Thích Bồ Đề Tâm Luận

Thích Bồ Đề Tâm Luận

(Bodhichittavivarana - Jangchup Semdrel) Trước tác: Long Thọ Bồ Tát

Dịch từ bản Anh ngữ của dịch giả Wulstan Fletcher1 Kính lễ Đấng Trang Nghiêm Kim Cang Tát Đỏa. "Tất cả mọi pháp đều không có tự tánh. (Năm) uẩn (skandas), (mười tám) giới (dhatus), (mười hai) xứ (ayatanas), [sáu] sở thức (trần), (sáu) năng thức2 (hay là thức), đều không có thực hữu. Vạn pháp vô ngã, do đó tính mọi pháp đều bình đẳng. Tâm tự nó vốn vô thỉ; bản tánh của tâm vốn là không." Đó là những điều chư tôn tuyên thuyết [trong Tam Nghiệp Bí Mật3 kinh - Mật tông]. Cũng như chư Phật Thế Tôn và chư đại Bồ Tát đã phát tâm vào thẳng trong đại Bồ Đề. Đệ tử cũng xin nguyện như thế, ngay từ bây giờ cho đến khi viên mãn tâm Bồ Đề, phát nguyện trưởng dưỡng tâm này để thành tựu đại giác ngộ. Đệ tử xin hành trì như thế trong mục đích độ các chúng sinh chưa giác ngộ qua bên kia bờ giác, giải thoát các chúng sinh chưa được giải thoát, triệu thỉnh các chúng sinh chưa được khai thị vào đạo, và đưa các chúng sinh còn trong bể khổ vào cõi an vui thoát khổ." Do thiền quán như thế, chư Bồ Tát phát nguyện đi vào hành trì Mật Chú, trước tiên phải thành tựu Bồ Đề Tâm tương đối, mang điểm đặc thù của Bồ Đề Tâm Nguyện. Sau đó, chư vị còn phải tiếp tục hành trì thành tựu Bồ Đề Tâm Thắng Nghĩa qua sức mạnh của thiền định quán chiếu. Vì lý do đó mà bài luận này sẽ giảng về bản tánh của Bồ Đề Tâm Thắng Nghĩa.

1. Trước chính bản tánh

Của Tâm Bồ Đề

Là đấng Trang Nghiêm

Trì Kim Cang Chùy,

Đệ tử cúi xin

Chí thành đảnh lễ

Và xin nói về

Thiền định Bồ Đề

Chấm dứt ta bà

2. Chư Phật đã thuyết,

Tâm Bồ Đề này

Không bị ngăn ngại

Bởi mọi vọng niệm

Biến kế, như là:

Chấp ngã, chấp uẩn.

Những thứ hằng chứa,

Đặc điểm tánh không.

1 Chuẩn bị cho pháp hội thuyết giảng của Đức Đạt Lai Lạt Ma tại Nantes tháng 8, 2008. Bản dịch Việt ngữ do Sonam Nyima Chân Giác và Diệu Hạnh Giao Trinh biên soạn, phối hợp với các từ ngữ dùng trong bản dịch Hán văn của Bi Trí Học Phật Hội (Compassion & Wisdom Buddhist Association). 2 Năng thức là cái chủ thể nhận thức (người). Sở thức là cái đối tượng nhận thức (vật). 3 Guhyasamaja.

1

3. Với dòng tâm thức Thấm nhuần từ bi, Ta hãy tinh tấn Thiền quán Bồ Đề. Chư Phật, đại bi, Miên mật thiền định Vào trong tâm này. 4. Khi cái ngã do Ngoại đạo tưởng tượng Được phân tích với Lý luận vững chắc Thật không tìm ra Chỗ trụ của nó Ở trong các uẩn. 5. Ngũ uẩn có đó, Nhưng vốn vô thường, Không thể cấu tạo Bản tánh của ngã. Vô thường và thường, Không thể liên kết Năng y, sở y4 6. Nếu điều ông gọi Là cái ngã đó Không có hiện hữu. Thì cái gọi là Tác giả5 làm sao, Có thể thường còn ? Qua các kinh nghiệm Của cõi thế gian, Chỉ có khi nào, Chủ thể hiện hữu, Thì mới có thể Khảo sát ra các, Hành trạng của nó. 7. Vì cái thường còn Thì không tạo tác. [Dù tác] gián đoạn Hay là liên tục, Vì vậy cho nên Không có thực thể Thường còn [của ngã]. Dù ở bên ngoài Hay là bên trong. 4 Năng y là cái chủ thể có khả năng cho nương tựa. Sở y là cái đối tượng nương nhờ vào chủ thể. 5 Tác giả là chủ thể của cái ngã. Nó cũng là một pháp (phenomenon) ở trong thế gian. 2

8. Nếu cái thường còn, Mà có tạo tác, Làm sao nó phải Tùy duyên thứ khác ? Và như vậy sẽ Tạo quả tức thời. Nếu phải tùy thuộc Vào một thứ khác, Thì chẳng thường còn [Tự nó] không có Khả năng tạo hóa. 9. Nếu ngã là thể Còn có tác dụng6 ,

Thì không thường còn, Bởi vì nó chỉ Hiện hữu tạm thời. Vật thể vô thường, Không thể nào có Khả năng tạo hoá. Chẳng có cái đó. 10. Xả ly cái ngã. Thế giới tà kiến, Hoàn toàn sụp đổ Khi thấu hiểu uẩn Giới, xứ, năng, sở7 Pháp, ngã đều dứt. 11. Chư vị lợi hành Dạy chư Thanh Văn: Ngũ uẩn gồm sắc, Thọ, tưởng, hành, thức. 12. Đấng Thế Nhân Tôn Dạy chư Bồ Tát, Thuyết giảng giáo pháp, Về các uẩn đó: Sắc uẩn vốn là, Bọt bèo như huyễn 13. Thọ như bọt nước Tưởng như ảo ảnh Hành như cây chuối Thức như huyễn thuật 6 Vật thể nào còn có tác dụng thì chỉ là một pháp hữu vi sinh diệt, vô thuờng. Như cái bình làm nhiệm vụ chứa nước, sẽ có lúc bị vỡ. 7 Năng là chủ thể, sở là đối tượng. 3

14. Dạy quán sắc uẩn Chính là bản tánh Của tứ đại kia. Tất yếu xác định Các uẩn còn lại Là vô sắc tánh. 15. Trong các thứ đó Nhãn căn, sắc trần, (Tất cả các căn, và các trần khác) Được giải thích là Hợp thành các giới8 Còn mười hai xứ (ayatanas) Cần phải hiểu là9 Năng chấp, sở chấp. 16. Vi trần của sắc Chẳng có hiện hữu, Và các căn thức Cũng chẳng hiện hữu. Năng duyên10 hoàn toàn Chẳng có hiện hữu. Quả sinh từ nhân, Tạo thành quả ấy 11 Đều là phi lý. 17. Sắc trần không thể Sinh ra nhãn thức, Bởi lẽ vi trần Ở ngoài lĩnh vực Của các căn thức. Hoặc giả tập hợp Của các vi trần Sinh ra các thức ? Nhưng cũng không thể Xác nhận được là Tập hợp ấy có. 18. Phương phần12 cực vi Vẫn còn có thể Chia theo phương hướng. Thành phần nhỏ hơn Như vậy làm sao Có thể phân giải 8 Giới là dhatus. 9 Chấp vào chủ thể nhận thức và đối tượng nhận thức. 10 Năng duyên là chủ thể tạo các nhân duyên. 11 Sanh giả và sanh tính (nói là có người tạo và quả sinh ra) đều phi lý. 12 Nói đầy đủ là "hữu phương phần cực vi", nghĩa là "phần tử có phương hướng cực nhỏ", cho nên còn có thể chia chẻ theo sáu phương hướng. 4

Một vật thành ra Vi trần bất phân ? 19. Với cùng đối tượng Ở bên ngoài ta, Nhiều cách nhận thức Khởi sinh khác nhau; Cái gì với mình Thấy như đẹp mắt, Nhưng với người kia Có khi khác hẳn. 20. Cùng thân phụ nữ, Có thể nhận thức Bằng ba cách khác: Nhà tu nhìn thấy Là một thây ma, Đàn ông nhìn ra Đối tượng tình ái, Còn con chó thấy Là miếng thịt ngon. 21. Cho nên có phải Là cái tác dụng Của cùng vật đó Giống như thấy bị Thọ hại trong mơ ? Dù thức hay ngủ Tác dụng chẳng khác. 22. Do chấp năng, sở13 Mọi thức khởi sinh. Tách lìa khỏi tâm. Chẳng làm gì có Đối tượng bên ngoài. 23. Do đó chẳng có Đối tượng bên ngoài Như một thực thể Thực sự hiện hữu. Do các biệt thức14 Hoá hiện bên trong Thành ra sắc tướng Và các thứ khác. 24. Như người vô minh Ảo giác, huyễn ảnh, Đều thấy có thực 13 Chấp là chủ thể nhận thức (năng) và đối tượng nhận thức (sở) đều có thật. 14 Là tâm thức phân biệt. 5

Càn Thát Bà thành Tương tự, họ thấy Sắc và mọi thứ Hoá hiện như thế. 25. Để làm phá tan Mê lầm chấp ngã Giáo pháp về uẩn, Đại và các thứ Đã được tuyên dạy. Trước tiên học là Vạn pháp duy thức15 Nhưng người căn cơ Xả bỏ chẳng chấp Cả những điều đó. 26. Những vị nói rằng Vạn pháp duy thức, Nhưng tánh của tâm Nó vốn là gì ? Điều ấy mới cần Phải được thuyết giảng. 27. Khi Phật thuyết là "Vạn pháp duy thức" Phương tiện giáo hoá Người trí tuệ thấp Dứt trừ sợ hãi Chẳng phải thật ngôn. 28. Biến kế sở chấp Và Y tha khởi Cùng Viên thành thật16 Đều là ngôn từ Gán trong tâm thức Bản thể tự nó Chỉ là tánh không. 29. Cho người vui với Pháp tu Đại thừa, Đức Phật chỉ thuyết Tóm gọn như sau, Nhân, pháp ''vô ngã'' Tánh vốn bình đẳng, Tâm vốn vô sanh. 30. Du Già bộ chúng Thuyết là khi nào Chuyển hóa được tâm, 15 Cũng là tâm - Bản tiếng Hán dịch là tâm. 16 Cả ba gọi là Tam Tự Tánh. 6

Thì sẽ trở thành Viên mãn thanh tịnh Và là đối cảnh Của tự chứng phần17 .

31. Quá khứ chẳng còn; Tương lai chưa tới Giòng tâm thường chuyển18 Thì cái hiện tại Biết tìm ở đâu? 32. Năng kiến19 chẳng phải -Là sở kiến17 kia; Sở kiến cũng lại -Chẳng là năng kiến ! Ý thức, vốn nó Chẳng có tự tánh, Còn Dư y thức20 Cũng chẳng thật có. 33. Khi đặt thỏi sắt Gần đá nam châm Sắt sẽ chuyển động, Như thể có tâm, Mà thực ra là Sắt chẳng có tâm. 34. Thật cũng như vậy Tuy không thực có Mà tạng thức21 ấy Hiện hành, tới lui Như là thực hữu -Thọ báo thế gian. 35. Cũng như khúc gỗ Nổi trôi mặt biển Chẳng hề có tâm, Tạng thức chuyển động Tìm thân thủ hữu Làm căn nương tựa. 36. Nếu như, họ nghĩ Không có thân này Thì thức không có, 17 Tự chứng phần là sự tự nhận biết sự vật của tâm, từ vô thỉ đã có sẵn. 18 Sát na thường chuyển nên chẳng thể trụ vào đâu. 19 Năng kiến là chủ thể của nhận thức - nghĩa là người thấy. Sở kiến là đối tượng của nhận thức - nghĩa là vật bị thấy. Thật tướng của các pháp chẳng như là cái ta nhìn thấy. Còn cái ta nhìn thấy thì lại chẳng phải là tướng của mọi pháp.

20 Dư y thức là cái thức còn dư lại làm nơi nương tựa của tánh biết. 21 Tạng thức còn gọi là A lại gia thức, tàng chứa mọi chủng nghiệp. 7

Vậy thì họ phải Giải thích cho ta Tự chứng tánh22 đó Có nghĩa là gì ? 37. Nói tự chứng tánh, Họ cũng khẳng định Tánh này thực hữu. Nhưng họ cũng nói Không thể diễn tả Tánh ấy làm gì ! 38. Muốn làm người tin Điều mình xác tín, Bậc trí phải dùng Luận cứ vững chắc Không nhiễm sai lầm. 39. Nhận thức nắm bắt Nên có đối tượng, Nếu lìa đối tượng Nhận thức cũng không. Sao không chấp nhận: Năng tri, sở tri 23 Đều không thực hữu ? 40. Thức là giả danh; Ngoài danh thì nó Chỉ là trống rỗng. Nhận thức cũng là Đơn thuần giả danh, Chẳng có tự tánh. 41. Trong, ngoài của tướng Hoặc ở chính giữa, Chư Phật đều không Tìm ra được thức. Thế nên tâm thức Chỉ là ảo huyễn. 42. Tâm tự bản tánh Chẳng trụ hình sắc Chẳng trụ tướng dạng, Năng chấp, sở chấp24 ,

Dù nam hay nữ, Hoặc là trung tính Tâm cũng chẳng trụ 22 Tự chứng tánh là tánh tự biết mọi vật của tự chứng phần, xem chú thích số 17. 23 Năng tri là chủ thể nhận thức (người nhận biết sự vật). Sở tri là đối tượng nhận thức (vật bị nhận biết). 24 Năng chấp là chấp vào mình. Sở chấp là chấp vào đối tượng. 8

43. Tóm lại, chư Phật Tìm tâm không thấy Và cũng sẽ chẳng Bao giờ tìm ra. Làm sao họ lại Chấp thủ chẳng buông, Cái, tự bản chất, Vốn vô tự tánh ? 44. Cái gọi "Tự tánh" Thực sự chỉ là Vọng niệm của tâm. Tánh Không là khi, Tâm bặt nghĩ suy. Khi chấp vọng niệm Làm sao còn biết Tánh Không được nữa ? 45. Như Lai chẳng thấy Năng thức, sở thức25 .

Khởi sinh trong tâm. Khi chấp năng sở Thì chưa thể chứng Giác ngộ Bồ đề. 46. Vô tánh, vô sinh, Chẳng có "thực hữu", Ngôn từ bất lực26 .

Đặc tính của các Phật tánh, Bồ Đề Chính là bất nhị, Với cõi hư không. 47. Chư Phật, Đại Sĩ Trụ tâm Bồ đề, Và chư Từ Bi Đều hằng thấu rõ Tánh không tương tự Như là hư không 48. Do đó Bồ Tát Phải luôn thiền quán Sở y27 chư pháp: Tánh không, an bình, Như huyễn, vô trụ, Chấm dứt tất cả Luân hồi ta bà. 25 Chủ thể và đối tượng nhận thức. 26 Bất khả thuyết. 27 Là nền tảng (của chư pháp), là chỗ để y theo. 9

49. Có kẻ chẳng quán Như trên đã giảng. Và họ thiền quán Trên loại tánh Không Ở mức thấp hơn : Cái gọi "Vô sinh", "Tánh không", "Vô Ngã"28 ,

50. Chư Phật đã giảng Tánh không chính là Chấm dứt dòng tưởng Thiện niệm, ác niệm, Ngoài ra chẳng giảng Tánh không theo một Phương cách nào khác 51. Khi tâm an trụ Ở trong vô tưởng Lìa sở duyên cảnh29 Thì mang đặc tính Của cõi hư không. Những ai thiền định Trên tánh không này, Chư Phật đã dạy Chính là thiền định Trong hư không xứ. 52. Tiếng gầm sư tử Tuyên thuyết tánh không, Đã làm run sợ Mọi tà thuyết của Luận sư ngoại đạo. Cho dù vị thế Của họ ra sao, Vị thế đó vẫn Quy về tánh không. 53. Người nào đã nói Tâm thức tồn tại, Chỉ trong sát na, Thì cũng phải nhận Là tâm vô thường. Nếu tâm vô thường, Làm sao chối cãi Tánh không trong đó ? 54. Tóm lại, chư Phật Tuyên thuyết tâm này 28 Chấp trong khái niệm. 29 Sở duyên cảnh là cảnh giới đối tượng gây ra duyên. 10

Nó là vô thường. Vậy sao chẳng nhận Tâm cũng là không ? 55. Từ chính khởi thủy Tâm này vốn dĩ Không có tự tánh. Xin nhớ cho rằng: Tôi không nói là, Một cái thực hữu Lại bị tước đi Tự tánh của nó. 56. Khi nói như thế Nghĩa là phủ nhận Tâm có tự ngã: Cái lìa ra ngoài Bổn tự tánh nó Thì tất nhiên phải Là vô tự tánh. 57. Cũng như tánh ngọt Là thể của đường Và tánh nóng kia Là thể của lửa. Đích xác tánh không Là tự tánh của Nhất thiết chư pháp. 58. Thuyết tánh Không là Tự tánh các pháp, Chẳng phải đề xướng Theo thuyết đoạn diệt. Cũng không có nghĩa [Tánh không] thường còn. 59. Duyên khởi vận hành Thập nhị nhân duyên, Bắt đầu vô minh Chí đến lão tử, Tôi xác nhận rằng Đều là mộng huyễn. 60. Ngoài mười hai nhánh Bánh xe nhân duyên, Luân hồi tam giới, Tôi thấy không có Chúng sanh gặt quả Hành động họ làm. 61. Tùy theo tấm gương Khuôn mặt hiện ra, 11

Khuôn mặt chẳng phải Nhập vào trong gương Nhưng nếu không gương Ảnh mặt không có. 62. Cũng chính như thế Người trí biết chắc Dòng ngũ uẩn kia Tương tục mà thành. Tái sinh các kiếp, Ngoài ra chẳng có Cái ta tái sinh. 63. Tóm lại đó là, Chư pháp trống rỗng Sinh từ chuyển hoá Của các pháp khác Cũng không như vậy. Đấng Thế Tôn thuyết Hành giả, nghiệp quả Thọ báo, thuộc về Tục đế tương đối Nhất thiết tàng đế. 64. Cũng như tiếng trống Và mầm cây mọc Do duyên tụ sinh. Ngoại vật duyên khởi Mà tạo thành tướng Như mộng huyễn hóa. 65. Chư pháp duyên sinh Chẳng thể ngược lại Những điều tuyên thuyết. Vì nhân tự nó

Trống rỗng, không nhân Cho nên hiểu là Các pháp vô sinh. 66. Đặc tánh vô sinh Của toàn các pháp Chính là tánh không. Tóm lại "chư pháp" Quy về "ngũ uẩn" 67. Tuyên thuyết chân như Chẳng làm chướng ngại Nhất thiết tàng đế. Vì lìa tục đế, Chẳng đắc chân đế. 12

68. Chư tôn đã dạy Tục đế chính là Tánh không, chẳng khác Và tánh không cũng Chính là tục đế. Không có cái này Cái kia cũng không, Cũng như vô thường Chính là sở tác30 .

69. Thế gian khởi từ Nghiệp quả, phiền não, Nghiệp sinh từ tâm, Tâm do tập khí31 ,

Trừ hết tập khí Chứng đắc an lạc. 70. Chính tâm an lạc Là tịch tĩnh nhất, Tâm an không bị Rối loạn che mờ, Khi tâm không loạn Chứng được chân như32 .

Vào được chân như Giải thoát hiện tiền. 71. "Chân như" ,

"tối thắng"

"Vô tướng", "Chân đế" "Tối Thượng Bồ Đề" Tất cả tên đó Đều là tánh Không. 72. Người chưa quán triệt Tánh không là gì Chẳng có nền tảng Để chứng giải thoát, Do đó người si Luân hồi sáu cõi Tù ngục Ta Bà. 73. Môn đệ Du Già Thiền định tánh Không, Chắc chắn tâm thức Sẽ khởi sinh lòng Ao ước phụng sự Lợi lạc chúng sinh. 30 Sở tác là cái ta làm (tạo tác), đối nghịch với vô tác. Còn có chỗ sở tác thì còn vô thường. 31 Thói quen tích lũy. 32 Nghĩa là tánh không. 13

74. "Tôi nguyện đền trả Ân nghĩa chúng sinh Thương yêu nuôi nấng Các thân của tôi Trong đời quá khứ, Khi các chúng sinh Từng là cha, mẹ, Quyến thuộc, bạn bè." 75. "Các chúng sinh này Trong tù ngục của Các kiếp luân hồi, Khổ đau, thiêu đốt Trong lửa phiền não --Vì tôi đã từng Trong đời quá khứ Làm khổ hại họ --Tôi nguyện giờ đây Mang đến cho họ An vui phúc lạc." 76. Nghiệp quả mong muốn, Hoặc là kinh sợ, Thọ báo an lành Hay ác báo đó Trong thế gian này, Cũng đều đến từ Hành thiện, hay ác, Đối với chúng sinh. 77. Phật quả tối thượng Đạt được đều do Xả kỷ lợi tha, Không có gì lạ Khi thấy chẳng có Thọ báo lành nào Của cõi trời, người -78. Phạm Thiên, Đế Thích, Thủ La, Hộ thần Của thế gian này Hưởng quả hạnh, lạc, Ở trong ba cõi Mà chẳng do nhân Tạo phúc lợi đến Cho các chúng sinh ? 79. Tất cả khổ đau Thọ báo địa ngục Súc sinh, ngạ quỷ, Đều là do quả 14

Tổn hại chúng sinh. 80. Đói, khát, tranh chấp Không ngừng, khổ đau Dày vò không dứt, Không chịu đựng nổi : Tất cả do quả Não hại chúng sinh 81. Một bên chư Phật Và chư Bồ Tát Cùng quả an vui, Ngược lại là các Thọ báo ác đạo --Do đó phải hiểu Chia hai loại quả Chín mùi từ nghiệp Chúng sinh tạo tác 82. Che chở chúng sinh Như là thân mình, Phụng sự chúng sinh Bằng đủ mọi thứ, Hãy trừ bỏ tâm Thờ ơ chẳng xót Cảnh khổ chúng sinh Như là độc dược 83. Chẳng phải chính là Chư Thanh Văn đã Kẹt trong quả thấp Vì thiếu lòng thương Đến các chúng sinh ? Ngược lại, chư Phật Đắc quả tối thượng Giác ngộ, là vì Chẳng quay lưng lại Buông bỏ chúng sinh. 84. Sau khi quán xét Quả do tạo phúc Hay là tạo ác, Làm sao có thể Dầu trong giây phút Khư khư làm lợi Riêng đến thân mình ? 85. Từ cây Bồ Đề, Bám chắc trên rễ Của lòng từ bi, Sanh quả duy nhất 15

Tạo phúc chúng sinh. Do đó, Phật tử Thiền định Bồ Đề. 86. Thiền định vững rồi, Bồ Tát quán khổ Của các chúng sinh Từ bỏ an lạc Của Tam Ma Đề, Xuống ngục Vô Gián Cứu khổ chúng sinh. 87. Thù thắng, kỳ diệu --Thánh đạo tối thượng ! Xả thân, tiền của Tuy thế, mà chưa Phi thường chút nào. 88. So với chứng đắc Tánh Không các pháp Mà vẫn tuân thủ Theo luật nhân quả --Thì còn kỳ diệu Hơn cả kỳ diệu Lại còn phi thường Hơn cả phi thường. 89. [Bồ Tát] vì muốn Che chở chúng sinh, Dù sinh trong bùn Của cõi Ta Bà, Mà không dính nhiễm, Như sen tôn quý Mọc trong ao bùn Chẳng nhiễm mùi bùn. 90. Như là Bồ Tát Phổ Hiền, đốt hết Củi của phiền não Bằng lửa trí tuệ Của chính tánh không, Mà vẫn thấm nhuần Tánh của từ bi 91. Dưới lực bi tâm, Chư vị thị hiện Hạ sinh, thọ lạc, Xả ly, khổ hạnh, Đắc quả giác ngộ Chiến thắng ma vương. 16

92. Chuyển bánh xe pháp; Dẫn dắt chư thiên Vào đạo giải thoát, Rồi lại thị hiện Vào trong Niết Bàn. 93. Chư vị hoá thân Phạm Thiên, Đế Thích Vi Nữu, Thủ La Cùng nhiều thân khác. Thị hiện vũ điệu Của lòng từ bi Qua các hành nguyện Dẫn dắt chúng sinh Vào trên đường đạo. 94. Vì muốn an ủi Những người chán nản Tam giới luân hồi, Giúp họ đi vào Con đường đại thừa, Chư tôn tuyên dạy Giáo lý nhị trí , Nhưng đó chẳng phải Là tối thắng nghĩa. 95. Thanh Văn La Hán Trụ trong tuệ thân Đắm nhiễm thiền duyệt Phải đợi chư Phật Thức tỉnh Bồ đề. 96. Khi thức tỉnh rồi Chư vị hoá thân Dưới muôn vàn dạng, Hành hoá từ bi Cho các chúng sinh. Tư lương, phước, tuệ Tích tụ đủ rồi Chứng đuợc Phật quả Tối thượng bồ đề. 97. Vị nào còn mắc Hai loai tập khí, Đó là chủng tử. Tích đủ nhân duyên, Nảy mầm luân hồi Tái sinh tam giới. 98. Chư Tôn Độ Trì Ban nhiều pháp môn Khế hợp căn cơ 17

Phương tiện giáo hoá Tuỳ thuận hữu tình. 99. Giáo lý muôn dạng Thâm diệu, quảng đại Hoặc chứa cả hai. Tùy duyên tuyên thuyết Nhưng tựu chung là Chẳng lìa tánh Không. 100. Các câu chân ngôn Các địa chứng đắc Trí tuệ bát nhã --Của quả giác ngộ Đấng Toàn Trí thuyết : Tất cả đều khởi Từ Bồ Đề Tâm.

101. Những vị luôn tạo Phúc lạc chúng sinh Bằng thân, khẩu, ý, Chư vị biện chứng Diệu lý tánh Không --Chẳng thể bảo rằng Như thế là theo Chủ thuyết đoạn diệt. 102. Chư tôn Đại sĩ Không trụ Ta Bà Chẳng trụ Niết Bàn. Thế nên Chư Phật Đã thuyết giảng về : "Vô trụ" Niết Bàn 103. Những vị thành tựu Tự lợi, lợi tha --Uống nước từ bi Trong vị duy nhất Là công đức, và Tánh Không mang vị Tối thắng [Trí tuệ] --Đều là Bồ Tát Con của chư Phật. 104. Kính lễ chư vị, Với toàn thân tâm, Trong ba cõi này Chư vị xứng đáng Gọi là Ứng Cúng. Đạo sư thế gian Kế vị trụ thế

Trưởng tử chư Phật. 18

105. Bồ Đề được dạy Là pháp tối thắng Của đuờng Đại Thừa Hãy nên tinh tấn Hành trì thiền định Phát Bồ Đề tâm. 106. Ngoài Bồ Đề Tâm Chẳng còn cách khác Trong thế giới này Để mà thành tựu Tự lợi lợi tha --Chư Phật thấy rõ Chẳng có pháp khác. 107. Chỉ do thành tựu Phát tâm Bồ Đề Tạo khối công đức To lớn vô lượng Nếu có hình thể Thì đầy hư không Vẫn không chứa hết 108. Vị nào thiền định Vào Bồ Đề Tâm Dù trong giây phút Cũng tạo công đức To lớn vô cùng Dù là chư Phật Cũng không lượng được ! 109. Tâm Bồ Đề này Trân quý vô nhiễm Châu báu duy nhất, Không bị tổn hại, Chẳng bị cướp mất Bởi giặc (phiền não). 110. Như cõi Ta Bà, Chư Phật, Bồ Tát Luôn luôn khấn cầu Để phát đại nguyện, Thế nên chúng ta Cũng phải tập luyện Tâm thức của mình Phát nguyện Bồ Đề. 111. Đó thật mầu nhiệm; Phải nên tinh tấn Như đã giảng trên 19

Sau tự thành tựu Công hạnh Phổ Hiền. 112. Qua các công đức Thù thắng vô song Tích tụ đến giờ Nhờ tán thán đến Bồ Đề Tâm này

Cũng đã từng được Chư Phật tán thán, Xin nguyện chúng sinh Dập vùi bể khổ

Trong sóng luân hồi Bước lên tinh tiến Trên con đường đạo Của chư Thế Tôn. Đến đây chấm dứt văn bản Bodhichittavivarana, Thích Bồ Đề Tâm Luận, trước tác bởi Tổ Long Thọ Bồ Tát. Bản dịch này do học giả Ấn Độ Gunakara và dịch giả Tây Tạng Rabshi Shenyen soạn. Sau đó, bản dịch đã được hiệu đính bởi học giả Ấn Độ Kanakavarman và dịch giả Tây Tạng Patsab Nyima Drak. Bản này đã được dịch theo văn bản Namshe Norbu Trengwa, là bài chú giải Thích Bồ Đề Tâm Luận viết bởi Dagpo Gomchen Ngawang Drakpa. Bản Anh ngữ do dịch giả Wulstan Fletcher biên soạn. Bản dịch Việt ngữ do Sonam Nyima Chân Giác (Canada) và Diệu Hạnh Giao Trinh (France) biên soạn, chuẩn bị cho pháp hội thuyết giảng của Đức Đạt Lai Lạt Ma tại Nantes tháng 8, 2008 với sự tham khảo các bản sau đây: 1. Bản dịch Anh ngữ do Dr. Thupten Jinpa, Montréal, Canada. 2. Bản dịch Hán ngữ Thích Bồ Đề Tâm Luận do nhóm dịch giả của nhóm Bi Trí Học Phật Hội (Compassion & Wisdom Buddhist Association) phiên dịch. © Ly Bui & Giao Trinh Vo - 2007 20