Luận Tối Thượng Thừa

LUẬN TỐI THƯỢNG THỪA

Dịch giả: HT Thích Thanh Từ

LỜI DỊCH GIẢ .. 1

LUẬN TỐI THƯỢNG

THỪA .. 3

TRUYỀN TÂM

PHÁP YẾU TỰA .. 9

UYỂN LĂNG LỤC .. 22

TIỂU SỬ NGÀI

HOÀNG BÁ .. 31

LỜI DỊCH GIẢ

Tập luận này có ba phần : Phần đầu là của Ngũ

Tổ Hoằng Nhẫn, phần thứ hai và thứ ba là của Thiền sư Hoàng Bá. Phần đầu hẳn là

tên "TỐI THƯỢNG THỪA LUẬN", phần thứ hai tên "TRUYỀN TÂM PHÁP YẾU", phần

thứ ba tên "HOÀNG BÁ ĐOẠN TẾ THIỀN SƯ UYỂN LĂNG LỤC ". Hai phần sau do

Thiền sư Hoàng Bá nói ra, ông cư sĩ Bùi Hưu ghi chép lại. Rốt sau là tiểu sử

Thiền sư Hoàng Bá.

Hoàng Bá là cháu bốn đời của ngũ tổ (Hoàng Bá

là đệ tử Bá Trượng, Bá trượng là đệ tử Mã Tổ, Mã Tổ là đệ tử Hoài Nhượng, Hoài

Nhượng là đệ tử Lục Tổ Huệ Năng). Tuy ông cháu cách xa nhưng về truyền tâm ấn vẫn

không thay đổi. Ngũ Tổ dạy "giữ chơn tâm" thì Ngài Hoàng Bá dạy "tin tâm này là

Phật". Ngộ chơn tâm là chơn Phật, chứng chơn tâm viên mãn là quả Phật. Giữ chơn

tâm tức là tin mình có chơn Phật, hằng sống với chơn tâm, tất cả vọng tưởng đều

lắng sạch, tức là viên mãn quả Phật. Vì thế, dù tên "Tối thượng thừa luận" hay

"Truyền tâm pháp yếu" vẫn dạy người ngộ chơn tâm, sống với chơn tâm. Cho nên,

tôi ghép cả ba phần lại mà chỉ để một tên là "Luận tối thượng thừa".

Ngũ tổ bảo "Giữ chơn tâm", chúng ta đừng lầm

cố kềm hãm tâm mình đến tiêu ma trở thành như cây như gỗ. Giữ chơn tâm, nghĩa

là khi sáu căn tiếp xúc với sáu trần mà không để tâm chạy theo phân biệt trần cảnh.

Tâm chạy theo phân biệt trần cảnh là vọng tâm, không khởi tâm chạy theo trần cảnh,

chỉ hằng biết cảnh mà không phân biệt là chơn tâm, vọng tâm và chơn tâm không

xa, chỉ một phen hồi đầu là giác (Hồi đầu thị ngạn), đừng tìm kiếm, đừng cầu cạnh

bên ngoài. Nếu vị nào không ngộ chơn tâm để tu hành, nên đọc kinh Lăng Nghiêm từ

quyển một đến quyển tư thật kỹ, lâu ngày có thể thầm hội.

Tôi thầm nguyện cho quí đọc giả khế hội chơn

tâm, để thấy Phật pháp Đại thừa là viên ngọc vô giá để tu hành đến thành Phật

quả.

Pháp

Lạc Thất

Đầu hạ năm 2513 PL

1969 TL

THÍCH THANH TỪ

LUẬN TỐI THƯỢNG THỪA

Người muốn tiến đến đạo Thánh hiểu ngộ chơn

tâm (Thiền tông) cần phải luận rõ về "tu tâm". Nếu không gìn giữ tâm thanh tịnh

thì tất cả hạnh không do đâu nhận thấy. Mong các thiện tri thức có biên chép, dụng

tâm đừng để sai lạc, e làm lầm những người sau.

Phàm người tu cần phải biết bản thể, chính

nơi thân tâm này xưa nay thanh tịnh, không sanh không diệt, không có phân biệt,

tâm tự tánh thanh tịnh viên mãn là Bổn Sư, vượt hơn niệm mười phương Chư Phật.

Hỏi : Làm sao biết tâm mình xưa nay thanh tịnh

?

Đáp : Kinh Thập Địa nói : "Trong thân chúng

sanh có Phật tánh Kim Cang". Ví như mặt trời tròn đầy sáng suốt rộng lớn không

ngằn mé. Chỉ vì bị mây đen ngũ ấm che đậy, như ngọn đèn để trong bình, ánh sáng

không thể chiếu soi. Thí như thế gian tám hướng mây mù đều dậy, khắp nơi đều tối

tăm. Mặt trời đâu có tàn hoại, tại sao không có ánh sáng ? Ánh sáng nguyên không

hoại, vì bị mây mù che. Tâm thanh tịnh của tất cả chúng sanh cũng như thế. Chỉ

vì bị mây đen vin theo vọng niệm phiền não và các kiến chấp che đậy. Nếu hay giữ

tâm lắng lặng, vọng niệm không sanh thì pháp Niết bàn tự nhiên hiển hiện. Cho

nên biết, tâm mình xưa nay thanh tịnh.

Hỏi : Làm sao biết tâm mình xưa nay không

sanh diệt ?

Đáp : Kinh Duy Ma nói : "Như không có sanh,

như không có diệt". Như là chơn như Phật tánh tự tánh thanh tịnh. Thanh tịnh là

nguồn của tâm. Chơn như vốn không từ duyên sanh. Lại nói : "Tất cả chúng sanh đều

Như, các Hiền Thánh cũng Như". Tất cả chúng sanh là chúng ta vậy. Các Hiền Thánh

tức là Chư Phật vậy. Danh tướng tuy khác, chơn như pháp tánh trong thân đều đồng.

Không sanh không diệt nên nói đều "Như". Thế là biết tâm mình xưa nay không

sanh không diệt.

Hỏi : Sao gọi tâm mình là Bổn Sư ?

Đáp : Chơn tâm này tự nhiên mà có, không từ

ngoài đến, không ràng buộc trong ba đời (quá khứ, vị lai, hiện tại), chỗ chí

thân không gì hơn tự giữ tâm này. Nếu người biết giữ tâm, giữ tâm ắt đến bờ

kia. Người mê tâm, bỏ tâm thì đọa tam đồ (địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh). Chư Phật

ba đời đều lấy tâm làm Bổn Sư. Luận nói : "Rõ ràng giữ tâm thì vọng niệm không khởi,

tức là vô sanh". Cho nên biết tâm là Bổn Sư.

Hỏi : Sao nói tâm mình vượt hơn niệm các Đức

Phật ?

Đáp : Thường niệm các Đức Phật chẳng khỏi

sanh tử, giữ bổn tâm mình thì đến bờ kia. Kinh Kim Cang nói : "Nếu do sắc thấy

ta, do âm thanh cầu ta, người ấy hành đạo tà, không thể thấy Như Lai". Cho nên

nói "giữ chơn tâm này vượt hơn niệm các Đức Phật". Vượt hơn chỉ là lời nói nhằm

vào sự tu hành và khuyên người, kỳ thật quả thế cứu cánh không hai.

Hỏi : Chúng sanh cùng Phật về chơn thể đã đồng,

tại sao Chư Phật không sanh không diệt, thọ vô lượng khoái lạc tự tại không ngại,

chúng sanh chúng ta đọa trong sanh tử chịu các thứ khổ ?

Đáp : Chư Phật mười phương ngộ đạt pháp tánh,

đều tự nhiên chiếu sáng nơi nguồn tâm, vọng tưởng không sanh, chánh niện không

mất, tâm ngã sở diệt, nên được không thọ sanh tử. Không sanh tử nên rốt ráo vắng

lặng, cho nên muôn cái vui đầy đủ. Tất cả chúng sanh mê chơn tánh, không biết gốc

tâm, các thứ vọng duyên, không tu chánh niệm nên tâm yêu ghét dấy khởi. Do yêu

ghét nên hồ tâm bị bể chảy, hồ tâm bị bể chảy nên có sanh tử, có sanh tử thì

các khổ đều hiện. Kinh Tâm Vương nói : "Chơn như Phật tánh lặn trong biển sáu

thức thấy biết, chìm đắm sanh tử không được giải thoát". Cố gắng lãnh hội chỗ ấy,

giữ chơn tâm thì vọng niệm không sanh, tâm ngã sở diệt, tự nhiên cùng Phật bình

đẳng không hai.

Hỏi : Chơn như Phật tánh đồng một không hai,

nếu mê lẽ ra đồng mê, ngộ lẽ ra đồng ngộ, tại sao Phật giác ngộ bản tánh, chúng

sanh thì mờ tối, nhơn đâu như vậy ?

Đáp : Từ đây về trước là vào phần bất tư nghì

(không nghĩ bàn), không phải chỗ phàm phu đến. Biết tâm nên ngộ, mất tánh nên

mê, duyên hiệp liền hiệp, nói không thể định, chỉ tin quả quyết gìn giữ tâm

mình. Kinh Duy Ma nói : "Không tự tánh, không tha tánh, pháp xưa không sanh,

nay cũng không diệt, ngộ pháp này liền lìa hai bên vào trí vô phân biệt". Nếu

người hiểu được nghĩa này, chỉ khi tu biết được pháp yếu giữ tâm là bậc nhất. Ở

đây nói giữ tâm là cội gốc của Niết bàn, là yếu môn vào đạo, là tông của mười

hai bộ kinh, là Tổ của Chư Phật ba đời.

Hỏi : Sao biết giữ chơn tâm là cội gốc Niết

bàn ?

Đáp : Thể của Niết Bàn là vắng lặng vô vi an

lạc. Tâm ta đã là chơn như, vọng tưởng thì đoạn; vì đoạn vọng tưởng nên đủ

chánh niệm; vì đủ chánh niệm nên trí tịch chiếu sanh; vì trí tịch chiếu sanh

nên đạt tột pháp tánh; vì đạt tột pháp tánh nên được Niết bàn. Cho nên biết giữ

chơn tâm mình là cội gốc Niết Bàn.

Hỏi : Sao biết giữ chơn tâm là yếu môn vào đạo

?

Đáp : Cho đến đưa một tay lên, lấy móng tay vẽ

hình tượng Phật, hoặc tạo công đức như cát sông Hằng, chỉ là Phật vì giáo hóa

chúng sanh không trí huệ, tạo nghiệp được quả báo thù thắng ở đời sau và gây

nhơn thấy Phật. Nếu người mong sớm thành Phật nên giữ chơn tâm. Trong ba đời,

chư Phật nhiều vô lượng vô biên, nếu có một vị không giữ chơn tâm mà thành Phật,

hoàn toàn vô lý. Cho nên kinh nói : "Cột tâm một chỗ, không việc gì chẳng

xong". Thế nên biết giữ chơn tâm là yếu môn vào đạo.

Hỏi : Sao biết giữ chơn tâm là tông của mười

hai bộ Kinh ?

Đáp : Ở trong tất cả Kinh, Như Lai nói tất cả

tội phước, tất cả nhân duyên quả báo, dẫn tất cả núi sông, quả đất, cỏ cây,

v.v... các thứ tạp vật, đề ra thí dụ nhiều vô lượng vô biên, hoặc hiện thần

thông vô lượng các thứ biến hóa, chỉ là Phật vì giáo hóa chúng sanh không trí

huệ các thứ tâm dục, tâm hành muôn vàn sai khác. Thế nên biết, Như Lai tùy cửa

tâm kia dẫn vào Nhất thừa. Chúng ta đã thể nhận Phật tánh của chúng sanh xưa

nay thanh tịnh, như mặt trời bị mây che. Chỉ cốt rõ ràng giữ chơn tâm, mây vọng

niệm hết, mặt trời trí huệ liền hiện. Đâu cần học nhiều những cái thấy biết bị

khổ sanh tử, tất cả nghĩa lý và việc trong ba đời. Ví như lau gương, bụi hết,

ánh sáng tự nhiên hiện. Nay ở trong tâm vô minh mà học được, trọn không kham. Nếu

hay rõ ràng không mất chánh niệm, trong tâm vô vi học được, ấy là chơn học. Tuy

nói chơn học trọn không có chỗ học. Vì cớ sao ? Vì ta và Niết bàn cả hai đều

không. Lại không hai, không một nên không có chỗ học. Pháp tánh tuy không, cần

phải rõ ràng giữ chơn tâm. Vì để vọng niệm không sanh, tâm ngã sở diệt. Kinh Niết

bàn nói : "Người biết Phật không nói pháp, ấy gọi là đa văn đầy đủ". Nên biết,

giữ chơn tâm là tông của mười hai bộ kinh.

Hỏi : Sao biết giữ chơn tâm là Tổ của chư Phật

ba đời ?

Đáp : Chư Phật ba đời đều từ trong tâm tánh

sanh. Trước do giữ chơn tâm, vọng niệm không sanh, tâm ngã sở diệt sau mới được

thành Phật. Cho nên biết giữ chơn tâm là Tổ của chư Phật ba đời.

Từ đây trở lên bốn câu vấn đáp, nếu muốn nói

rộng thì vô cùng. Nay tôi mong ông được tự biết bản tâm là Phật, nên ân cần

khuyên ông ngàn kinh muôn luận không hơn giữ chơn tâm, đó là pháp yếu vậy. Tôi

cố gắng đem kinh Pháp Hoa chỉ cho ông, những vật đại xa, bảo thành, minh châu,

diệu dược, ... ông tự không nhận, không uống thì nghèo khổ, làm sao hội được. Vọng

niệm không sanh, tâm ngã sở diệt thì tất cả công đức tự nhiên viên mãn. không

nhờ cầu bên ngoài mà vào biển khổ sanh tử. Ở tất cả chỗ chánh niệm xét tâm, chớ

thích cái vui hiện tại mà gieo thống khổ đời sau, dối mình dối người không

thoát khỏi sanh tử. Cố gắng ! Cố gắng ! Nay tuy vô thường, chung gieo cái nhân

thành Phật ở đời sau. Chớ để ba thời qua suông luống mất công phu. Kinh nói :

"Thường ở trong địa ngục như dạo hoa viên, tại các đường ác như nhà cửa của

mình". Chúng sanh chúng ta ngày nay như thế, không biết kinh sợ kẻ giết người

(Vô thường), trọn không có tâm vượt ra. Lạ

thay ! Khổ thay !

Nếu

có kẻ mới học tọa thiền y kinh quán Vô Lượng Thọ ngồi ngay thắng chánh niệm,

nhắm mắt ngậm miệng, tâm nhìn thẳng đến trước tùy ý xa gần, một ngày tưởng giữ

chơn tâm, niệm niệm chớ trụ. Khéo điều hòa hơi thở, chớ để chợt thô chợt tế dễ

khiến người thành bệnh. Ban đêm giờ ngồi thiền, hoặc thấy tất cả cảnh giới

thiện ác, hoặc nhập các tam muội xanh, vàng, đỏ, trắng, ..., hoặc thấy thân

phát ra hào quang sáng lớn, hoặc thấy thân tướng Phật, hoặc thấy các thứ biến

hóa, chỉ biết nhiếp tâm chớ nên đắm trước, thảy đều là không, do vọng tưởng mà

thấy vậy. Kinh nói : "Cõi nước mười phương đều như hư không, ba cõi hư dối chỉ

là một tâm làm ra". Nếu không được định, không thấy tất cả cảnh giới, cũng

không nên lấy làm lạ, chỉ nên trong đi đứng ngồi nằm thường rõ ràng giữ chơn

tâm. Hội được thì vọng niệm không sanh, tâm ngã sở diệt, tất cả muôn pháp không

ra ngoài tâm mình. Chư Phật sở dĩ nói rộng như thế, nhiều lời dạy bảo, thí dụ,

chỉ vì chúng sanh hạnh hạnh không đồng nên khiến có giáo môn sai biệt. Kỳ thực

tám muôn bốn ngàn pháp môn, vị thể của hàng Tam thừa vào đạo, hạnh tâm của bảy

mươi hai vị Hiền, chẳng qua tâm mình là gốc. Nếu người hay tự biết bản tâm, niệm

niệm mài luyện chớ trụ, tức tự thấy Phật tánh. Trong mỗi niệm thường cúng dường

chư Phật nhiều như số cát sông Hằng ở khắp mười phương, mỗi niệm thường chuyển

mười hai bộ kinh. Nếu người rõ được nguồn tâm này thì tất cả tâm nghĩa tự hiện,

tất cả nguyện đầy đủ, tất cả hạnh viên mãn, tất cả đều xong, không còn thọ thân

sau. Hội được thì vọng niệm không sanh, tâm ngã sở diệt, bỏ thân này rồi nhất

định được vô sanh không thể nghĩ bàn. Cố gắng ! Không gì lớn bằng. Lời nói chân

thật không dối như thế rất khó được nghe. Trong số chúng nhiều bằng cát sông

Hằng, đâu bằng có một người nghe mà hay thực hành. Trong số kiếp ức-xoa (Nghĩa

là lấy một ức năm làm một kiếp, ý nói thời gian rất dài) ít có được một người

thực hành đến cứu cánh. Khéo khéo tự an tự tịnh, khéo điều các căn, xem thấu

nguồn tâm hằng khiến soi sáng thanh tịnh, chớ để tâm vô ký sanh.

Hỏi : Sao gọi là tâm vô ký ?

Đáp : Những người nhiếp tâm vì không duyên cảnh

bên ngoài nên tâm thô tạm dừng chút ít; bên trong khi luyện chơn tâm. Tâm chưa

được thanh tịnh, trong đi đứng ngồi nằm thường để ý xem tâm, vẫn chưa có thể rõ

ràng thanh tịnh riêng soi nguồn tâm, ấy gọi là tâm vô ký. Cũng là tâm lậu, vẫn

không thoát khỏi bệnh lớn sanh tử.

Huống là người trọn không giữ tâm, người ấy

chìm đắm trong biển khổ sanh tử, biết ngày nào được ra ? Thật đáng thương ! Cố

gắng ! Cố gắng ! Kinh nói : "Chúng sanh nếu

trong không phát lòng thành, nơi ba đời, dù có gặp chư Phật như số cát

sông Hằng cũng không làm được gì". Kinh nói : "Chúng sanh biết tâm tự độ, Phật

không thể độ chúng sanh". Nếu Phật hay độ, thời quá khứ chư Phật nhiều như số

cát sông Hằng, cớ sao chúng ta không thành Phật ? Chỉ vì ở trong không tự phát

lòng thành, nên phải đắm chìm trong biển khổ. Cố gắng ! Cố gắng ! Cấp thiết cầu

bản tâm, chớ để vọng lậu.

Quá khứ không biết, đã qua cũng chẳng làm gì

kịp. Nay thân hiện tại được nghe diệu pháp, khuyên nhau rành rẽ hiểu rõ lời

này, rõ biết giữ tâm là đạo thứ nhất, mà không chịu phát tâm chí thành cầu nguyện

thành Phật thọ vô lượng tự tại khoái lạc, cứ mãi chạy theo thế tục, tham cầu

danh lợi, đời sau đọa trong địa ngục lớn chịu các thứ khổ não, đem cái gì thay thế

? Làm sao ? Làm sao ? Cố gắng ! Cố gắng ! Chỉ hay mặc áo rách, ăn cơm hẩm, rõ

ràng giữ chơn tâm, giả vờ người ngu không hiểu lời nói, ít tổn khí lực mà được

hiệu dụng, ấy là người đại tinh tấn.

Người thế gian mê lầm không hiểu lý này,

trong tâm vô minh làm nhiều việc gian khổ tu các tướng lành, mong được giải

thoát mà trở lại sanh tử. Nếu người rõ ràng không mất chánh niệm mà cứu độ

chúng sanh, ấy là Bồ Tát hữu lực, nói tha thiết với các ông : "Giữ tâm là bậc

nhất", nếu không siêng năng giữ tâm, thật là người quá ngu. Chẳng những một đời

hiện tại chịu khổ, mà còn muôn kiếp sau này mang họa. Không biết lời gì để dặn

dò ông, nầy : bát phong(Bát phong : Lợi, suy, hủy nhục, đề cao, khen, chê, khổ,

vui.) thổi chẳng động, thật là núi trân bảo vậy ... Nếu người biết quả thể, đối

với vạn cảnh khởi tác dụng như hằng sa, biện luận như lưu, hợp bệnh cho thuốc,

mà hay vọng niệm không sanh, tâm ngã sở diệt, thật là bậc đại trượng phu xuất

thế, khi Như Lai còn tại thế khen ngợi không dứt. Tôi nói lời này là chí tâm

khuyên ông : "Không sanh vọng niệm, tâm ngã sở diệt", ấy là kẻ xuất thế vậy.

Hỏi : Thế nào là tâm ngã sở diệt ?

Đáp : Là có một chút tâm cho ta hơn người, tự

nghĩ ta hay như thế, vì tâm ngã sở ấy là bệnh trong Niết bàn. Kinh Niết bàn nói: "Thí như hư không hay dung vạn vật, mà hư không này không tự nghĩ ta hay hàm

dung như thế". Thí dụ này để nói tâm ngã sở diệt tiến vào Kim Cang Tam Muội.

Hỏi : Các người tu cầu chơn thường vắng lặng,

chỉ ưa cái thiện thô vô thường ở thế gian, không ưu cái thiện diệu là nghĩa đế

thứ nhất chơn thường, lý này chưa thấy. Chỉ thấy người muốn phát tâm duyên

nghĩa, bèn lo; tâm xét biết khởi lên là tâm lậu; muốn quên tâm thì trụ nơi mờ mịt

vô minh, lại không hợp lý; muốn không dừng tâm, không duyên nghĩa, tức là ác-thủ-không,

tuy thọ thân người mà làm hạnh súc sanh. Khi ấy, không có phương tiện định huệ,

không thể hiểu rõ thấy được Phật tánh, chính là chỗ người tu chìm đắm. Nếu vì

chỉ dạy vượt đến vô dư Niết bàn, xin chỉ cho chơn tâm ?

Đáp: Hội thì lòng tin đầy đủ, chí nguyện thành tựu, tâm an ổn yên lặng. Lại một

lần nữa dạy ông khéo tự thân tâm yên lặng, tất cả không duyên theo cái gì, ngồi

ngay thẳng chánh niệm, khéo điều hòa hơi thở, xét lại tâm này không ở trong,

không ở ngoài, không ở khoảng giữa, an ổn như như, quán được yên lặng thuần

thục thì thấy rõ dòng tâm thức này trôi chảy như dòng nước, sóng nắng liên tục

chẳng dừng. Khi thấy thức này chỉ là không ở trong, không ở ngoài, an ổn như

như, quán được yên lặng thuần thục thì xoay lại tiêu dung lóng đứng rỗng lặng,

thức trôi chảy này nhẹ nhàng tự diệt. Diệt được thức này rồi là diệt được cái

chướng hoặc trong chúng Bồ Tát bậc Thập địa. Thức này diệt rồi tâm kia liền

lóng lặng trong sạch sáng sủa an lành, tôi không thể nói hết tình trạng của nó.

Ông muốn biết rõ lấy kinh Niết bàn trong quyển thứ ba, phẩm Kim Cang Thân và

Kinh Duy Ma quyển thứ ba, phẩm Kiến A Súc Phật, tâm chín chắn thong thả xem xét

thật kỹ sẽ thấy. Nếu người này trải lâu thật được thuần thục hay khi đi đứng

ngồi nằm và đối với ngũ dục, bát phong không mất tâm ấy, người đó hạnh thanh

bạch đã lập, việc làm đã xong, cứu cánh không thọ thân sanh tử. (Ngũ dục là

sắc, thinh, hương, vị, xúc). Đây là người tu mài luyện Phật tánh. Chớ lấy làm

lạ thân này sao không được tự tại ? Kinh nói : "Thế gian chỗ không có Phật trụ,

Bồ Tát không được hiệu dụng, cốt thoát khỏi báo thân này. Chúng sanh đời quá

khứ căn cơ lợi độn không thể phán xét. Bâïc thượng thì trong khoảng một niệm.

Bậc hạ thì vô lượng kiếp. Nếu khi có lực, tùy tánh chúng sanh khởi thiện căn Bồ

Tát, tự lợi lợi tha, trang nghiêm cõi Phật, cần phải hiểu rõ tứ y(Tứ y : 1. Y

pháp bất y nhơn. 2. Y nghĩa bất y ngữ. 3. Y trí bất y thức. 4. Y liễu nghĩa bất

y bất liễu nghĩa) mới cùng tột tướng thật. Nếu y văn chấp

thì mất chơn tông. Các Tỳ kheo ! Các ông học xuất gia tu hành, xuất gia là ra

khỏi ngục sanh tử, ấy gọi là xuất gia. Chánh niệm đầy đủ tu hành được thành,

cho đến cắt từng mảnh thân này, khi mạng sắp hết cũng không mất chánh niệm,

liền được thành Phật".

Đệ tử (Luận chủ tự xưng) từ trước đến đây

biên tập luận này, thẳng do tín tâm y văn nhận nghĩa nói như thế, thật không phải

rõ ràng chứng biết, nếu có trái Thánh lý xin sám hối trừ diệt. Nếu hợp với Phật

đạo, hồi hướng cho chúng sanh nguyện đều biết bản tâm nhất thời thành Phật. Người

nghe cố gắng sau này sẽ thành Phật, nguyện hiện tiền độ môn đồ của tôi.

Hỏi : Luận này từ đầu đến cuối đều hiển bày

tâm mình là đạo, chưa hiểu trong hai môn quả, hạnh nhiếp thuộc môn nào ?

Đáp : Luận này hiển bày Nhất thừa làm tông,

nhưng chí ý nó là tại đường mê, hiểu thì tự khỏi sanh tử, mới hay độ người, nói

thẳng tự lợi, không nói lợi tha, nhiếp thuộc về hạnh môn.

Nếu có người y văn tu hành thì hiện đời thành

Phật. Nếu tôi nói dối ông thì đời sau sẽ đọa trong mười tám địa ngục, chỉ trời

đất mà thề vậy. Nếu không tin tôi thì đời đời bị hổ lang ăn.

?

TRUYỀN TÂM PHÁP YẾU TỰA

Có vị Đại Thiền Sư pháp hiệu Hy Vận ở dưới ngọn

Thứu Phong, núi Hoàng Bá huyện Cao An, Hồng Châu. Ngài là đích tôn (cháu lớn) của

Tào Khê Lục Tổ, là pháp điệt (con cháu) của Bách Trượng, Tây Đường. Ngài riêng mang

ấn Tối Thượng Thừa, rời văn tự, chỉ truyền dạy một tâm, không có pháp gì khác,

tâm thể cũng không, muôn duyên đều lặng, như mặt trời lên trên hư không, sáng

suốt chiếu soi không có một mảy bụi. Người chứng đó, không mới cũ, không sâu cạn.

Người nói đó, không lập nghĩa giải, không lập tông chủ, không mở cửa nẽo, thẳng

đó là phải, động niệm liền trái, nhiên hậu mới là bổn Phật. Cho nên, lời nói

kia rất gọn, lý ấy chỉ thẳng, đạo cao vót, hạnh này riêng biệt.

Học giả bốn phương trông núi này đua nhau đến,

nhìn thấy tướng là ngộ, hải chúng (số chúng đông) tới lui thường hơn ngàn người.

Hội Xương năm thứ hai (842 TL), tôi trấn nhậm

Chung Lăng (Hồng Châu) đích thân lên núi rước Ngài đến bổn châu, nghỉ ở chùa

Long Hưng, sớm chiều hỏi đạo. Đại Trung năm thứ hai (848 TL), tôi đổi đến Uyên

Lăng (Tuyên Châu) cũng đi lễ thỉnh Ngài đến sở bộ an cư ở chùa Khai Nguyên. Tôi

sớm chiều đến thọ pháp, trở về ghi lại mười phần được một hai, đeo làm tâm ấn

không dám bày ra. Nay sợ e tinh nghĩa nhập thần đời sau không được nghe, bèn

trao nó cho môn hạ (đệ tử) tăng Đại Châu, Pháp Kiến trở về núi xưa chùa Quảng

Đường, hỏi Trưởng lão pháp chúng những ngày trước gần gũi được nghe, đồng khác

thế nào.

Hà Đông

Bùi Hưu

?

PHÁP YẾU TRUYỀN TÂM

THIỀN SƯ ĐOẠN TẾ NÚI HOÀNG BÁ

Sư bảo Hưu rằng :

Chư Phật cùng tất cả chúng sanh chỉ là một

tâm, không có pháp riêng. Tâm này từ vô thủy đến nay không từng sanh không từng

diệt, không xanh không vàng, không hình không tướng, không thuộc có không,

không kể mới cũ, chẳng dài chẳng ngắn, chẳng lớn chẳng nhỏ, vượt qua tất cả hạn

lượng danh ngôn dấu vết đối đãi, chính thẳng đó là phải, động niệm liền trái.

Ví như hư không không có giới hạn, không thể đo lường. Duy một tâm này tức là

Phật. Phật cùng chúng sanh không riêng khác. Chỉ vì chúng sanh chấp tướng cầu

bên ngoài, càng cầu càng mất, khiến Phật đi tìm Phật, đem tâm bắt tâm, mãn đời

cùng kiếp trọn không thể được. Họ chẳng biết, dứt nghĩ quên tính, Phật tự hiện

tiền. Tâm này tức là Phật, Phật tức là chúng sanh. Khi làm chúng sanh tâm này

không giảm, khi làm chư Phật tâm này không thêm, cho đến lục độ vạn hạnh công đức

như hà sa tự sẵn đầy đủ, chẳng nhờ tu mà thêm, gặp duyên liền thi thố, duyên dứt

liền vắng lặng. Nếu người không quyết định tin tâm này là Phật, chấp tướng tu hành

để cầu được công dụng đều vọng tưởng, cùng đạo trái nhau. Tâm này tức là Phật lại

không có Phật khác, cũng không có tâm khác.

Tâm này sáng sạch ví như hư không, không có một

điểm tướng mạo, khởi tâm động niệm liền trái pháp thể, tức là chấp tướng. Từ vô

thủy đến nay không có Phật chấp tướng. Tu lục độ vạn hạnh muốn cầu thành Phật, tức

là thứ lớp. Từ vô thủy đến nay không có Phật thứ lớp. Chỉ ngộ một tâm lại không

có một chút pháp có thể được, đây tức là chơn Phật. Phật cùng chúng sanh một

tâm không khác. Ví như hư không, không xen lẫn, không hư hoại. Như vầng mặt trời

soi bốn phương thiên hạ. Khi mặt trời lên ánh sáng chiếu khắp cả thiên hạ, hư

không không từng sáng; Khi mặt trời lặn, bóng tối che trùm thiên hạ, hư không

không từng tối. Cảnh tối sáng tự đuổi cướp nhau, tánh hư không rỗng lặng chẳng

đổi. Phật và chúng sanh tâm cũng như thế. Nếu xem Phật thấy tướng giải thoát

thanh tịnh, sáng suốt, xem chúng sanh thấy tướng nhơ bẩn, tối tăm, người thấy

biết như vậy trải qua số kiếp hà sa trọn không được Bồ Đề, vì chấp tướng vậy.

Chỉ một tâm này, trọn không có pháp bằng hạt

bụi nhỏ có thể được, tức tâm là Phật. Như nay người học đạo không ngộ tâm thể

này bèn ở trên tâm sanh tâm, hướng ra ngoài cầu Phật, chấp tướng tu hành đều là

pháp ác, chẳng phải đạo Bồ đề. Cúng dường chư Phật mười phương không bằng cúng

dường một đạo nhân vô tâm. tại sao ? Vì người vô tâm là không tất cả tâm, thể

như như, trong như cây đá không động không lay, ngoài như hư không chẳng bít chẳng

ngại, không năng sở, không chỗ nơi, không tướng mạo, không được mất, người thú

hướng mà không dám vào pháp này, sợ lạc vào không, không có chỗ nơi nương tựa,

trông thấy mé rồi thối lui.

So sánh để tìm thấy biết rộng. Sở dĩ người thấy

biết như lông, người ngộ đạo như sừng, Văn Thù xứng lý, Phổ Hiền xứng hạnh. Lý

là lý chơn không vô ngại. Hạnh là hạnh lìa tướng không cùng. Quan Âm xứng đại từ,

Thế Chí xứng đại bi, Duy Ma là Tịnh Danh. Tịnh là tánh, danh là tướng. Tánh tướng

không khác nên hiệu là Tịnh Danh. Các vị Đại Bồ Tát tiêu biểu nơi người đều sẵn

có, không rời một tâm, ngộ đó tức phải. Nay người học đạo không hướng trong tâm

mình mà ngộ, bèn ở ngoài tâm chấp tướng theo cảnh đều trái với đạo. Cát sông Hằng,

Phật nói là cát, chư Phật, Bồ Tát, Thích Phạm, chư Thiên đạp giẫm đi qua, cát

cũng chẳng mừng; trâu, dê, trùng, kiến dày xéo lên trên, cát cũng chẳng giận.

Trân bảo thơm tho, cát cũng chẳng tham; phân uế hôi thối, cát cũng chẳng ghét. Tâm

này tức tâm mà không tâm, lìa tất cả tướng, chúng sanh chư Phật không có sai biệt,

chỉ hay vô tâm liền là cứu cánh. Người học đạo nếu không thể thẳng đó vô tâm

thì nhiều kiếp tu hành trọn không thành đạo, bị công hạnh Tam thừa ràng buộc,

không thể được giải thoát.

Nhưng, chứng tâm này có nhanh chậm. Có người

nghe pháp một niệm liền được vô tâm. Có người đến Thập tín, Thập trụ, Thập hạnh,

Thập hồi hướng mới được vô tâm. Dài hay ngắn được vô tâm mới trụ, lại không có thể

tu, không có thể chứng, thật không sở đắc, chơn thật không dối. Người chỉ một

niệm mà được, cùng người đến Thập địa mới được, công dụng tương đương, không có

sâu cạn, chỉ là nhiều kiếp luống chịu khổ nhọc vậy.

Tạo ác, tạo thiện đều là chấp tướng. Chấp tướng

tạo ác luống chịu luân hồi; chấp tuớng tạo thiện luống chịu nhọc nhằn, thảy đều

không bằng một câu nói tự nhận được bổn pháp. Pháp này tức là tâm, ngoài tâm

không có pháp. Tâm này tức là pháp, ngoài pháp không có tâm. Tâm tự vô tâm, cũng

không vô tâm, đem tâm cầu vô tâm, tâm trở lại thành hữu (có). Thầm khế hội mà

thôi. Dứt các nghĩ bàn, nên nói dứt đường ngôn ngữ, diệt chỗ tâm hành. Tâm này

là cội nguồn thanh tịnh. Phật và người đều có. Các loài bò bay máy cựa cùng chư

Phật, Bồ Tát một thể không khác. Chỉ vì vọng tưởng phân biệt tạo các thứ nghiệp.

Trên quả Phật sẳn có, thật không một vật, rỗng suốt vắng lặng sáng sủa, nhiệm

màu an lạc. Phải sâu tự ngộ nhập, thẳng đó là phải, tròn đầy sẳn đủ không có

thiếu sót.

Giả sử người tinh tấn tu hành trải qua ba vô

số kiếp, qua các địa vị, cùng người do một niệm chứng được, chỉ là chứng cái sẵn

có. Kỳ thực, trên Phật của mình không có thêm được một vật gì, xem lại công dụng

nhiều kiếp thảy đều là việc làm trong mộng. Cho nên Như Lai nói : "Ta đối với A-Nậu

Bồ-Đề (Vô Thượng Chánh Giác) thật không có sở đắc, nếu có sở đắc, Đức Phật

Nhiên Đăng ắt không thọ ký cho ta". Lại nói : "Pháp ấy bình đẳng không có cao

thấp, ấy gọi là Bồ Đề". Tức tâm bản nguyện thanh tịnh này, chúng sanh, chư Phật,

núi sông, thế giới, có tướng, không tướng, khắp cả mười phương thế giới, tất cả

đều bình đẳng không có tướng ta và kia. Tâm bản nguyên thanh tịnh này thường tự

tròn sáng soi khắp, mà người đời không ngộ, chỉ nhìn thấy cái nghe hiểu biết

làm tâm, bị cái thấy nghe hiểu biết chê đậy, sở dĩ không thấy được bản thể tinh

minh.

Chỉ nên thẳng đó vô tâm thì bản thể tự hiện. Như

vầng mặt trời lên trên hư không soi sáng khắp mười phương không có chướng ngại.

Người học đạo chỉ nhận cái thấy nghe hiểu biết động tác thi vi; không dẹp cái

thấy nghe hiểu biết tức là con đường tâm bặt dứt không có lối vào. Chỉ nơi cái thấy

nghe hiểu biết nhận bản tâm. Song bản tâm không thuộc cái thấy nghe hiểu biết,

cũng không rời cái thấy nghe hiểu biết. Cốt yếu là chớ ở trên cái thấy nghe hiểu

biết khởi phân biệt, cũng chớ ở trên cái thấy nghe hiểu biết mà động niệm, cũng

chớ lìa cái thấy nghe hiểu biết tìm tâm, cũng chớ bỏ cái thấy nghe hiểu biết mà

nhận pháp. Không tức, không ly, không trụ, không trước, tung hoành tự tại đều

là đạo tràng.

Người đời nghe nói "Chư Phật đều truyền tâm

pháp", cho là trên tâm riêng có một pháp có thể chứng, có thể thủ, bèn đem tâm

tìm pháp. Họ không biết tâm tức là pháp, pháp tức là tâm, không thể đem tâm lại

cầu tâm, trải ngàn muôn kiếp lại không có ngày được. Đâu bằng chính nơi đó vô tâm,

tức là bổn pháp. Như người lực sĩ quên hạt châu trên trán, hướng ra ngoài tìm

kiếm, chạy khắp mười phương trọn không thể được. Người trí chỉ cho, liền đó tự

thấy bản châu như cũ. Người học đạo mê bản tâm mình không nhận là Phật, bèn hướng

ra ngoài tìm cầu khởi công dụng hạnh, y thứ lớp chứng, nhiều kiếp cần cầu hằng

không thành đạo. Không bằng thẳng đó vô tâm, quyết định biết tất cả pháp vốn

không sở hữu, cũng không sở đắc, không y không trụ, không năng không sở, không

động vọng niệm, liền chứng Bồ đề. Đến khi chứng đạo, chỉ là chứng bản tâm, Phật

nhiều kiếp dụng công đều là tu suông, như lực sĩ khi được châu chỉ được hạt châu

sẳn trên trán, không quan hệ gì sức chạy ra ngoài tìm cầu. Cho nên Phật nói :

"Ta đối A-Nậu Bồ-Đề thật không sở đắc". Sợ e người không tin nên dẫn ngũ nhãn

đã thấy, năm câu đã nói, chơn thật không dối là đệ nhất nghĩa đế.

Người học đạo chớ nghi tứ đại làm thân, tứ đại

không ngã (không thường còn và làm chủ), ngã cũng không chủ, cho nên biết thân

này không ngã cũng không chủ. Chớ nghi năm ấm làm tâm, năm ấm không ngã cũng

không chủ, cho nên tâm này không ngã cũng không chủ. Sáu căn, sáu trần, sáu thức

hòa hợp sanh diệt cũng lại như vậy. Mười tám giới đã không thì tất cả đều

không, chỉ có bản tâm thênh thang trong sạch.

Có thức thực, có trí thực. Thân tứ đại là bệnh

ghẻ đói, tùy thuận nuôi dưỡng không sanh tham đắm, gọi là trí thực. Buông lung

ý, chấp mùi vị vọng sanh phân biệt, chỉ cầu món ngon không sanh nhàm chán, gọi

là thức thực.

Thinh văn là nhơn tiếng được ngộ, nên gọi là

Thinh văn. Bởi không rõ tự tâm, nên trên lời dạy sanh hiểu biết, hoặc nhơn thần

thông, hoặc nhơn tướng tốt, ngôn ngữ vận động, nghe có Bồ đề Niết bàn tu hành

trải qua ba vô số kiếp mới thành Phật đạo, đều thuộc đạo Thinh văn, gọi đó là Thinh

văn. Phật duy chỉ thẳng chóng rõ tự tâm xưa nay là Phật, không có một pháp có

thể được, không có một hạnh có thể tu, đây là đạo vô thượng, đây là chơn như Phật.

Người học đạo chỉ sợ một niệm có, tức cùng đạo ngăn cách, niệm niệm không tướng,

niệm niệm vô vi, tức là Phật. Người học đạo nếu muốn thành Phật thì tất cả Phật

pháp thảy đều không dụng học, chỉ học không cầu, không đắm trước. Không cầu tức

tâm không sanh, không đắm trước tức tâm không diệt, không sanh không diệt tức

là Phật. Tám muôn bốn ngàn pháp môn đối trị tám muôn bốn ngàn phiền não, chỉ là

môn giáo hóa tiếp dẫn. Vốn không tất cả pháp, lìa tức là pháp, người biết lìa là

Phật. Chỉ lìa tất cả phiền não là không pháp có thể được.

Người học đạo muốn được biết yếu quyết thì chớ

ở trên tâm để một vật nói là Phật. Chơn pháp thân ví như hư không. Đây là dụ

pháp thân tức hư không, hư không tức pháp thân. Người thường bảo pháp thân đầy

khắp hư không, trong hư không gồm chứa pháp thân. Họ không biết pháp thân tức

hư không, hư không tức pháp thân. Nếu quyết định nói có hư không thì hư không

chẳng phải pháp thân. Nếu quyết định nói có pháp thân thì pháp thân chẳng phải

hư không. Chớ khởi hiểu hư không thì hư không tức pháp thân. Chớ khởi hiểu pháp

thân thì pháp thân tức hư không. Hư không cùng pháp thân không có tướng khác.

Phật cùng chúng sanh không có tướng khác. Sanh tử cùng Niết bàn không có tướng

khác. Phiền não cùng Bồ đề không có tướng khác. Lìa tất cả tướng tức là Phật.

Phàm phu chấp cảnh, Đạo nhơn chấp tâm. Tâm cảnh

cả hai đều quên mới là chơn pháp. Quên cảnh vẫn dễ, quên tâm rất khó. Người

không dám quên tâm, sợ rơi vào chỗ không, không sờ mó đến. Không biết không vốn

chẳng không, chỉ một chơn pháp giới. Tánh linh giác này từ vô thủy đến nay tuổi

đồng với hư không, chưa từng sanh, chưa từng diệt, chưa từng có, chưa từng

không, chưa từng uế, chưa từng tịnh, chưa từng ồn náo, chưa từng vắng lặng,

chưa từng bé, chưa từng già, không chỗ nơi, không trong ngoài, không số lượng,

không hình tướng, không sắc tượng, không âm thinh, không thể tìm, không thể cầu,

không thể dùng trí huệ mà biết, không thể dùng ngôn ngữ mà nhận, không thể dùng

cảnh vật mà hội, không thể dùng dụng công mà đến. Chư Phật, Bồ tát cùng tất cả

hàm linh xuẩn động đồng tánh đại niết bàn này. Tánh tức là tâm, tâm tức là Phật,

Phật tức là pháp. Một niệm lìa chơn đều là vọng tưởng. Không thể đem tâm lại tìm

tâm, không thể đem Phật lại cầu Phật, không thể đem pháp lại cầu pháp. Người học

đạo thẳng đó vô tâm, thầm khế hội mà thôi. Nghĩ tâm tức là sai, lấy tâm truyền

tâm đây là chánh kiến. Dè dặt chớ hướng ra ngoài, chạy theo cảnh, nhận cảnh làm

tâm là nhận giặc làm con. Vì có tham, sân, si nên lập giới, định, huệ. Vốn

không có phiền não thì đâu có bồ đề. Cho nên Tổ sư nói : "Phật nói tất cả pháp

vì trừ tất cả tâm, ta không tất cả tâm đâu dùng tất cả pháp". Trên bổn nguyên

thanh tịnh Phật lại không để một vật. Ví như hư không, dù lấy trân bảo vô lượng

để trang nghiêm, trọn không thể được. Phật tánh đồng hư không, dù lấy công đức

trí huệ vô lượng để trang nghiêm, trọn không thể được. Chỉ mê bản tánh bèn

không thấy vậy. Nói rằng "Pháp môn tâm địa" là muôn pháp đều y tâm này dựng lập,

gặp cảnh tức có, không cảnh tức không, không thể trên tánh tịnh lại khởi biết cảnh.

Nói định huệ là quán dụng thì rõ ràng vắng lặng tỉnh táo, thấy nghe hiểu biết đều

phải. Trên cảnh khởi hiểu, tạm vì người trung hạ căn nói thì được. Nếu muốn

thân chứng đều không thể khởi thấy hiểu như thế, toàn là cảnh pháp, có chỗ lặn

mất thì lặn mất ắt có nơi. Chỉ đối tất cả pháp không khởi thấy có không, tức là

thấy pháp.

Từ Đại Sư Đạt Ma đến Trung Quốc chỉ nói một

tâm, chỉ truyền một pháp. Lấy Phật truyền Phật chẳng nói Phật khác, lấy pháp

truyền pháp, chẳng nói pháp khác. Pháp tức là pháp không thể nói, Phật tức là

Phật không thể thủ mới là tâm bản nguyên thanh tịnh vậy. Chỉ một việc này thật,

có hai cái khác thì chẳng phải chơn. Bát nhã là huệ, huệ này tức là bổn tâm vô tướng.

Phàm phu không đến đạo, chỉ buông lung sáu tình là đi trong sáu đạo. Người học

đạo một niệm chấp sanh tử liền rơi vào ma đạo; một niệm khởi các kiến (các thứ

thấy biết khác) liền rơi vào ngoại đạo, thấy có sanh tiến đến diệt liền rơi vào

Thinh Văn đạo; chẳng thấy có sanh, chỉ thấy có diệt, liền rơi vào Duyên Giác đạo;

không khởi cái thấy có hai, chẳng chán chẳng ưa, tất cả các pháp chỉ là một

tâm, nhiên hậu mới là Phật thừa.

Phàm phu đều theo cảnh sanh tâm, tâm bèn ưa

chán. Nếu muốn không cảnh phải quên tâm ấy. Tâm quên tức là cảnh không, cảnh

không tức là tâm diệt. Nếu không quên tâm mà chỉ trừ cảnh thì cảnh không thể trừ,

càng thêm lăng xăng. Cho nên muôn pháp chỉ là tâm, tâm cũng không thể được, lại

cầu cái gì ? Người học bát nhã không thấy một pháp có thể được, dứt ý nơi Tam

thừa, chỉ một chơn thật không thể chứng được. Bảo là ta hay chứng hay đắc đều

là người tăng thượng mạn. Trên hội Pháp Hoa phủi áo ra đi, đều là bọn người

này. Phật nói : "Ta đối với Bồ đề thật không sở đắc", Thầm khế hội mà thôi.

Phàm nhơn khi sắp mạng chung chỉ quán năm uẩn

đều không, bốn đại vô ngã, chơn tâm không tướng, chẳng đi chẳng đến, khi sanh

tánh cũng chẳng đến, khi tử tánh cũng chẳng đi, yên lặng tròn bặt, tâm cảnh nhất

như. Chỉ hay quán như thế liền đó chóng liễu ngộ. Chẳng bị ba đời ràng buộc bèn

là người xuất thế. Dù người không được ít phần thú hướng, nếu thấy tướng lành,

chư Phật đến đón và các thứ hiện trước cũng không khởi tâm đi theo; nếu thấy tướng

dữ và các thứ hiện trước cũng không sanh tâm kinh sợ; chỉ tự quên tâm đồng với

pháp giới liền được tự tại, đây tức là tiết yếu vậy. Nói Hóa thành đó, Nhị thừa

và Thập địa, Đẳng giác, Diệu giác, đều là giáo quyền lập để tiếp dẫn, thảy là

Hóa thành. Nói Bảo sở đó là bảo chơn tâm, bản Phật, tự tánh, cái bảo này không

thuộc về tình lượng, không thể kiến lập, không Phật, không chúng sanh, không

năng không sở, chỗ nào có thành ? Nếu hỏi : Đây đã là Hóa thành, chỗ nào là Bảo

sở ? Bảo sở không thể chỉ, chỉ tức có chỗ nơi, không phải là chơn Bảo sở. Cho

nên nói "Ở gần" mà thôi. Không thể định lượng nơi đó, chỉ chính đây khế hội là

phải.

Nói xiển đề đó, lòng tin không đủ vậy. Tất cả

chúng sanh trong sáu đạo cho đến Nhị thừa không tin có Phật quả, đều gọi là đoạn

thiện căn xiển đề. Bồ Tát đó, tin sâu có Phật pháp không thấy có Đại thừa, Tiểu

thừa, Phật cùng chúng sanh đồng một pháp tánh gọi là thiện căn xiển đề.

Đại để, nhơn nghe giáo mà ngộ gọi là Thinh

Văn, quán nhơn duyên mà ngộ gọi là Duyên Giác. Nếu không hướng trong tâm mình

mà ngộ, tuy đến thành Phật cũng gọi là Phật Thinh Văn. Người học đạo phần nhiều

đối trên pháp giáo mà ngộ, không ở trên tâm pháp mà ngộ, tuy trải nhiều kiếp tu

hành trọn không phải là bổn Phật. Nếu không nơi tâm mà ngộ, chỉ đối trên giáo

pháp mà ngộ tức là khinh tâm trọng giáo, bèn thành theo khối (theo hình tướng)

mà quên bản tâm. Cho nên chỉ khế hội bản tâm, chẳng cần cầu pháp, tâm tức là

pháp vậy.

Phàm nhơn phần nhiều bị cảnh ngại tâm, sự ngại

lý, thường muốn trốn cảnh để an tâm, đuổi sự để còn lý, không biết chính là tâm

ngại cảnh, lý ngại sự. Chỉ khiến tâm không, cảnh tự không, chỉ khiến lý lặng sự

tự lặng, chớ dụng tâm lộn ngược. Phàm nhơn phần nhiều không chịu không tâm, sợ rơi

vào không, chẳng biết tâm mình vốn không. Người ngu trừ sự không trừ tâm, người

trí trừ tâm không trừ sự. Bồ Tát tâm như hư không, tất cả đều xả, làm những việc

phước đức đều không tham trước. Nhưng, xả có ba bậc : trong ngoài thân tâm tất

cả đều xả, ví như hư không, không có chỗ thủ trước, nhiên hậu tùy phương tiện

làm lợi ích chúng sanh, năng sở đều quên, ấy là đại xả. Nếu một bên hành đạo bủa

đức, một bên lại xả không có tâm mong cầu. Ấy là trung xả. Nếu rộng tu các việc

thiện có chỗ mong cầu, nghe pháp biết không nên mới không trước, ấy là tiểu xả.

Đại xả như cây đuốc sáng để ở trước, lại

không có mê ngộ. Trung xả như cây đuốc sáng để một bên, hoặc sáng hoặc tối. Tiểu

xả như cây đuốc sáng để phía sau, không thấy hầm hố. Cho nên, Bồ Tát tâm như hư

không tất cả đều xả; quá khứ tâm không thể được là quá khứ xả, hiện tại tâm không

thể được là hiện tại xả, vị lai tâm không thể được là vị lai xả. Nên nói : "Ba

thời đều xả".

Từ đức Như Lai trao pháp cho Tổ Ca Diếp đến

nay, lấy tâm ấn tâm, tâm tâm không khác. Ấn (con dấu) in trong hư không thì in

không thành dấu. Ấn in nơi vật tức ấn không thành pháp. Cho nên lấy tâm ấn tâm,

tâm tâm không khác. Năng ấn và sở ấn đều khó khế hội nên người được ít. Song, tâm

tức vô tâm, được tức không được.

Phật có ba thân : Pháp thân nói pháp tự

tánh rỗng suốt, Báo thân nói pháp tất cả thanh tịnh, Hóa thân nói pháp lục độ

vạn hạnh. Pháp thân nói pháp không thể dùng ngôn ngữ, âm thinh hình tướng văn

tự mà cầu, không có nói, không có chứng, tự tánh rỗng suốt mà thôi. Cho nên nói: "Không pháp có thể nói, ấy gọi là nói pháp". Báo thân, Hóa thân này đều tùy

cơ cảm mà hiện, có nói pháp cũng tùy sự hợp cơ để vì nhiếp hóa đều không phải

là chơn pháp. Cho nên nói : "Báo, Hóa không phải chơn Phật, cũng không phải nói

pháp"(Hai đoạn dẫn kinh đều là kinh Kim Cang.).

Nói "đồng là một tinh minh phân làm sáu hòa hợp"(Kinh

Lăng Nghiêm.). Một tinh minh là một tâm. Sáu hòa hợp là sáu căn. Sáu căn này mỗi

cái cùng trần hợp. Mắt cùng sắc hợp, tai cùng tiếng hợp, mũi cùng mùi hợp, lưỡi

cùng vị hợp, thân cùng xúc hợp, ý cùng pháp hợp. Khoảng giữa sanh sáu thức là

mười tám giới. Nếu rõ mười tám giới không thật có, trói sáu hòa hợp làm một

tinh minh. Một tinh minh là tâm vậy. Người học đạo đều biết cái này. Chỉ không

thể khỏi cái hiểu "một tinh minh và sáu hòa hợp", bèn bị pháp trói không thể khế

hội bản tâm. Như Lai ra đời muốn nói nhất thừa chơn pháp, ắt chúng sanh không

tin sanh ra hủy báng chìm trong biển khổ, nếu hoàn toàn không nói thì mắc lỗi

xan tham, chẳng vì chúng sanh chỉ dạy diệu đạo. Ngài bèn lập phương tiện nói có

ba thừa, thừa có Đại Tiểu, được có cạn sâu đều không phải là bổn pháp. Cho nên

nói "chỉ có đạo Nhất thừa, có hai chẳng phải chơn"(Kinh Pháp Hoa). Nhưng, vẫn

chưa có thể hiển bày một tâm pháp, cho nên triệu Ca Diếp đồng trong pháp tòa

riêng trao một tâm pháp rời nói năng, một nhánh pháp này khiến riêng thực hành.

Nếu người hay khế ngộ liền đến Phật địa.

Hỏi : Thế nào là đạo ? tu hành thế nào ?

Đáp : Đạo là vật gì mà ông muốn tu hành ?

Hỏi : Các nơi Tông sư truyền nhau tham thiền

học đạo là thế nào ?

Đáp : Lời tiếp dẫn kẻ độn căn, chưa có thể y

cứ.

Hỏi : Đây là lời tiếp dẫn kẻ độn căn, chưa biết

tiếp dẫn người thượng căn lại nói pháp gì ?

Đáp : Nếu là người thượng căn, tại sao lại đến

người khác mà tìm, tự mình còn không thể được huống là riêng có pháp xứng tình.

không thấy trong kinh nói : "pháp pháp hình trạng gì ?".

Hỏi : Nếu như vậy hoàn toàn không cần tìm kiếm

?

Đáp : Nếu cùng mài thì sức tâm tỉnh giác.

Hỏi : Như thế thì lẫn thành đoạn tuyệt, không

thể là không ?

Đáp : Ai dạy kia không ? kia là cái gì ông

nghĩ tìm kia ?

Hỏi : Đã không cho tìm, cớ sao lại nói "chớ

đoạn kia" ?

Đáp : Nếu không tìm liền thôi, ai dạy ông đoạn

? ông thấy hư không ở trước mắt, làm thế nào

để đoạn nó ?

Hỏi : Pháp này có thể đồng với hư không chăng

?

Đáp : Hư không sớm chiều đến, ông nói có đồng

có khác với ta chăng ? Chỉ tạm nói như thế, ông bèn nhắm vào nó mà sanh hiểu.

Hỏi : Lý ưng cùng người sanh hiểu chăng ?

Đáp : Tôi không từng chướng ông, cốt cái hiểu

thuộc về tình, tình sanh thì trí cách.

Hỏi : Ở trong đó chớ sanh tình phải chăng ?

Đáp : Nếu không sanh tình ai nói là phải ?

Hỏi : Vừa nhằm chỗ Hòa Thượng nói ra, là tại

sao lại rơi vào nói năng ?

Đáp : Ông tự là người không hiểu lời nói, có

cái gì là rơi vào ?

Hỏi : Từ trên đến đây nói nhiều như thế đều

là lời phản lại, hoàn toàn chưa từng chỉ bày thật pháp cho người ?

Đáp : Thật pháp không điên đảo, nay chỗ hỏi của

ông tự sanh điên đảo, tìm thật pháp chỗ nào ?

Hỏi : Đã là chỗ hỏi tự sanh điên đảo thì chỗ

đáp của Hòa Thượng thế nào ?

Đáp : Ông hãy tự lấy gương soi mặt mình, chớ

xem sóc người khác. Chỉ giống như con chó ngu thấy có tiếng động là sủa, không

phân biệt gió thổi hay cây cỏ động.

Về Thiền tông tôi đây từ các bậc tiền bối

trao truyền đến nay, không từng dạy người cầu hiểu cầu biết, chỉ nói "học đạo"

là lời để tiếp dẫn. Nhưng, đạo cũng không thể học, còn nghĩ học hiểu trở thành

mê đạo. Đạo không có chỗ nơi gọi tâm Đại thừa. Tâm này không ở trong, ngoài, chặn

giữa, thật không có chỗ nơi, hay nhất là không được khởi hiểu biết.

Chỉ nói với ông chỗ tình lượng hiện nay, tình

lượng nếu hết thì tâm không chỗ nơi. Đạo thiên chơn này vốn không danh tự. Bởi

vì thế gian không biết, mê ở trong tình, sở dĩ chư Phật ra đời nói để phá việc

này, sợ e các ông không rõ, quyền lập tên "Đạo". Không thể nhận tên sanh hiểu,

nên nói "được cá quên nôm". Thân tâm tự nhiên đạt đạo, biết tâm, đạt nguồn cội

hiệu là Sa môn. Quả Sa môn là dứt duyên lự mà thành, không phải từ học mà được.

Ông nay đem tâm cầu tâm, bên cạnh nhà người chỉ toan học lấy, có khi nào được.

Người xưa tâm lanh lợi vừa nghe một câu bèn dứt học, sở dĩ nói là "tuyệt học vô

vi nhàn đạo nhơn". Người thời nay chỉ muốn được biết nhiều hiểu rộng, rộng cầu

văn nghĩa, bảo là tu hành, không biết biết nhiều hiểu rộng trở thành bít lấp.

Chỉ cần biết nhiều sánh với trẻ con ăn tô ăn sữa, trọn không biết tiêu cùng chẳng

tiêu.

Người học đạo Tam thừa đều giống như thế,

chung gọi là ăn không tiêu. Nên nói : "Hiểu biết không tiêu đều là thuốc độc".

Hoàn toàn nhằm trong sanh diệt mà lấy, trong chơn như trọn không có việc này.

Nên nói "trong kho vua của ta không có đạo như thế". Từ trước có tất cả chỗ hiểu

biết cần phải dẹp sạch, khiến không lại không phân biệt tức là Không-Như-Lai-Tạng.

Như Lai tạng lại không một mảy bụi có thể có, tức là vị Pháp Vương phá hữu xuất

hiện ở thế gian, cũng nói rằng : "Ta ở chỗ Phật Nhiên Đăng không có một chút

pháp có thể được". Lời nói này chỉ là không. Tình lượng hiểu biết của ông cần

được tiêu dụng, trong ngoài tình hết, trọn không y chấp là người vô sự. Cương yếu

giáo lý Tam thừa chỉ là thứ thuốc hợp cơ, tùy nghi nói ra, tạm thời lập bày, mỗi

mỗi không đồng, chỉ cần rõ biết thì không bị mê hoặc là hay bậc nhất. Không được

bên một cơ, một giáo chấp văn nhận hiểu. Tại sao như thế ? Thật không có pháp

nhất định Như Lai có thể nói. Tông môn của tôi đây chẳng bàn việc này, chỉ biết

dứt tâm liền thôi, không cần suy trước tính sau.

Hỏi : Từ trước đến nay đều nói "tức tâm là Phật",

chưa biết tức tâm nào là Phật ?

Đáp : Ông có bao nhiêu thứ tâm ?

Hỏi : Tức tâm phàm là Phật hay tức tâm Thánh

là Phật ?

Đáp : Ông chỗ nào có tâm phàm thánh ?

Hỏi : Nay trong Tam thừa nói có phàm thánh,

Hòa Thượng đâu được nói không ?

Đáp : Trong Tam thừa rõ ràng nói với ông "tâm

phàm thánh là vọng", nay ông không hiểu trở lại chấp là có, đem không làm thật,

đâu không phải là vọng, vọng nên mê tâm. Ông chỉ trừ dẹp tình phàm cảnh thánh,

ngoài tâm không có Phật khác. Tổ Sư từ Ấn Độ đến, chỉ thẳng mọi người toàn thể

là Phật. Nay ông không biết chấp phàm chấp thánh, nhằm ngoài chạy tìm, trở lại

mê tâm mình, vì thế nên đến ông nói "tức tâm là Phật". Một niệm tình sanh liền

sa vào cõi khác, từ vô thủy đến giờ không khác ngày nay. Không có pháp khác nên

gọi thành Đẳng Chánh Giác.

Hỏi : Hòa Thượng nói "tức" là đạo lý gì ?

Đáp : Tìm đạo lý gì ? Vừa có đạo lý bèn tức

tâm khác.

Hỏi : Trên nói "từ vô thủy đến giờ không khác

ngày nay", lý này thế nào ?

Đáp : Chỉ vì tìm nên ông tự khác người, ông nếu

không tìm thì chỗ nào có khác ?

Hỏi : Đã là không khác sao lại phải nói "tức"

?

Đáp : Ông nếu không nhận phàm thánh thì ai đến

ông nói "tức", tức như không tức, tâm cũng chẳng tâm, nên trong ấy tâm tức đều

quên, người nào lại nghĩ, nhằm chỗ nào tìm ?

Hỏi : Vọng hay chướng tâm mình, chưa biết nay

nên lấy cái gì dẹp vọng ?

Đáp : Khởi vọng, dẹp vọng cũng thành vọng. Vọng

vốn không gốc, chỉ nhơn phân biệt mà có, ông chỉ nên đối hai chỗ phàm thánh

tình chấp hết, tự nhiên không vọng. Nếu vì dẹp nó trọn không được có một mảy y

chấp, gọi là "ta bỏ hai cánh tay ắt sẽ được Phật".

Hỏi : Đã không y chấp thì truyền trao thế nào

?

Đáp : Lấy tâm truyền tâm.

Hỏi : Nếu tâm truyền nhau tại sao nói tâm

cũng không ?

Đáp : Không được một pháp gọi là truyền tâm,

nếu rõ tâm này tức là không tâm không pháp.

Hỏi : Thế nào là truyền ?

Đáp : Ông nghe nói truyền tâm bèn cho là có

khả đắc. Sở dĩ Tổ Sư nói : "Khi nhận được tâm tánh nên nói không nghĩ bàn, rõ

ràng không sở đắc, khi được không nói biết". Việc này nếu đem dạy ông đâu kham

lãnh hội.

Hỏi : Như hư không ở trước mắt, thật không phải

cảnh, sao không chỉ cảnh để thấy được tâm ?

Đáp : Tâm gì mà dạy ông nhằm trên cảnh thấy ?

Giả sử ông thấy được chỉ là cái tâm chiếu cảnh. Như người dùng gương soi mặt,

túng nhiên thấy được mày mắt rõ ràng, nguyên lai chỉ là bóng dáng, đâu quan hệ

gì việc của ông ?

Hỏi : Nếu không nhơn chiếu khi nào được thấy

?

Đáp : Nếu vậy liên hệ đến nhơn thường phải nhờ

vật, có khi nào được liễu ngộ. Ông không thấy người đến ông nói : "Buông tay tợ

người không một vật, luống công dối nói mấy ngàn điều".

Hỏi : Nếu người hiểu rồi chiếu cũng không vật

sao ?

Đáp : Nếu là không vật thì cần gì phải chiếu,

ông nếu mở mắt thì nói hết ngủ.

Ngài thượng đường bảo :

Biết nhiều trăm thứ, chẳng bằng không cầu, tột

bậc nhất vậy. Đạo nhơn là người vô sự, thật không có những tâm nhiều ấy, cũng sự

không có đạo lý gì có thể nói. Vô sự giải tán đi.

Hỏi : Thế nào là thế đế ?

Đáp : Nói nhánh nhóc ấy làm gì ? Xưa nay

thanh tịnh đâu nhờ nói năng vấn đáp, chỉ không tất cả tâm liền gọi là trí vô lậu.

Ông mỗi ngày đi đứng ngồi nằm tất cả nói năng, chớ đắm pháp hữu vi, nói ra nháy

mắt thảy đồng vô lậu. Như nay nhằm đời mạt pháp, phần nhiều người học thiền học

đạo đều đắm tất cả thinh sắc, sao không cùng ta mỗi tâm đồng hư không đi, như cây

khô hòn đá đi, như tro tàn lửa tắt đi, mới có một ít phần tương ứng. Nếu không

như thế, hôm nào sẽ bị Diêm Vương dẫn ông đi.

Ông chỉ lìa hẳn các pháp hữu vô, tâm như vầng

mặt trời trong hư không, ánh sáng tự nhiên không chiếu mà chiếu, không phải là

việc của sức phản tỉnh. Khi đến đây thì không chỗ nương tựa, tức là làm hạnh của

chư Phật, bèn là "nên không có chỗ trụ mà sanh tâm kia". Đây là pháp thân thanh

tịnh của ông, gọi là A-Nậu Bồ-đề (Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác). Nếu không

lãnh hội được ý này, dù ông học được biết nhiều, siêng năng khổ nhọc tu hành,

áo cỏ ăn cây, không biết tâm mình đều gọi là hạnh tà, quyết định sẽ làm quyến

thuộc của thiên ma, tu hành như thế sẽ có ích lợi gì ? Chí Công nói : "Phật vốn

tâm mình làm, đâu được trong văn tự cầu". Dù ông học được Tam Hiền Tứ Quả, Thập

địa mãn tâm, cũng chỉ là ngồi trong phàm thánh, không thấy đạo. Các hạnh vô thường

là pháp sanh diệt, thế lực hết thì tên lại rơi xuống, chiêu cảm quả đời sau

không như ý. Đâu bằng môn thật tướng vô vi, một phen vượt lên thẳng đến địa vị

Như Lai. Vì ông không thể như người kia nên cần đến hóa môn của cổ nhân, học hiểu

cho rộng.

Chí Công

nói : "Không gặp minh sư xuất thế, uổng uống pháp dược Đại thừa". Ông hiện nay

trong tất cả thời đi đứng ngồi nằm chỉ học vô tâm, lâu ngày sẽ thật đắc. Vì ông

lực lượng kém không thể đốn siêu, cần được ba năm, năm năm hoặc mười năm phải

được chỗ vào, tự nhiên hội giải. Nếu ông không thể như thế, thiết tha đem tâm học

thiền học đạo, Phật pháp có gì liên hệ ? Cho nên nói : "Như Lai nói ra đều vì

giáo hóa người, như nắm lá vàng bảo là vàng để vỗ trẻ con khóc, quyết định không

thật". Nếu có thật đắc thì không phải người khách trong Tông môn của ta, vã lại

cùng bản thể của ông có gì liên hệ ? Cho nên kinh nói : "Thật không có chút

pháp có thể được gọi là A-Nậu Bồ-đề". Nếu như hội được ý này mới biết Phật đạo

ma đạo đều lầm. Chỗ xưa nay thanh tịnh trong sáng, không tướng vuông tròn, lớn

nhỏ, dài ngắn, v.v... Vô lậu vô vi không mê không ngộ, rõ ràng thấy không một vật,

không người cũng không Phật, "hạt bọt trong biển đại thiên sa giới, tất cả thánh

hiền như điện chớp". Tất cả không bằng tâm chơn thật pháp thân, từ xưa đến nay

cùng Phật Tổ đồng một loại, chỗ nào thiếu kém một mảy lông ? Đã hội được ý như

thế cần phải cố gắng trọn một đời này thôi, hơi thở ra không bảo đảm trở vào !

Hỏi : Lục Tổ

không hiểu Kinh sách sao được truyền y làm Tổ, Thượng tọa Tú là thủ tọa của năm

trăm người, làm thầy giáo thọ, giảng được ba mươi hai bổn kinh luận, tại sao

không được truyền y ?

Đáp : Vì

kia (Tú) có tâm là pháp hữu vi, có tu có chứng cho là phải. Ngũ Tổ trao cho Lục

Tổ, Lục Tổ khi ấy chỉ nhằm khế hội, được thầm trao ý thậm thâm của Như Lai. Sở

dĩ truyền y cho Ngài ông chẳng thấy nói :

Pháp bổn pháp vô pháp

Vô pháp pháp diệc pháp

Kim phó vô pháp thời

Pháp pháp hà tằng pháp

Dịch :

Pháp bổn pháp là không pháp

Pháp không pháp cũng là pháp

Nay trao cái không pháp này

Mỗi pháp đâu từng là pháp

Nếu hội được

ý này mới là kẻ xuất gia, mới là tu hành tốt. Nếu không tin tại sao Thượng tọa

Minh chạy đến ngọn Đại Dữu tìm Lục Tổ, Lục Tổ hỏi : "Ngươi đến cầu việc gì, vì

cầu y vì cầu pháp ?". Thượng tọa Minh nói : "Không vì y mà đến, chỉ vì pháp mà

đến". Lục Tổ bảo : "Ông hãy tạm thời liễm niệm, thiện ác đều chớ nghĩ tính".

Thượng tọa Minh nhận lời này. Lục Tổ bảo : "Không nghĩ thiện, không nghĩ ác,

chính khi ấy hiện lại bộ mặt thật của Thượng tọa Minh khi cha mẹ chưa sanh".

Thượng tọa Minh ngay câu nói đó bổng nhiên thầm khế hội, bèn lễ bái thưa : "Như

người uống nước, lạnh nóng tự biết, tôi ở trong hội Ngũ Tổ uổng dùng công phu

ba mươi năm, ngày nay mới biết lỗi trước".

Lục Tổ bảo: "Khi đến đây mới biết Tổ Sư từ Ấn Độ đến, chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành

Phật, không ở nói bàn". Đâu không thấy Tổ A-Nan hỏi Tổ Ca-Diếp : "Thế Tôn ngoài

truyền kim lan (y xiêm), còn riêng truyền pháp gì ?", Ca-Diếp gọi : "A-Nan".

A-Nan đáp : "Dạ !", Ca-Diếp bảo : "Cột phướn trước chùa ngã lật ngược". Đây là

chỗ bộc lộ của Tổ Sư vậy. Ngài A-Nan ba mươi năm làm thị giả chỉ vì trí huệ đa

văn bị Phật quở : "Người ngàn ngày học huệ, không bằng một ngày học đạo. Nếu

không học đạo, một nhỏ nước cũng không tiêu".

Hỏi : Thế nào được không rơi vào giai cấp ?

Đáp : Chỉ hằng ngày ăn cơm mà chưa từng nhai

một hạt gạo trắng, trọn ngày đi mà chưa từng đạp một cân đất, cùng khi ấy không

có tướng nhơn, tướng ngã, ..., trọn ngày không rời tất cả việc mà không bị các

cảnh mê hoặc, mới gọi là người tự tại. Lại, lúc nào mỗi niệm đều không thấy tất

cả tướng, chớ nhận ba thời trước sau, quá khứ không đi, hiện tại không dừng, vị

lai không đến, ngồi ngay an ổn mặc tình không câu chấp, mới gọi là người giải

thoát. Cố gắng ! Cố gắng ! Trong môn này ngàn người, muôn người chỉ được ba người,

năm người. Nếu không làm việc này, ắt có ngày thọ ương. Cho nên nói : "Cố gắng

đời nay phải xong xuôi, còn đâu nhiều kiếp mang tai họa".

?

HOÀNG BÁ ĐOẠN TẾ THIỀN SƯ