SỐ 17 — PHẬT NÓI KINH CON TRAI CỦA THIỆN SANH

SỐ 17

PHẬT NÓI KINH CON TRAI CỦA THIỆN SANH

Hán dịch: Đời Tây Tấn, Sa-môn Chi Pháp Độ.

N ghe như vầy:

Một thời Bậc Chúng Hựu (Thế Tôn) du hóa tại núi Kỳ-xà-quật, thuộc thành La-duyệt-kỳ (Vương xá). Bấy giờ cư sĩ Thiện Sanh bị bệnh nguy cấp, cho gọi con trai đến bảo:

–Sau khi cha mất, con phải hướng về sáu phương mà lễ bái.

Ngay ngày hôm sau cư sĩ Thiện Sanh qua đời. Người con bèn cung kính lo việc chôn cất, cúng dường tang sự xong, liền dậy sớm, tắm rửa, mặc áo mới, đứng trên bờ sông lễ bái sáu phương, nói:

–Tôi cung kính những chúng sanh ở phương Đông, những chúng sanh ấy cũng lễ bái cung kính tôi.

Giáp vòng các phương Nam, phương Tây, phương Bắc, phương Trên và phương Dưới, phương nào cũng nói như vậy.

Khi ấy, vào buổi sáng sớm, Đức Phật đắp y, ôm bát vừa muốn vào thành thì thấy con trai của cư sĩ Thiện Sanh đứng trên bờ sông lễ bái sáu phương, nói như vậy. Bậc Chúng Hựu liền đến đó, hỏi:

–Này con ông cư sĩ, anh nghe ai nói mà lại dậy sớm, tắm rửa, mặc áo mới, đứng trên bờ bái yết sáu phương, tự nói lên lời cung kính lễ bái? Lạy các phương xong lại tắm, anh cung kính vị pháp sư nào vậy, này Thiện Sanh tử?

Người con trai của Thiện Sanh thưa:

–Trước khi cha con sắp mất có dạy như vậy, cho nên con làm theo, chứ không nghe theo thầy nào cả.

Bậc Chúng Hựu bảo:

–Này con ông cư sĩ, lời nói của cha anh không phải là sáu phương này. Dẫu anh muốn sáng sớm, ngồi lễ bái sáu phương, nhưng có hành vi xấu ác, cấu uế của bốn việc không thể sám hối thì khi thân này chết tinh thần sẽ sanh vào trong cõi ác như địa ngục. Phàm con người vì bốn việc này mà bị lao khổ, anh cần phải biết rõ. Những gì là bốn?

1. Ham thích sát sanh.

2. Ham thích trộm cắp.

3. Tà hạnh dâm dục.

4. Thích nói dối.

Phật nói kệ tụng về ý nghĩa trên:

Sát sanh cùng trộm cắp.

Lừa dối và nói láo.

Chạy theo vợ người khác

Người trí không khen ngợi.

Lại nữa, này con ông cư sĩ, có bốn việc đưa đến nẻo ác. Những gì là bốn?

1. Tham dục.

2. Giận dữ.

3. Si mê.

4. Sợ hãi.

Phật đọc bài tụng nói lên ý nghĩa trên:

Có dục, sân, si, sợ

Không lãnh thọ Chánh pháp

Do đó tiếng xấu xa

Như trăng khuyết không tròn.

Không dục, sân, si, sợ

Lại thừa lãnh Chánh pháp

Do đó danh tiếng thơm

Như vầng trăng tròn đầy.

Lại nữa, này con ông cư sĩ, có sáu tai họa làm tiêu tán tiền tài, đi vào đường ác, cần phải biết. Những gì là sáu?

1. Thích rượu, phóng dật.

2. Vào phòng người khác không đúng lúc.

3. Đam mê cờ bạc.

4. Đam mê kỹ nhạc.

5. Có bạn ác.

6. Trễ nải lười biếng.

Phật đọc bài tụng nói lên ý nghĩa trên:

Uống rượu vào phòng khác

Thích bài bạc, ca xướng

Bạn ác cùng biếng lười

Bậc Thánh không khen ngợi.

Phàm rượu có sáu việc nguy biến, cần phải biết. Những gì là sáu?

1. Làm tiêu hao tiền bạc.

2. Đưa đến bệnh hoạn.

3. Khởi tranh chấp.

4. Sân hận nhiều.

5. Mất tiếng tốt.

6. Hao tổn trí não.

Đã có những xấu ác này thì sự nghiệp sẽ tiêu tan, tiền tài chưa đến sẽ không đến, đã đến thì mất hết, vốn liếng có từ trước cũng hao sạch.

Tà dâm có sáu điều nguy biến, cần phải biết. Những gì là sáu?

1. Không tự bảo vệ được thân mình.

2. Không bảo vệ được vợ con.

3. Không bảo vệ được gia đình quyến thuộc.

4. Do nghi ngờ sanh ra xấu ác.

5. Oan gia có được cơ hội.

6. Các khổ vây quanh.

Đã có điều xấu ác này thì sự nghiệp sẽ tiêu tan, tiền tài chưa đến sẽ không đến, đã đến sẽ mất hết, vốn liếng có từ trước cũng hao sạch.

Vui chơi cờ bạc có sáu điều nguy biến, cần phải biết. Những gì là sáu?

1. Thắng thì sanh oán.

2. Thua thì nổi nóng.

3. Bạn bè thì lo lắng.

4. Oan gia thì vui mừng.

5. Vào tù ngục ưu phiền.

6. Mọi người đều nghi ngờ.

Đã có điều xấu ác này thì sự nghiệp sẽ tiêu tan, tiền tài chưa đến sẽ không đến, đã đến sẽ mất hết, vốn liếng có từ trước cũng hao sạch.

Ham mê ca nhạc có sáu điều nguy biến, cần phải biết. Những gì là sáu?

1. Tâm trí thích múa.

2. Tâm trí thích ca.

3. Tâm trí thích đàn.

4. Tâm trí thích âm điệu.

5. Tâm trí thích trống.

6. Tâm trí thích những việc như vậy.

Đã có điều xấu ác này thì sự nghiệp sẽ tiêu tan, tiền tài chưa đến sẽ không đến, đã đến sẽ mất hết, vốn liếng có từ trước cũng hao sạch.

Bạn ác có sáu điều nguy biến cần phải biết. Những gì là sáu?

1. Tập chuyện say sưa mê muội.

2. Tập theo việc hôn loạn.

3. Tập theo nẻo buông lung.

4. Tập thói quen đến quán rượu.

5. Làm quen với kẻ tiểu nhân.

6. Tập quen với lời nói thô bỉ.

Đã có điều xấu ác này sự nghiệp sẽ tiêu tan, tiền tài chưa đến sẽ không đến, đã đến sẽ mất hết, vốn liếng có từ trước cũng hao sạch.

Biếng nhác có sáu điều nguy biến cần phải biết. Những gì là sáu?

1. Ăn no không chịu làm việc.

2. Ăn đói không chịu làm việc.

3. Lạnh không chịu làm việc.

4. Nóng không chịu làm việc.

5. Sáng không chịu làm việc.

6. Tối không chịu làm việc.

Đã có điều xấu ác này rồi thì sự nghiệp sẽ tiêu tan, tiền tài chưa đến sẽ không đến, đã đến sẽ mất hết, vốn liếng có từ trước cũng hao sạch. Phật nói bài tụng về ý nghĩa trên:

Ưa sắc, nhạc, ca múa

Ngày ngủ đêm đi chơi

Bạn ác cùng làm ác

Kẻ ấy tổn hại lớn.

Cờ bạc, rượu rối loạn

Theo đuổi vơ của người

Xa hiền gần kẻ ngu

Tổn hại như trăng khuyết

Thân tự kiêu tự đại

Hủy diệt đạo Sa-môn

Tà kiến và keo kiệt

Đó là kẻ tà mạn.

Phàm rượu hao tiền của

Ít lợi uống thêm khát

Bệnh rượu thêm nợ nần

Thân nguy loạn mau chóng.

Hoặc vì rượu kết bạn

Hoặc vì rượu phạm pháp

Muốn được lợi, tốt đẹp

Với rượu phải lo chừa.

Hoặc ngày như giữ giới

Tối lại trộm tà hạnh

Cũng tại vì lò rượu

Như vậy chớ thân gần.

Không tự biết ấm lạnh

Như cỏ chẳng quý thân

Tinh tấn tu sự nghiệp

Như thế lợi mà hại.

Nếu chịu được ấm lạnh

Như cỏ chẳng quý thân

Tinh tấn tu sự nghiệp

Đã an lại có ích.

Đi xuống của dần tiêu

Đi lên chưa từng tổn

Trọn theo Bậc Tôn Quý

Vì thiện nên được thiện.

Lành lớn được tạo nên

Thành thật tập hạnh lành

Thân thích đều mến ưa

Giữ giới diệt điều ác.

Cho nên cần phải tập

Đã làm rồi lại làm

Cùng thân thích đi lên

Như ngôi vua cao cả.

Lại nữa, này con ông cư sĩ, có bốn hạng người giống như bạn nhưng không phải là bạn cần phải biết. Những gì là bốn?

1. Hay chọn lấy những vật lạ.

2. Nói lời nịnh hót.

3. Vì muốn làm đẹp mặt mình.

4. Chỉ bày những lời sai quấy.

Phật nói tụng về ý nghĩa trên:

Bạn nhằm lấy vật lạ

Nói đẹp để êm tai

Gặp nhau toàn nịnh hót

Lời tà càng hiểm nguy.

Đó chẳng phải là bạn

Người trí không kết thân

Đã biết phải xa lìa

Như ra khỏi đường xấu.

Bạn hay chọn lấy vật lạ, nên biết có bốn việc. Những gì là bốn?

1. Tham chọn lấy vật ấy.

2. Cho ít mà mong cầu nhiều.

3. Vì sợ sệt nên theo mình.

4. Vì điều lợi nên theo mình.

Phật nói tụng về ý nghĩa ấy:

Người chọn lấy vật lạ

Cho ít mà mong nhiều

Vì sợ, lợi nên theo

Là bạn tham đúng nghĩa.

Đấy chẳng phải là bạn

Người trí không kết thân

Đã biết, nên xa lìa

Như ra khỏi đường xấu.

Bạn nói lời nịnh hót, cần lấy bốn việc để biết. Những gì là bốn?

1. Nói đời tư kẻ khác.

2. Giấu đời tư của mình.

3. Ngoài mặt giả khen tốt.

4. Quay lưng thì bài xích.

Phật nói tụng về ý nghĩa trên:

Thích nói đời tư người

Đời tư mình thì giấu

Ngoài mặt giả khen tốt

Sau lưng lại nói xấu

Kẻ đó không phải bạn

Người trí không kết thân

Đã biết, phải tránh xa

Như ra khỏi đường xấu.

Bạn vì muốn làm đẹp mặt mình, cần lấy bốn việc để biết. Những gì là bốn?

1. Nói việc dở đã qua của người khác.

2. Âm thầm tìm lỗi ở tương lai.

3. Cho mà không thật lòng.

4. Mong cho người gặp nguy hiểm.

Phật nói tụng về ý nghĩa này:

Làm điều không nên làm

Bất lợi nên nói nịnh

Cho nhưng không thật lòng

Mong người nguy nhờ mình

Kẻ đó không phải bạn

Người trí không kết thân

Đã biết, phải tránh xa

Như ra khỏi đường xấu.

Bạn hay chỉ bày những điều sai quấy, cần lấy bốn việc để biết. Những gì là bốn?

1. Khuyên người sát sanh.

2. Khuyên người trộm cắp.

3. Khuyên người tà dâm.

4. Khuyên người dối láo.

Phật nói tụng về ý nghĩa trên:

Sát sanh cùng trộm cắp

Dối trá và nói láo

Theo đuổi vợ của người

Khuyên người làm như vậy

Kẻ đó không phải bạn

Người trí không kết thân

Đã biết phải tránh xa

Như ra khỏi đường xấu.

Lại nữa, này con ông cư sĩ, có bốn loại bạn là người nhân từ có trí tuệ, muốn làm lợi cho người, cần phải biết. Những gì là bốn?

1. Cùng khổ cùng vui.

2. Cùng làm lợi ích cho nhau.

3. Làm hưng thạnh sự nghiệp của mình.

4. Có lòng nhân từ thương xót.

Phật nói tụng về ý nghĩa này:

An nguy cùng có nhau

Chia sẻ các thiện lợi

Dốc vì sự nghiệp bạn

Thương xót dẫn đường chánh

Những người bạn như vậy

Kẻ trí đến học hỏi

Hãy nên theo người này

Lợi ích, không xấu ác.

Bạn cùng khổ cùng vui, nên lấy bốn việc để biết. Những gì là bốn?

1. Cho những vật báu của mình.

2. Cho tài lợi đối với vợ con.

3. Cho những vật của nhà mình.

4. Nói lời trung thực, nhẫn nhịn.

Phật nói tụng về ý nghĩa trên:

Cho bạn lợi của mình

Có tài lợi cũng cho

Cho tài sản nhà mình

Nói trung thực nhẫn nhịn

Những loại bạn như thế

Kẻ trí đến thân cận

Hãy nên theo người này

Lợi ích, không xấu ác.

Bạn có lợi cùng hưởng, cần lấy bốn việc để biết. Những gì là bốn?

1. Không nói đời riêng kẻ khác.

2. Không giấu đời tư của mình.

3. Gặp nhau nói điều thiện.

4. Bài xích lối nói hai chiều.

Phật nói tụng về ý nghĩa này:

Không nói đời tư người

Không giấu đời tư mình

Gặp nhau nói điều thiện

Bài xích nói hai chiều

Những loại bạn như thế

Kẻ trí đến thân cận

Hãy nên theo người này

Lợi ích, không xấu ác.

Bạn làm hưng thạnh sự nghiệp của mình, cần lấy bốn việc để biết. Những gì là bốn?

1. Giúp tài lợi cho sự nghiệp của bạn.

2. Dùng sức lực trợ giúp cho sự nghiệp của bạn.

3. Bạn buông lung thì can ngăn.

4. Lấy điều thiện để khuyên bạn.

Phật nói tụng về ý nghĩa trên:

Đem tài lợi cho bạn

Dùng sức giúp bạn an

Cắt đứt sự buông lung

Nuôi dưỡng thiện chí bạn

Những loại bạn như thế

Kẻ trí đến thân cận

Hãy nên theo người này

Lợi ích, không xấu ác.

Bạn có lòng nhân từ thương xót, cần lấy bốn việc để biết. Những gì là bốn?

1. Dạy khuyên kiên định để thành tựu đức tin.

2. Dạy khuyên kiên định để thành tựu giới.

3. Dạy khuyên kiên định để thành tựu văn.

4. Dạy khuyên kiên định để thành tựu thí.

Phật nói tụng về ý nghĩa trên:

Đạo tín, giới, văn, thí

Luôn đem khuyến hóa người

Những loại bạn như thế

Kẻ trí đến thân cận

Hãy nên theo người này

Lợi ích, không xấu ác.

Lại nữa, này con ông cư sĩ, hướng về phương Đông thì cũng như con hướng về cha mẹ. Do đó người con phải lấy năm việc để cung kính, phụng dưỡng và an ủi một cách chân chánh đối với cha mẹ. Những gì là năm?

1. Nhớ nghĩ báo đáp ân cha mẹ.

2. Phải lo thay thế gánh vác.

3. Phải biết an ủi can ngăn.

4. Chỉ mong được cung cấp, nuôi dưỡng cha mẹ.

5. Chỉ làm vui cho cha mẹ.

Cha mẹ cũng phải lấy năm việc để yêu thương con cái. Những gì là năm?

1. Tạo cơ nghiệp cho con.

2. Lo tài lợi cho con.

3. Lo dựng vợ gả chồng cho con.

4. Dạy con học theo kinh sách đạo lý.

5. Đem của cải giao phó cho con.

Đó là hai bổn phận cần thiết nên làm của phương Đông, là pháp được các bậc Thánh xưa chế ra, làm con phải hiếu thảo, làm cha mẹ phải từ ái thương yêu, kẻ sĩ trượng phu mong lợi ích và pháp thiện không suy giảm.

Hướng về phương Nam thì như đệ tử hướng về thầy. Do đó người đệ tử phải lấy năm việc để cung kính, phụng dưỡng và an ủi một cách chân chánh đối với thầy. Những gì là năm?

1. Phải hết lòng lắng nghe lời chỉ dạy.

2. Phải ham thích sự học.

3. Phải siêng năng hầu hạ.

4. Đừng hành động sai trái.

5. Phải cúng dường thầy.

Thầy cũng phải lấy năm việc để thương yêu giáo dục đệ tử. Những gì là năm?

1. Dạy đệ tử học những điều mình đã học.

2. Lấy nghề hay truyền cho đệ tử.

3. Khiến đệ tử siêng năng học hành.

4. Dẫn dắt đệ tử đi theo con đường lành.

5. Hướng dẫn cho đệ tử quen biết những bạn hiền.

Đó là bổn phận cần thiết nên làm của phương Nam, là pháp được các Thánh xưa chế định, làm đệ tử phải khiêm cung, làm thầy phải lấy lòng nhân từ để dạy dỗ, kẻ sĩ trượng phu mong được lợi ích và pháp lành không suy thoái.

Hướng về phương Tây thì như chồng đối với vợ. Do đó chồng phải lấy năm việc để kính trọng, nuôi dưỡng và an ủi một cách chân chánh đối với vợ. Những gì là năm?

1. Hết lòng kính mến.

2. Không có ý giận dữ.

3. Không ngoại tình với kẻ khác.

4. Cấp y phục, thức ăn đúng lúc.

5. Cho những đồ trang sức báu đúng thời.

Vợ cũng phải có mười bốn điều để thờ chồng. Những gì là mười bốn?

1. Khéo làm việc.

2. Khéo tác thành mọi sự việc.

3. Gìn giữ tài sản chồng giao phó.

4. Gà gáy phải lo dậy.

5. Tối thì đi ngủ.

6. Làm việc phải học hỏi.

7. Phải đóng cửa hầu chồng.

8. Phải hầu thăm sức khỏe khi chồng đi xa về.

9. Nói lời hòa nhã.

10. Ngôn ngữ êm tai.

11. Giường ghế phải ngay thẳng.

12. Đồ ăn uống phải tinh khiết.

13. Nhớ nghĩ về bố thí.

14. Cung cấp nuôi dưỡng chồng.

Đó là hai bổn phận cần thiết nên làm của phương Tây, là pháp nên làm của vợ và chồng được các Thánh xưa chế định, kẻ sĩ trượng phu mong được lợi ích và pháp thiện không suy giảm.

Hướng về phương Bắc thì như thấy bạn thân của mình. Do đó phải lấy năm việc để kính trọng, nuôi dưỡng và an ủi một cách chân chánh đối với bằng hữu. Những gì là năm?

1. Chánh tâm kính trọng.

2. Không có ý giận hờn.

3. Tình cảm trung thực.

4. Luôn luôn phân chia các món ngon.

5. Không quên ân dày.

Bạn hữu cũng phải lấy năm việc để đối lại bạn của mình. Những gì là năm?

1. Có điều sợ sệt thì bảo về nương tựa với mình.

2. Có ngạo mạn thì quở trách.

3. Có việc riêng thì che giấu.

4. Cung cấp nuôi dưỡng thêm lợi ích.

5. Nói lời trung thực nhẫn nhịn.

Đó là hai bổn phận cần làm của phương Bắc, là pháp giao tế của bạn bè, được các Thánh xưa chế định, kẻ sĩ trượng phu mong được lợi ích và pháp thiện không suy thoái.

Hướng xuống phương Dưới là như người chủ đối với người giúp việc. Theo đó người chủ phải lấy năm việc để kính trọng, nuôi dưỡng và an ủi một cách chân chánh đối với người giúp việc. Những gì là năm?

1. Tùy theo sức của họ để sai bảo.

2. Cho cơm áo đúng thời.

3. Luôn luôn phân chia món ngon ngọt.

4. Luôn luôn khuyên dạy một cách đồng đều.

5. Có bệnh tật thì cho nghỉ ngơi.

Người giúp việc cũng phải lấy mười điều để đối với chủ. Những gì là mười?

1. Làm việc một cách khéo léo.

2. Hoàn tất công việc một cách khéo léo.

3. Khi được giao phó phải suy xét cẩn thận.

4. Phải thức khuya.

5. Phải dậy sớm để làm việc.

6. Làm việc phải học hỏi.

7. Khi làm việc phải gắng sức.

8. Nhà chủ nghèo không được khinh mạn.

9. Chủ gặp cảnh thiếu nghèo cũng không được bỏ đi.

10. Khi ra khỏi nhà phải nói: “Người chủ nhà tôi thông minh trí tuệ”.

Đó là hai bổn phận nên làm của phương Dưới, là pháp được các Thánh xưa chế định, người chủ nên chấp hành, kẻ sĩ trượng phu mong được lợi ích và pháp thiện không suy giảm.

Hướng lên phương Trên thì như người tại gia bố thí cho Sa-môn, Phạm chí. Do đó cư sĩ có năm điều để cung kính, phụng dưỡng, an ủi một cách chân chánh đối với Sa-môn, Phạm chí. Những gì là năm?

1. Mở cửa chờ đợi.

2. Đi ra nghênh tiếp.

3. Thăm hỏi và sắp đặt bàn ghế chỗ ngồi.

4. Bảo hộ, cất giữ kinh pháp.

5. Đem đồ ăn trong sạch thanh tịnh để cúng dường Sa-môn, Phạm chí.

Sa-môn, Phạm chí cũng phải lấy năm điều để đáp lại gia đình thí chủ. Những gì là năm?

1. Khuyên dạy để họ trở thành người chánh tín.

2. Khuyên dạy để họ thành người giới hạnh.

3. Khuyên dạy để họ thành người hiểu biết rộng.

4. Khuyên dạy để họ thành người bố thí.

5. Khuyên dạy để họ thành người trí tuệ.

Đó là hai bổn phận nên làm của phương Trên, được các Thánh xưa chế định, là pháp mà cư sĩ tại gia và Phạm chí Sa-môn nên thực hành, kẻ sĩ trượng phu mong được lợi ích và pháp thiện không suy giảm.

Đức Phật nói bài tụng về các ý nghĩa trên:

Phương Đông là cha mẹ

Thầy dạy ở phương Nam

Phương Tây là vợ con

Bằng hữu ở phương Bắc

Người hầu ở phương Dưới

Sa-môn Phạm chí Trên

Như vậy nên đảnh lễ

Cư sĩ phải nên làm.

Người giàu có tiền của

Hãy nghĩ vì lợi người

Cùng người đồng tài lợi

Kẻ bố thí sanh thiên.

Được lợi cùng người hưởng

Nơi nào cũng an vui

Nghĩa gồm thâu thế gian

Là gần gốc an lạc.

Phàm ban ơn cho người

Như mẹ cho con mình

Điều thiện giúp thiên hạ

Phước ấy thật hằng sa.

Trên được nơi chúng hội

Đạt lợi ích an vui

Người thành tựu tín, giới

Liền có được danh thơm.

Ý thường không biếng nhác

Xả bỏ hạnh keo kiệt

Thu nhiếp tình bạn người

Ẩm thực cùng chia xẻ.

Qua lại để viếng thăm

Như vậy tiếng vang lừng

Ai tu thân cẩn thận

Ở nhà vẫn là Hiền.

Nhà chứa hàng hóa báu

Cần làm việc nghĩa nhân

Trước học là tối thắng

Sau đó lo làm ăn.

Nếu kiếm được của cải

Phải chia làm bốn phần

Một phần cho y, thực

Hai để cầu lợi ích

Cắt một phần dự trữ

Để phòng lúc khốn nguy

Làm ruộng, buôn, nuôi trâu

Nuôi dê nữa là bốn

Thứ năm sửa nhà cửa

Sáu lo lập gia đình

Chứa hàng hóa như vậy

Lợi ích ngày càng tăng

Tiền tụ về ngày đêm

Như nước chảy về biển

Của cải có dần dần

Như ong lấy mật hoa.

Giàu tiền nghèo bố thí

Xa gần đều không cho

Tham keo và nghiệp ác

Có của không giúp bạn

Trong việc này phải học

Không cho, chớ ngăn người.

Thường xem người cần giúp

Bạn tốt như lửa hừng

Ở trong thân tộc ấy

Cả hai đều tốt đẹp

Cùng thân chúng an hưởng

Như cung trời Đế-thích.

Bấy giờ, con trai của Thiện Sanh nghe Bậc Chúng Hựu nói xong, liền cúi đầu lạy dưới chân Phật, đứng dậy nhiễu ba vòng, vui mừng tự mình xin quy y, theo Phật thọ giới.