh tề; đi, đứng, ngồi, nằm, ngủ, thức, nói năng, im lặng đều biết rõ ràng, tợ như bậc Phạm hạnh chân chánh, nhưng hành động của bậc Phạm hạnh chân chánh thì kẻ ấy không biết được.

“Này Đại Mục-kiền-liên, nếu các bậc Phạm hạnh biết được kẻ ấy, sẽ nghĩ rằng: ‘Đây là sự ô uế đối với Sa-môn, là sự ô nhục đối với Sa-môn, là sự đáng ghét đối với Sa-môn, là gai nhọn đối với Sa-môn’. Sau khi biết rồi liền cùng nhau tẫn xuất người ấy. Vì sao vậy? Vì không muốn các bậc Phạm hạnh phải bị nhiễm ô.

“Này Đại Mục-kiền-liên, vì như đến mùa thu, người Cư sĩ kia đem giê lúa. Từ trên cao, lúa được đổ từ từ xuống. Nếu là hạt lúa chắc thì nằm lại, còn lúa lép hay trấu thì sẽ theo gió bay đi. Sau đó người Cư sĩ kia liền cầm chổi quét dọn sạch sẽ. Vì sao vậy? Vì không muốn hạt lúa dé chắc thật phải bị ô tạp.

“Cũng vậy, này Đại Mục-kiền-liên, hoặc có người ngu si khi vào lúc ra đều với chánh tri; khi co lúc duỗi, khi cúi lúc ngẩng đều khéo phân biệt quán sát; nghi dung chững chạc, khoác tăng-già-lê ngay ngắn, cầm y, bát chỉnh tề; đi, đứng, ngồi, nằm, ngủ, thức, nói năng, im lặng đều biết rõ ràng, tợ như bậc Phạm hạnh chân chánh, nhưng hành động của bậc Phạm hạnh chân chánh thì kẻ ấy không biết được.

“Này Đại Mục-kiền-liên, nếu các bậc Phạm hạnh biết được kẻ ấy, sẽ nghĩ rằng: ‘Đây là sự ô uế đối với Sa-môn, là sự ô nhục đối với Sa-môn, là sự đáng ghét đối với Sa-môn, là gai nhọn đối với Sa-môn’. Sau khi biết rồi liền cùng nhau tẫn xuất người ấy. Vì sao vậy? Vì không muốn các bậc Phạm hạnh phải bị nhiễm ô.

“Này Đại Mục-kiền-liên, ví như người Cư sĩ kia muốn có nước suối chảy đến nên làm máng dẫn nước. Người ấy cầm búa vào rừng, gõ vào thân các cây. Nếu cây có lõi cứng thì tiếng phát ra nhỏ, còn cây rỗng ruột thì tiếng phát ra lớn. Sau khi biết rõ, người Cư sĩ kia liền chặt cây ấy đem về làm máng dẫn nước.

“Cũng vậy, này Đại Mục-kiền-liên, hoặc có người ngu si khi vào lúc ra đều với chánh tri; khi co lúc duỗi, khi cúi lúc ngẩng đều khéo phân biệt quán sát; nghi dung chững chạc, khoác tăng-già-lê ngay ngắn, cầm y, bát chỉnh tề; đi, đứng, ngồi, nằm, ngủ, thức, nói năng, im lặng đều biết rõ ràng, tợ như bậc Phạm hạnh chân chánh, nhưng hành động của bậc Phạm hạnh chân chánh thì kẻ ấy không biết được.

“Này Đại Mục-kiền-liên, nếu các bậc Phạm hạnh biết được kẻ ấy, sẽ nghĩ rằng: ‘Đây là sự ô uế đối với Sa-môn, là sự ô nhục đối với Sa-môn, là sự đáng ghét đối với Sa-môn, là gai nhọn đối với Sa-môn’. Sau khi biết rồi liền cùng nhau tẫn xuất người ấy. Vì sao vậy? Vì không muốn các bậc Phạm hạnh phải bị nhiễm ô.”

Khi ấy, Đức Thế Tôn liền nói bài tụng rằng:

Cùng tập hội, nên biết,

Ác dục, tắng, tật, nhuế 8

Che giấu, hận, keo kiệt 9 ,

Tật đố, siễm, khi cuống.

Trong chúng, giả đạo đức

Lén lút xưng Sa-môn,

Âm thầm làm việc ác

Ác kiến, không thủ hộ.

Khi dối cùng nói láo

Nên biết, người như vậy,

Tập chúng đừng cho vào

Tẫn xuất, không sống chung.

Chúng dối trá, láo khoét

Chưa ngộ nói đã ngộ;

Biết thời, tu tịnh hạnh,

Đuổi chúng, tránh xa chúng.

Hãy cùng người thanh tịnh,

Sống hòa hợp với nhau;

Như vậy sẽ an ổn,

Và tận cùng sự khổ.

Phật thuyết như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.

1. Tương đương Pāli A. Viii.10. Kāraṇḍava-sutta; A, viii.20 Uposatha Biệt dịch, No.64 Chiêm-ba Tỳ-kheo Kinh, Pháp Cự dịch. Tham chiếu kinh số 37 trên.

2. Xem các cht. liên hệ ở kinh số 37 trên.

3. Từ đây trở xuống tương đương Pāli A. Viii.10 đã dẫn. Bản Pāli bắt đầu bằng sự kiện hai Tỳ-kheo nói xấu nhau, và khi biết được, Đức Thế Tôn nói như trong bản Hán này.

4. Chánh tri 正 知。Pāli: sampajāna, biết rõ mình đang làm gì.

5. Tăng-già-lê cập chư y bát 僧 伽 梨 及 諸 衣 鉢。Pāli: saṅghāṭīpattacìvara, chỉ ba y (gồm tăng-già-lê) và bình bát.

6. Tẫn khí 擯 棄。

7. Hán: uế mạch 職 麥。

8. Tắng, tật, nhuế 憎 嫉 恚，ghét ganh tị, thù nghịch

9. Bất ngữ kết, hận, xan 不 語 結 恨 慳。Bất ngữ kết, Pāli: makkhā, che giấu tội lỗi.