Du Già Sư Địa Luận Bồ Tát Giới Ba La Mật Đa

Bồ tát Di Lặc tạo luận Pháp sư Huyền Tráng dịch sang Hán văn Thích Pháp Chánh dịch sang Việt văn Du Già Sư Địa Luận Bồ Tát Giới Ba La Mật Đa Tường Quang Tùng Thư PL 2561, TL 2017 1

Mục lục

1. Tự tánh giới. ____________________________________ 2. Nhất thiết giới. __________________________________ 3. Nan hành giới. __________________________________ 4. Nhất thiết môn giới. _____________________________ 5. Thiện sĩ giới. ____________________________________ 6. Nhất thiết chủng giới. ____________________________ 7. Toại cầu giới. ___________________________________ 8. Nhị thế lạc giới. _________________________________ 9. Thanh tịnh giới. _________________________________ 10. Kết luận. ______________________________________ 6

8

82

82

84

84

85

87

87

89

3

Du Già Sư Địa Luận

Bồ Tát Giới Ba La Mật Đa Bồ tát Di Lặc tạo luận Pháp sư Huyền Tráng dịch sang Hán văn Thích Pháp Chánh dịch sang Việt văn Thế nào là Bồ Tát Giới Ba La Mật Đa? Kệ nói: Tự tánh, nhất thiết, nan Nhất thiết môn, thiện sĩ Nhất thiết chủng, toại cầu Nhị thế lạc, thanh tịnh Chín loại hành tướng này Nói sơ lược về giới. Chín loại giới này gọi là Bồ tát giới ba la mật đa: (1) Tự tánh giới, (2) Nhất thiết giới, (3) Nan hành giới, (4) Nhất thiết môn giới, (5) Thiện sĩ giới, (6) Nhất thiết chủng giới, (7) Toại cầu giới, (8) Nhị thế lạc giới1, (9) Thanh tịnh giới

1 Nhị thế lạc giới, còn gọi là Thử thế tha thế lạc giới, nghĩa là giới pháp đem sự an lạc cho đới này và đời sau. 5

1. Tự tánh giới.

Thế nào là tự tánh giới? Nói sơ lược, có đầy đủ bốn công đức thì gọi là tự tánh giới của Bồ tát: chánh thức từ người khác thọ giới; ý nguyện thanh tịnh; sám hối thanh tịnh các điều giới đã phạm; cung kính sâu xa, chuyên tâm tưởng niệm, hành trì giới pháp không vi phạm.

Bồ tát chánh thức từ người khác thọ giới, nếu lỡ vi phạm giới pháp, vì sợ người khác chê trách nên sinh lòng hổ thẹn. Bồ tát, vì có ý nguyện thanh tịnh, nếu lỡ vi phạm giới pháp, trong lòng cảm thấy rất hổ thẹn.

Do hai nhân duyên: sám hối thanh tịnh và cung kính chuyên tâm hành trì, mà xa lìa các hành vi xấu ác.

Như vậy, Bồ tát nương vào hai việc: thọ giới từ người khác và ý nguyện thanh tịnh, mà sanh khởi tâm hổ thẹn. Do sự hổ thẹn mà 6

có thể khéo phòng hộ giới pháp đã thọ, và từ sự phòng hộ này mà xa lìa các pháp xấu ác. Trong đây, hai pháp: thọ giới từ người khác, và ý nguyện thanh tịnh, dẫn đến hai pháp: sám hối thanh tịnh, và cung kính hành trì. Do ba pháp: từ người khác thọ giới, ý nguyện thanh tịnh, và cung kính hành trì, mà đưa đến sự không vi phạm những điều giới đã thọ. Hơn nữa, nên biết rằng do pháp sám hối thanh tịnh mà đưa đến sự khôi phục giới thể thanh tịnh.

Như vậy, Bồ tát đầy đủ bốn công đức tự tánh thi la: diệu thiện tịnh giới: chánh thức lãnh thọ, tùy thuận học tập, có thể làm lợi ích cho mình và người, lợi ích an lạc tất cả chúng sanh, thương xót tất cả trời người trên thế gian, v.v…; vô lượng tịnh giới: nhiếp thọ vô lượng sở học của Bồ tát; nhiêu ích nhất thiết hữu tình tịnh giới: hiện tiền có thể đem đến lợi ích an lạc cho tất cả hữu tình; năng hoạch đại quả thắng lợi tịnh giới: nhiếp thọ, có thể dẫn đến quả vị Vô thượng Bồ đề thù thắng. Đây gọi là Bồ tát tự tánh giới.

7

2. Nhất thiết giới.

Thế nào là nhất thiết giới? Nói sơ lược, Bồ tát giới có hai loại: tại gia giới và xuất gia giới. Đây gọi là Nhất thiết giới.

Y vào hai loại tịnh giới tại gia và xuất gia mà nói sơ lược ba loại: nhiếp luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, và nhiếp hữu tình giới. Nhiếp luật nghi giới: tức là bảy giới biệt giải thoát [tỳ kheo, tỳ kheo ni, thức xoa ma na, sa di, sa di ni, ưu bà tắc và ưu bà di] mà Bồ tát thọ trì. Bảy loại giới này được phân làm giới tại gia và giới xuất gia. Đây gọi là Bồ tát nhiếp luật nghi giới.

Nhiếp thiện pháp giới: nghĩa là sau khi các Bồ tát thọ giới luật nghi, tu tập các công hạnh đều là vì cầu Đại Bồ Đề, do thân ngữ ý tích tập tất cả thiện pháp, đều gọi chung là Nhiếp thiện pháp giới.

Điều này là thế nào? Các Bồ tát an trụ trong tịnh giới luật nghi, đối với văn, tư, tu tập chỉ quán, ưa thích chỗ vắng lặng để tu 8

tập; đối với các bậc tôn trưởng, siêng cần tu tập các hạnh chắp tay, đứng dậy đón chào, hỏi han, lễ bái, cung kính, v.v..., tức là phải tu tập sự cung kính đối với bậc tôn trưởng; đối với người tật bệnh, khởi lòng thương xót, ân cần chăm nom, cung cấp những vật họ đang cần; đối với những lời hay (Hán: diệu thuyết), nên tỏ lời tán thán; đối với những người có công đức, nên bày tỏ sự thành thực khen ngợi; đối với tất cả phước nghiệp của tất cả hữu tình ở khắp mười phương, dùng ý nguyện thù thắng khởi lòng tin trong sạch nói lời tùy hỷ; đối với tất cả sự vi phạm của người khác, nên suy xét, an nhẫn; đem tất cả thiện căn của thân ngữ ý, hoặc đã tạo, hoặc chưa tạo, hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề; thường phát khởi tất cả Chánh nguyện, dùng tất cả các món cúng dường thượng diệu để cúng dường Phật pháp tăng; thường dũng mãnh tinh tiến tu tập các pháp thiện; thân, ngữ, ý đều không phóng dật; đối với học xứ Bồ tát, phải chánh niệm, chánh tri, chánh hành, cẩn mật giữ gìn các căn; ăn uống điều độ; đầu đêm, cuối đêm siêng cần tu tập; gần gũi bạn lành, nương tựa người hiền; nếu lỡ phạm, phải nên thấy rõ lỗi lầm; đối với 9

những điều chưa phạm, chuyên tâm gìn giữ, còn điều đã phạm, phải nên đối trước chư Phật, Bồ tát, các bạn đồng pháp, chí tâm phát lồ, như pháp sám hối trừ diệt. Những công hạnh như vậy, dẫn đạo, nhiếp thọ, hộ trì, làm tăng trưởng các thiện pháp, đây gọi là nhiếp thiện pháp giới. Nhiếp hữu tình giới: Giới này, sơ lược, có mười một tướng: (1) đối với những hữu tình mà mình có thể đem đến nghĩa lợi thì nên làm người bạn trợ giúp cho họ. Đối với những hữu tình đang bị buồn khổ, tật bệnh, v.v…, thì nên chăm sóc và đồng thời làm người bạn trợ giúp cho họ; (2) có thể nói tất cả những pháp yếu đem đến cho hữu tình những lợi ích thế gian và xuất thế gian, trước tiên dùng các phương tiện giảng nói đúng như pháp, sau đó làm cho họ thâu hoạch được tất cả lợi ích; (3) đối với những hữu tình có ơn với mình, phải nên biết ơn họ, và nếu như có cơ hội phải nên lập tức báo đáp; (4) đối với các chúng sanh đang bị sợ sệt các ách nạn như sư tử, cọp, lang sói, quỷ mị, nhà cầm quyền bạo ác, giặc cướp, v.v…, đều có thể 10

cứu hộ làm cho họ được an ổn; (5) đối với các chúng sanh đang mất mát tài sản, quyến thuộc, nên an ủi, cứu giúp, làm cho họ vơi bớt nỗi ưu sầu; (6) đối với các chúng sanh đang thiếu thốn vật chất, tài sản, bố thí cho họ tất cả vật dụng cần thiết; (7) tùy thuận đạo lý, làm chỗ y chỉ cho chúng sanh, và theo đúng như pháp mà hướng dẫn đệ tử; (8) tùy thuận theo phép tắc ngôn ngữ thế gian, tới lui thăm nom, hỏi han an ủi, tới lui tùy lúc, hoặc thọ nhận đồ vật cúng dường, v.v…, nói tóm lại, tuy cố gắng tránh xa những việc chung đụng đưa tới những sự việc vô nghĩa, xung đột, thế nhưng, đối với những sự việc hữu ích cho chúng sanh, phải nên tùy thuận, hòa đồng với họ; (9) đôi khi cũng phải cho chúng sanh biết, hoặc kín đáo, hoặc công khai, những công đức chân thật của mình, để họ hoan hỷ tinh tiến tu học; (10) đối với những người vi phạm học xứ, vì lòng chân thật muốn làm lợi ích cho họ, bèn hiện tướng nghiêm khắc, trách mắng, trừng phạt, hoặc trục xuất, mục đích làm cho họ xa lìa pháp ác, tu tập pháp lành; (11) dùng sức thần thông, hiện cảnh địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, v.v…, làm cho đối phương xa lìa, nhàm chán điều ác, sau đó 11

dùng phương tiện dẫn họ vào Phật pháp, lại khiến cho họ sanh tâm hoan hỷ, khát ngưỡng, siêng tu chánh pháp.

Các Bồ tát an trụ trong nhiếp luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp hữu tình giới, làm thế nào để khéo phòng hộ nhiếp luật nghi giới, khéo tu tập nhiếp thiện pháp giới, và khéo hành trì tất cả nhiếp hữu tình giới?

Các Bồ tát an trụ trong giới biệt giải thoát, sau khi xả bỏ ngôi vị Chuyển luân vương để xuất gia, không còn luyến tiếc ngôi vị, giống như xả bỏ cỏ rác. Giả như có người bần cùng, vì sanh kế khó khăn, đã xả bỏ những dục lạc tầm thường để xuất gia, không chút luyến tiếc, điều này không thể so sánh với Bồ tát do lòng ưa thích thanh tịnh, xả bỏ ngôi vị Chuyển luân xuất gia mà không hề luyến tiếc ngôi vị Chuyển luân quyền quý cao tột nhất trong loài người.

Các Bồ tát an trụ trong giới luật nghi, tu hành phạm hạnh không phải vì ưa thích những dục lạc vi diệu của cung Ma vương, mà 12

cũng không mong cầu tái sanh về cõi đó. Bồ tát quán sát sự sanh vào cảnh giới đó như đi vào rừng rậm bao la đầy những sự sợ hãi, huống hồ là những cảnh dục lạc tầm thường khác.

Các Bồ tát, sau khi xuất gia, đối với các vật cúng dường thượng diệu của các bậc quyền quý còn xem như đồ ói mữa, huống chi những vật cúng dường tầm thường của những hạng hạ dân ty tiện.

Thường ưa thích ở chỗ vắng vẻ. Dù ở một mình hay sống trong đại chúng, bất cứ lúc nào, tâm cũng tịch tĩnh. Tuy thế, không chỉ ưa thích an trụ trong giới luật nghi mà cho là đủ, mà phải siêng năng tu tập vô lượng thiền định, khiến cho mau chứng được tự tại. Tuy ở trong đại chúng đông đảo, cũng không thích bàn luận thị phi; tuy ở nơi vắng vẻ, cũng không sinh khởi những tầm tư ác. Nếu như có lúc mất chánh niệm, thì liền tức khắc thấy rõ lỗi lầm khởi tâm hổ thẹn. Do vì thường thường thấy được lỗi lầm, sinh tâm hổ thẹn, cho nên vừa thấy khởi lên ngôn ngữ 13

bất chánh, hoặc tầm tư ác, liền có thể nhanh chóng quay về an trụ trong chánh niệm, dần dần tiến đến trình độ không còn tái phạm. Do nhân duyên này, có thể tự kiểm thúc, và do sự tự kiểm thúc này, nếu trong quá khứ khi phạm giới cảm thấy vui thích như thế nào, thì trong hiện tại khi không phạm giới cũng cảm thấy vui thích như vậy.

Đối với tất cả học xứ Bồ tát, cũng như khi nghe đến các vị đại Bồ tát đã trong vô lượng kiếp tu tập bất khả tư nghị các học xứ rất khó tu tập, không khởi tâm kinh sợ, cũng không thoái khiếp, chỉ nghĩ như thế này: "Các vị ấy cũng là người, dần dần tu học, đối với các học xứ Bồ tát thành tựu viên mãn tất cả giới luật nghi. Mình cũng là người, dần dần tu học, cũng sẽ thành tựu giống như họ, quyết định không nghi."

Thường quán xét lỗi lầm của chính mình, không dòm ngó lỗi người khác. Đối với tất cả chúng sanh bạo ác, phạm giới, không khởi tâm sân hận, tổn hại họ. Bồ tát, do lòng từ bi vô hạn, đối với tất cả chúng sanh này, 14

khởi lòng thương xót, tìm cách làm lợi ích cho họ.

Nếu có người dùng tay, chân, gạch, đá, dao, gậy, v.v…, đánh đập, Bồ tát cũng không khởi một thoáng sân hận, huống hồ là chửi rủa, đánh đập, hủy nhục, mắng nhiếc làm cho họ đau khổ.

Các Bồ tát an trụ trong giới luật nghi, thành tựu đầy đủ năm hạnh không phóng dật: (a) tiền tế câu hành, (b) hậu tế câu hành, (c) trung tế câu hành, (d) tiên thời sở tác, và (e) câu thời tùy hành. Nghĩa là các Bồ tát đang lúc tu học Bồ tát học xứ: (a) Đối với những tội đã vi phạm trong quá khứ, đúng như pháp sám hối trừ diệt, đây gọi là hạnh không phóng dật "tiền tế câu hành."

(b) Đối với những tội sẽ vi phạm trong tương lai, đúng như pháp sám hối trừ diệt, đây gọi là hạnh không phóng dật "hậu tế câu hành."

15

(c) Đối với những tội đang vi phạm trong hiện tại, đúng như pháp sám hối trừ diệt, đây gọi là hạnh không phóng dật "trung tế câu hành."

(d) Đối với những tội sắp sửa vi phạm, liền phát khởi tâm dũng mãnh, tự thệ rằng mình sẽ nhất định tìm đủ mọi phương cách làm cho không vi phạm, đây gọi là hạnh không phóng dật "tiên thời sở tác." (e) An trụ trong hạnh không phóng dật "tiên thời sở tác", làm đúng những điều phải làm, an trụ trong pháp cần an trụ, không khởi tâm vi phạm, đây gọi là hạnh không phóng dật "câu thời tùy hành."

Các Bồ tát an trụ trong giới luật nghi, che điều hay, bày điều dỡ của mình, ít muốn biết đủ, chịu đựng sự khổ, lòng không ưu sầu, không bôn chôn vụt chạc, uy nghi điềm đạm, xả bỏ tánh xấu dẫn đến sự tà mệnh, như kiêu mạn, gian trá, v.v…

Bồ tát thành tựu mười điều sau đây thì gọi là an trụ trong giới luật nghi, nghĩa là (1) 16

không luyến tiếc dục lạc quá khứ, (2) không mong cầu dục lạc vị lai, (3) không đam mê dục lạc hiện tại, (4) ưa hạnh viễn ly, (5) ít muốn biết đủ, (6) có thể diệt trừ ngôn ngữ hý luận cùng các tầm tư ác, (7) không tự khinh miệt mình, (8) nhu hòa, kham nhẫn, (9) không phóng dật, và (10) đầy đủ quy tắc tịnh mệnh.

Các Bồ tát đã có thể an trụ trong nhiếp thiện pháp giới, đối với tài sản thân mạng, còn không khởi lên một chút luyến tiếc, huống hồ là tham đắm. Không để cho các nguyên nhân sinh khởi sự phạm giới như phẩn hận, v.v..., phát sinh. Đối với chúng sanh cũng không khởi tâm oán hận, hoặc tìm cách hại họ. Cũng không lười biếng, nhút nhát, mà ngay đến những sự an lạc của thiền định cũng không tham đắm.

Phải hiểu rõ năm điều: (1) hiểu rõ sự lợi ích thù thắng của quả thiện; (2) hiểu rõ thiện nhân; (3) hiểu rõ sự điên đảo và (4) sự không điên đảo của các nhân quả thiện; (5) hiểu rõ sự chướng ngại của nhiếp thiện pháp. 17

Các Bồ tát này có thể thấy được lợi ích thù thắng rộng lớn của thiện quả, cho nên tìm cầu thiện nhân. Vì muốn nhiếp thiện pháp nên đã hiểu rõ như thực các pháp đảo và vô đảo. Do các Bồ tát đã được thiện quả cho nên không còn thấy lầm lẫn vô thường là thường, khổ là lạc, bất tịnh là tịnh, vô ngã là ngã. Biết rõ như thật những chướng ngại của nhiếp thiện pháp, và vì muốn tu tập nhiếp thiện pháp nên xa lìa tất cả những chướng ngại đó. Bồ tát do mười loại hành tướng sau mà được gọi là an trụ trong nhiếp thiện pháp giới, có thể mau thâu nhiếp tất cả hành tướng của thiện pháp, nghĩa là (1) tầng bậc bố thí, (2) tầng bậc trì giới, (3) tầng bậc nhẫn nhục, (4) tầng bậc tinh tiến, (5) tầng bậc thiền định, và (6-10) năm loại trí tuệ.

Các Bồ tát do mười một hành tướng mà gọi là an trụ trong tất cả nhiếp hữu tình giới. Trong mỗi một hành tướng thành tựu tất cả các hành tướng khác.

Bồ tát phải trợ giúp những người khác hoàn thành các công tác của họ, chẳng hạn 18

như: trợ giúp trong việc mưu tính, hoặc trợ giúp sự nghiệp chân chánh, hoặc làm bạn đồng hành, hoặc trợ giúp phát triển kinh doanh, hoặc trợ giúp giữ gìn tài sản, hoặc hòa hợp sự chia rẽ, hoặc trợ giúp cơ hội làm việc nghĩa lợi, hoặc trợ giúp công việc tu phước, v.v…

Hoặc trợ giúp trong công việc cứu khổ, chẳng hạn như chăm sóc người bệnh, dẫn dắt người mù lòa, hướng dẫn người câm điếc, chĩ dẫn người lạc đường; đối với người tàn tật, cõng vác hoặc giúp họ phương tiện di chuyển; đối với người ngu si, dạy cho họ khải phát trí tuệ; đối với người khổ về tham, giải thích để họ xả bỏ tâm tham; đối với chúng sanh sân khuể, hôn trầm, thụy miên, điệu cử, ác tác, nghi hoặc, v.v…, đều khai giải khiến cho họ thoát khổ. Đối với chúng sanh chấp mê tham dục, sân khuể, bà con họ hàng, cõi nước, sự bất tử, tộc tánh tương ưng, bị người khác khinh miệt, v.v…, đều phải nên khai giải cho họ thoát ly sự khổ não. Đối với người đi đường mệt nhọc, giúp họ chỗ nghỉ ngơi, xoa bóp thân thể khiến cho họ đỡ mệt nhọc. 19

Bồ tát nên giảng thuyết đúng pháp, nghĩa là vì muốn các chúng sanh ưa làm việc ác đình chỉ việc ác, phải dùng các pháp: phù hợp, liên hệ, thích đáng, kết hợp, khéo léo, xứng đáng, mềm mỏng để giảng nói cho họ2; hoặc dùng các phương tiện thiện xảo khác để giảng nói.

Tương tự, đối với các chúng sanh san tham, muốn họ dứt tâm tham; đối với chúng sanh đang cầu của cải, muốn họ dùng ít sức lực mà tích tập nhanh chóng; đối với chúng sanh oán ghét Phật pháp, muốn họ sanh khởi lòng tin thanh tịnh, xa lìa nẻo ác, tận trừ phiền não, vượt qua các khổ, thì cũng nên dùng những phương pháp vừa nêu trên để giảng thuyết cho họ.

Đối với người ơn phải nhớ ơn tha thiết, thường thường tưởng nghĩ đến sự đáp đền. Mở lời chào hỏi, tươi cười tiếp đón, tâm sự hàn huyên, nhường ghế mời ngồi, cúng 2 Phù hợp (Anh: fitting, Hán: tương ưng), liên hệ (Anh: connected, Hán: trợ bạn), thích đáng (Anh: congruent, Hán: tùy thuận), kết hợp (Anh: coherent, Hán: thanh lượng), khéo léo (Anh: skilful, Hán: hữu dụng), xứng đáng (Anh: approriate, Hán: tương xứng), mềm mỏng (Anh: compliant, Hán: ứng thuận).20

dường vật dụng, hoặc bằng hoặc hơn phần mình thọ nhận từ họ. Đối với công việc của người ơn, tuy họ không nhờ đến, mình còn phải giúp đỡ, huống hồ khi họ có việc cần. Nếu họ gặp cảnh khổ, phải khéo giảng giải khiến họ vượt qua sự sợ hãi; khi họ ưu sầu, phải khéo an ủi khiến khéo an ủi để họ bớt sầu khổ; hoặc giúp đỡ họ vật chất, hoặc cho họ y chỉ, hoặc tùy thuận họ, hiển bày những thực đức làm cho hoan hỷ, dùng phương tiện thân ái để điều phục họ, dùng thần thông khủng bố để dẫn dắt họ vào đạo, v.v… Bồ tát có thể cứu hộ chúng sanh đang lâm cảnh sợ hãi, chẳng hạn như nạn thú dữ, lửa, nước, nhà cầm quyền, trộm cướp, oán địch, kẻ quyền thế, tham quan ô lại, sự chết, tiếng xấu, uy đức của đám đông, quỷ thần, thây chết bị điều khiển bởi chú thuật, yêu tinh, v.v…

Bồ tát, đối với những hữu tình đang sầu não, có thể an ủi khiến cho họ vơi đi sự sầu não. Hoặc giả, họ bị mất người thân, chẳng hạn như cha, mẹ, anh, em, vợ, con, nô tỳ, thuộc hạ, tôn trưởng, bạn bè, bà con họ hàng, 21

sư trưởng, thầy học, cùng những bậc đức hạnh khả kính, thì nên khéo léo giải bày cho họ vơi bớt sầu muộn; hoặc giả, họ mất tiền của, chẳng hạn bị chánh quyền, giặc cướp tước đoạt, hoặc bị lửa cháy, nước cuốn, hoặc bị người khác lường gạt, hoặc bị làm ăn thua lỗ, hoặc bị thân thuộc hung ác cưỡng đoạt, hoặc bị con cái phá táng, do đây mà tài sản bị tiêu tán, Bồ tát nên vì họ khéo léo an ủi làm cho họ nguôi khuây. Đối với những nhân duyên mà các hữu tình sanh khởi sầu não ba bậc thượng, trung và hạ, Bồ tát đều có thể khai giải cho họ.

Bồ tát phải có đầy đủ tất cả đồ vật cần thiết. Nếu có người đến xin, đều có thể cung cấp cho họ; chẳng hạn, người cần thức ăn cho họ thức ăn, người cần thức uống cho họ thức uống, người cầu xe cộ cho họ xe cộ, người cần y phục cho họ y phục, người cần đồ trang sức cho họ đồ trang sức, người cần vật dụng cho họ vật dụng, người cần hương hoa phấn thơm cho họ hương hoa phấn thơm, người cần nghỉ ngơi thì cho họ chỗ nghỉ ngơi, người cần đèn đuốc cho họ đèn đuốc.

22

Bồ tát tánh ưa thích đúng pháp nhiếp thọ các hữu tình mà làm lợi ích cho họ. Dùng tâm không ô nhiễm mà cho họ y chỉ, và dùng lòng thương xót mà làm lợi ích. Sau đó đúng như pháp mà cung cấp y phục, thức ăn uống, ngọa cụ, thuốc men, đồ vật cần dùng. Nếu tự mình không có thì phải từ các trưởng giả, cư sĩ, bà la môn có tín tâm, cầu những vật dụng cần thiết mà cung cấp cho những người y chỉ. Đối với những vật mà mình có được từ có được đúng như pháp, chẳng hạn như y phục, thức ăn uống, ngọa cụ, thuốc men, đồ vật cần dùng, thì nên chia sớt cho họ cùng sử dụng, không được dấu diếm. Nên tùy thuận mà dùng tám pháp giáo thọ để giáo thọ, và dùng năm loại giáo giới mà giáo giới họ. Giáo thọ, giáo giới, trong phẩm Lực Chủng Tánh đã đề cập đến.

Bồ tát tùy thuận tâm tánh chúng sanh. Trước khi tùy thuận, phải biết rõ thể tánh hoặc tâm tánh của họ. Sau khi biết rõ thể tánh của họ, nếu cần ở chung thì ở chung, nếu cần đi chung thì đi chung.

23

Bồ tát muốn tùy thuận chúng sanh, trước tiên phải nên quán sát cặn kẽ. Nếu như những hành động lời nói của mình làm cho đối phương sầu khổ, và nếu sự sầu khổ đó không làm cho họ lìa ác hướng thiện, thì Bồ tát phải nên thúc liễm lời nói hành động của mình, không nên tiếp tục. Còn như, nếu sự sầu khổ đó làm cho đối phương lìa ác hướng thiện, thì Bồ tát nên vì lòng thương xót, khéo léo quyết đoán, tiếp tục tác động hành động và lời nói của mình khiến cho họ cải đổi. Lại phải quán sát, nếu như lời nói hành động của mình khiến cho những hữu tình khác sầu khổ, và nếu sự sầu khổ đó không đem cho họ, hoặc một người, hoặc nhiều người, lìa ác hướng thiện, lúc ấy, Bồ tát vì không muốn họ tiếp tục sầu khổ bèn thúc liễm hành động lời nói của mình, không nên tiếp tục. Nếu như sự sầu khổ đó khiến cho đối phương, hoặc một, hoặc nhiều người, lìa ác hướng thiện, thì Bồ tát nên vì lòng thương xót, không nên tùy thuận đối phương, mà phải khéo léo nỗ lực tác động khiến cho đối phương cải đổi.

24

Lại phải quán sát, nếu như hành động lời nói của mình làm cho người khác đau khổ, và hơn nữa chúng vi phạm nhiếp luật nghi giới, không tăng trưởng tư lương phước đức trí tuệ, và cũng không làm cho đối phương lìa ác hướng thiện, thì lúc đó Bồ tát phải nên thúc liễm hành động lớì nói của mình, không cho tiếp tục hiện hành. Ngược lại, hành động và lời nói của Bồ tát cũng giống như vừa nói ở trên. Trường hợp làm cho đối phương vui sướng cũng tương tự như vừa nói trên. Đối với các hữu tình tâm thường phẫn hận, không biết xả bỏ, Bồ tát còn không khen ngợi, huống chi chê bai, mà cũng không dạy dỗ họ.

Đối với các hữu tình không đến đàm luận hỏi han, Bồ tát còn tự đến đàm luận hỏi han, huống gì những hữu tình đã đến thăm hỏi mà Bồ tát lại không thù đáp. Bồ tát tùy thuận chúng sanh, không bao giờ xúc phạm khiến cho họ khổ não; trừ phi trách mắng những kẻ phạm giới. Lúc ấy Bồ 25

tát khởi lòng từ bi, thái độ ôn hòa, theo đúng lý mà quở trách họ.

Bồ tát tùy thuận chúng sanh, không bao giờ khinh khi cười nhạo, khiến cho họ phải cảm thấy hổ thẹn, ngượng ngập. Tuy Bồ tát có năng lực thù thắng, khiến chúng sanh cảm thấy thua sút tự ti, cũng không bao giờ hiện tướng hách dịch, khởi tâm tự cao. Bồ tát tùy thuận chúng sanh, tuy gần gũi họ, cũng không nên quá thân mật, cớt nhã; mà cũng không thường tới lui, sợ họ sanh tâm nhàm chán.

Bồ tát tùy thuận chúng sanh, không bao giờ ở trước mặt họ mà hủy báng người họ thích, hoặc khen ngợi người họ ghét. Nếu không phải thâm giao, không nên thổ lộ tâm sự với họ. Không nên quá hy vọng sự cúng dường, nhận thọ vừa đủ. Nếu như trước đã hứa đến thọ trai, không nên lấy lý do mà không đến. Nên nhẹ nhàng dùng lý do khéo léo mà từ chối.

26

Bồ tát ưa thích tán dương công đức khiến cho người khác sanh lòng vui mừng. Đối với người công đức tín tâm đầy đủ, khen ngợi công đức của tín tâm khiến họ sanh tâm vui mừng; đối với người công đức trì giới đầy đủ, khen ngợi công đức trì giới khiến họ sanh tâm vui mừng; đối với người học rộng nghe nhiều, khen ngợi công đức đa văn khiến họ sanh tâm vui mừng; đối với người đầy đủ công đức bố thí, khen ngợi công đức của sự bố thí khiến họ sanh tâm vui mừng; đối với người đầy đủ công đức trí tuệ, khen ngợi công đức trí tuệ khiến họ sanh tâm vui mừng. Bồ tát thường khởi lòng thương xót dùng nhiều phương tiện điều phục hữu tình. Nếu có người phạm tội nhẹ, Bồ tát dùng sự thân ái, không hề có ý tổn hại, đem lời nhẹ nhàng trách mắng khiến họ sửa đổi. Nếu có người phạm tội trung, Bồ tát dùng sự thân ái, không hề có ý tổn hại, hoặc dùng lời nghiêm khắc trách mắng, hoặc dùng sự trị phạt, khiến họ sửa đổi. Nếu có người phạm tội nhẹ hoặc trung, cần phải trục xuất, khi ấy, Bồ tát vì muốn răn dạy và làm lợi ích cho họ và những người chung quanh, dùng lòng thương 27

xót mà tạm thời trục xuất, sau khi họ cải đổi sẽ cho họ trở lại. Nếu có người phạm tội nặng cần phải trục xuất, lúc ấy Bồ tát trục xuất kẻ ấy vĩnh viễn, không cho ở chung, không cho họ trở lại. Đây là vì thương xót kẻ ấy nên phải làm như vậy, để cho họ không còn cơ hội tổn hoại Phật pháp, tạo nghiệp không lành đời sau. Bồ tát lại còn phải dạy dỗ làm lợi ích cho các hữu tình khác.

Bồ tát vì muốn lợi ích cho các hữu tình bèn hiện thần thông, hoặc khiến cho họ sợ hãi (mà cải đổi), hoặc nhiếp thọ dẫn dắt họ. Đối với những kẻ ưa thích làm ác, Bồ tát biến hiện quả báo của những hành vi ác, chẳng hạn những ác đạo, tiểu địa ngục, đại địa ngục, địa ngục lạnh, địa ngục nóng, v.v... Sau khi biến hiện, bèn nói với người đó rằng: "Ông nên quán sát những kẻ sống trên đời đã từng gây tạo nhiều điều ác, nay phải chịu những quả báo như vậy." Người ấy thấy điều ấy rồi, sanh lòng sợ hãi, không còn dám làm ác nữa. Lại có những người không có lòng tin [đối với Tam bảo], Bồ tát trước đại chúng tùy sự chất vấn, người đó [kiêu ngạo] cự tuyệt 28

không trả lời, lúc ấy Bồ tát hiện tướng Chấp kim cang thần, hoặc hiện tướng Đại lực dạ xoa, khiến cho người đó sợ hãi, bỏ tâm kiêu ngạo mà cung kính trả lời. Những người chung quanh, thấy người đó cung kính đối đáp, cũng đều bị [Bồ tát] điều phục. Bồ tát hiện các loại thần thông, hoặc một thân, hoặc nhiều thân; hoặc đi xuyên qua tường đá, vách núi, v.v..., đều không bị chướng ngại; hoặc hiện thân Phạm vương. Bồ tát thị hiện nhiều loại thần thông khác biệt, hoặc thị hiện nhập hỏa giới định, hoặc hiện các loại thần thông của thanh văn. Dùng phương tiện dẫn dụ nhiếp thọ, khiến cho hữu tình phấn chấn hoan hỷ. Đối với những người chưa có lòng tin, dùng phương tiện khiến họ phát khởi lòng tin; đối với những người phạm giới, dùng phương tiện khiến họ trì giới nghiêm túc; đối với những người tà kiến, dùng phương tiện khiến họ phát sinh chánh kiến. Bồ tát dùng những phương tiện như vậy thành tựu tất cả những loại giới nhiêu ích hữu tình.

29

Đó là ba loại giới tạng, cũng gọi là vô lượng công đức tạng, nghĩa là giới tạng luật nghi, giới tạng thiện pháp và giới tạng nhiêu ích hữu tình.

Các vị Bồ tát tại gia, hoặc xuất gia, muốn siêng năng tu học ba loại giới tạng, trước tiên phải nên phát tâm Vô thượng Bồ đề, sau đó cẩn thận tìm cầu một vị Bồ tát đồng học đã phát đại nguyện, có đủ trí tuệ, có thể truyền thọ và giải thích [giới tạng Bồ tát]. Các vị Bồ tát muốn truyền giới, trước tiên phải nên giảng giải giới Bồ tát cùng các hành tướng phạm giới cho người thọ giới hiểu rõ. Ngưòi thọ giới phải tự quán sát xem mình có khao khát thọ giới hay không, chứ không phải do bởi người khác xúi dục, hoặc vì muốn chứng tỏ mình hơn kẻ khác. Nên biết đây gọi là Bồ tát kiên cố, có thể lãnh thọ giới Bồ tát luật nghi. Vị Bồ tát truyền giới phải nên đúng như pháp mà truyền giới cho họ. Bồ tát không nên cầu thọ giới từ những vị chỉ có kiến thức thông minh; cũng không cầu thọ giới từ những vị không có lòng tin 30

trong sạch đối với giới pháp (bởi do không có lòng tin, cho nên họ không thể thâm nhập, không thể khéo tư duy giới pháp); cũng không cầu thọ giới từ những vị có tâm tham lam, bỏn sẻn, tham dục, không biết tùy hỷ, v.v...; cũng không cầu thọ giới từ những vị phá giới, không cung kính giới luật, không thiết tha hành trì giới luật; cũng không cầu thọ giới từ những vị tâm thường phẫn hận, không biết nhẫn nhịn, không kham nhẫn với những sự vi phạm giới luật của người khác; cũng không cầu thọ giới từ những vị lười biếng, nhút nhát, ham ưa ngủ nghỉ, ham nằm ham dựa, ham ưa tụ họp, ham thích bàn tán chuyện thế sự; cũng không cầu thọ giới từ những vị tâm trí ám muội, ngu si dốt nát, tâm ý hạ liệt, phỉ báng giới tạng Bồ tát. Hành giả cầu thọ giới đến chỗ của vị Bồ tát đầy công đức thù thắng, trước hết lạy xuống chân ngài, kế đến tác bạch: "Con nay ở nơi ngài (trưởng lão, v.v...), xin cầu thọ tất cả tịnh giới của Bồ tát. Duy nguyện ngài thương xót, không nề lao nhọc, truyền trao giới pháp cho con."

31

Sau khi chân thật nói lời thỉnh cầu, hành giả cầu thọ giới phải nên trần vai bên phải, cung kính cúng dường tất cả chư Phật Thế Tôn ở khắp mười phương ba đời, cùng chư vị Bồ tát ở giai vị Thập địa đã đắc được đại trí tuệ, đại thần lực. Chuyên tâm quán niệm công đức của các ngài, tùy công đức lực của các ngài mà khởi tâm ân cần thanh tịnh. Hành giả cầu thọ giới ở nơi vị Bồ tát có trí lực thù thắng, quỳ thẳng chắp tay, đối trước tượng Phật, nói lời như sau: "Duy nguyện Đại Đức (hoặc trưởng lão, hoặc thiện nam tử) thương xót truyền thọ cho con Bồ tát tịnh giới luật nghi."

Sau khi thỉnh xong, chuyên tâm vào một cảnh, khiến cho tâm thanh tịnh, tự nghĩ: "Chẳng bao lâu nữa, mình sẽ được vô tận vô lượng vô thượng đại công đức tạng." Sau khi khởi tưởng như vậy bèn đứng im lặng. Lúc ấy, vị Bồ tát trí tuệ có năng lực truyền giới dùng tâm không tán loạn, hoặc đứng hoặc ngồi, nói với hành giả kham năng thọ giới: "Này thiện nam tử (tên người thọ 32

giới) lắng nghe, ông có phải là Bồ tát không?" Hành giả thọ giới nên đáp: "Phải." Hỏi: "Phát Bồ đề tâm chưa?" Đáp: "Đã phát." Lúc ấy, vị Bồ tát truyền giới nói lời như sau: "Thiện nam tử (hoặc pháp đệ) .... (tên người thọ giới), muốn ở chỗ của tôi lãnh thọ tất cả học xứ Bồ tát, lãnh thọ tất cả tịnh giới Bồ tát, nghĩa là luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp hữu tình giới. Học xứ như vậy, tịnh giới như vậy, tất cả Bồ tát đời quá khứ đã đầy đủ, tất cả Bồ tát đời vị lai sẽ đầy đủ, và tất cả Bồ tát hiện tại trong mười phương đang đầy đủ. Đối với học xứ như vậy, tịnh giới như vậy, tất cả Bồ tát đời quá khứ đã học, tất cả Bồ tát đời vị lai đang học, và tất cả Bồ tát hiện tại trong mười phương đang học. Ông có thể lãnh thọ không?" Hành giả thọ giới đáp: "Có thể lãnh thọ." Vị Bồ tát truyền giới hỏi như vậy ba lần, hành giả thọ giới cũng trả lời như vậy ba lần. Vị Bồ tát truyền giới ở trước tượng Phật, đối với mười phương hiện tại chư Phật và chư Bồ tát, cung kính cúng dường, cúi đầu đảnh lễ, sau đó bạch rằng: "Con là Bồ tát …. 33

(tên vị Bồ tát truyền giới), hiện nay có Bồ tát …. (tên người thọ giới) đang cầu thỉnh ba lần thọ Bồ tát giới. Con là Bồ tát .... (tên Bồ tát truyền giới) đã vì Bồ tát .... (tên người thọ giới) chứng minh. Duy nguyện chư Phật Bồ tát, các bậc Thánh chân chánh đệ nhất, trong mười phương vô lượng vô biên thế giới, hoặc hiện, hoặc không hiện, trong tất cả mọi thời, tất cả mọi nơi, tất cả hữu tình hiện đang giác ngộ, xin các ngài chứng minh cho Bồ tát (tên người thọ giới) cầu thọ giới."

Khi làm pháp yết ma thọ giới hoàn tất, do công năng của pháp yết ma, hiện tướng chấn động trước chư Phật, chư Bồ tát thập địa, trong vô biên vô lượng thế giới mười phương, biểu thị hành giả thọ giới đã đắc giới thể Bồ tát. Lúc ấy chư Phật Bồ tát khởi tâm tưởng nghĩ vị hành giả vừa thọ giới như con, như em. Do sự tưởng niệm của chư Phật Bồ tát khiến cho vị hành giả vừa thọ giới Bồ tát, tăng trưởng thiện pháp, không còn bị thoái chuyển. Đây gọi là sự khải bạch thỉnh cầu chứng minh thọ Bồ tát giới.

34

Sau khi làm lễ yết ma truyền giới xong, vị Bồ tát truyền giới và hành giả thọ giới đều làm lễ cúng dường, hướng đến chư Phật Bồ tát mười phưong cúi đầu đảnh lễ, cung kính lui ra.

Bồ tát tịnh giới luật nghi thù thắng bậc nhất so với tất cả giới luật nghi khác, là nơi quy tụ của vô lượng vô biên tạng công đức, là nơi phát khởi thù thắng nhất cho lòng ham muốn công đức lành tối thượng, có thể đối trị tất cả các hành vi ác của mọi chúng sanh. Tất cả các loại luật nghi khác, so với Bồ tát luật nghi, không bằng một phần trăm, một phần ngàn, một phần số, một phần toán, một phần dụ, một phần ô ba ni sát đàm, v.v..., vì Bồ tát giới luật nghi tổng nhiếp tất cả đại công đức tạng.

Các vị Bồ tát đối với pháp thọ Bồ tát luật nghi, tuy đã thọ trì đầy đủ rốt ráo, thế nhưng đối với những kẻ không có lòng tin, hủy báng Bồ tát tạng, quyết định không khinh suất giảng nói cho họ nghe giới tạng của Bồ tát. Vì sao? Bởi vì họ nghe xong, do thành kiến chướng ngại, không thể tin hiểu, bèn sanh 35

tâm hủy báng. Do vì hủy báng, họ sẽ nhận chịu không biết bao nhiêu là quả báo xấu ác trong đời vị lai. Ngày nào họ còn thành kiến ác, ý nghĩ ác đối với Bồ tát luật nghi thì ngày ấy họ vẫn còn nhận chịu quả báo xấu ác này. Các hành giả cầu thọ giới Bồ tát luật nghi, nếu không gặp được vị thầy đầy đủ công đức, lúc ấy phải nên ở trước hình tượng của đức Như Lai, tự mình lãnh thọ Bồ tát giới luật nghi. Hành giả thọ giới nên cung kính quỳ gối chắp tay bạch như sau: "Con tên là …. Ngưỡng khải mười phương tất cả chư Như Lai, chư vị Bồ tát thập địa. Nay con ở trước mười phương tất cả chư Phật, chư đại Bồ tát cầu mong được lãnh thọ tất cả Bồ tát học xứ, nguyện thọ tất cả Bồ tát tịnh giới, nghĩa là luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, Nhiếp hữu tình giới. Học xứ như vậy, tịnh giới như vậy, tất cả Bồ tát đời quá khứ đã đầy đủ, tất cả Bồ tát đời vị lai sẽ đầy đủ, các Bồ tát hiện tại trong mười phương thế giới đang đầy đủ. Đối với những học xứ này, các Bồ tát đời quá khứ đã học, các Bồ tát đời vị lai sẽ học, các Bồ tát hiện tại trong mươi phương thế giới đang học." Nói như vậy ba lần.

36

Vị Bồ tát an trụ trong Bồ tát tịnh giới, cần phải khéo léo thẩm xét, hiểu rõ các tướng thủ xả, điều nào Bồ tát phải nên làm, điều nào Bồ tát không nên làm. Sau khi đã thẩm xét, hiểu rõ rồi, bèn theo đó mà siêng năng tu học, để hoàn thành tác nghiệp chân chánh. Lại phải chuyên tâm gắng sức học tập tạng Tố đát lãm (kinh) của Bồ tát, cùng các sớ giải, tùy theo sự học hỏi mà cố gắng tu tập. [Bốn tội tha thắng]3

Bồ tát an trụ trong giới luật nghi có bốn tội tha thắng.

[1] Nếu Bồ tát, vì tham cầu lợi dưỡng cung kính, tự khen ngợi mình, hủy nhục, chê bai người khác, đây gọi là phạm tội tha thắng thứ nhất.

[2] Nếu Bồ tát, hiện đang có tiền của, thấy người nghèo khổ không nơi nương tựa đến xin tài vật, nhưng vì bỏn sẻn không sinh lòng 3 Tội tha thắng, còn gọi là tội ba la di, hoặc tội căn bổn, hoặc còn được gọi nôm na là giới trọng.

37

thương xót bố thí, hoặc giả, có người đến cầu pháp, do tánh bỏn sẻn, tuy thông hiểu Phật pháp nhưng không chịu giảng nói, đây gọi là phạm tội tha thắng thứ hai.

[3] Nếu Bồ tát, nuôi dưỡng trong lòng những sự phẫn hận, do nhân duyên này, không những nói ra lời ác, mà còn vì sự giận dữ, bèn dùng tay, chân, ngói, gạch, dao, gậy, đánh đập làm tổn thương, khổ não cho người khác. Do vì ôm trong lòng sự phẫn hận mãnh liệt cho nên đã xâm phạm đối phương; đối phương đến van lơn, cầu xin tha thứ, nhưng lại không chấp nhận, không chịu buông xả sự oán hận, đây gọi là phạm tội tha thắng thứ ba. [4] Nếu Bồ tát, phỉ báng pháp tạng của Bồ tát, ham thích diễn nói, khai thị, kiến lập pháp tương tự với Chánh pháp; đối với pháp tương tự này, hoặc tự mình tin hiểu, hoặc bị người khác xúi dục, đây gọi là phạm tội tha thắng thứ tư.

Đây gọi là bốn tội tha thắng của Bồ tát. 38

Bồ tát đối với tội tha thắng, chỉ cần phạm một tội, thì trong pháp tu hiện đời, không thể tích tập, không thể nhiếp thọ tư lương rộng lớn của Bồ tát, trong pháp tu hiện đời, không thể có niềm vui cùng ý thích thanh tịnh, huống hồ là phạm tất cả. Đây gọi là Bồ tát tương tự, chứ không phải Bồ tát chân thực.

Không phải Bồ tát tạm thời phạm một tội tha thắng thì liền bị mất giới thể; còn các tỳ kheo phạm một tội tha thắng thì liền bị mất giới thể biệt giải thoát. Vả lại, nếu Bồ tát lỡ hủy phạm giới thể Bồ tát luật nghi, thì trong đời này có thể được thọ lại giới thể, không phải không cho phép thọ lại; còn các tỳ kheo, nếu phạm tội tha thắng thì trong hiện đời không được thọ lại giới thể tỳ kheo. Có hai nhân duyên xả bỏ Bồ tát tịnh giới luật nghi: một là xả bỏ đại nguyện Chánh đẳng Bồ đề thanh tịnh (xả bỏ tâm Vô thượng Bồ đề), hai là phạm tội tha thắng với tâm phiền não bậc thượng. Các Bồ tát dù phải luân chuyển khắp mười phương thế giới, tại bất cứ nơi nào cũng không mấtû Bồ tát thanh 39

tịnh luật nghi, lý do là vì các Bồ tát đó không xả bỏ tâm Vô thượng Bồ đề, cũng không phạm tội tha thắng với tâm phiền não bậc thượng. Nếu Bồ tát chuyển thân qua đời sau, quên mất bổn nguyện, vì muốn thọ trì giới luật Bồ tát bèn thọ lại, tuy thọ lại nhiều lần vẫn không gọi là mới thọ, hoặc mới đắc giới thể Bồ tát tịnh giới luật nghi.

Vị Bồ tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ tát, đối với sự vi phạm hoặc không vi phạm, nhiễm ô hoặc không nhiễm ô, cùng bậc thượng, trung, hạ, phải nên biết rõ. [Bốn mươi sáu tội vi phạm]4

[1] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, trong mỗi ngày, hoặc đối với Đức Như Lai, hoặc đối với tháp miếu, hoặc đối với Chánh pháp, hoặc đối với Kinh luận, hoặc đối với chúng tăng, nghĩa là các vị Bồ tát đăng địa ở mười phương, nếu như không 4 Tội vi phạm, còn gọi là tội ba dật đề, hoặc tội ác tác (thân), hoặc tội ác thuyết (khẩu), hoặc còn được gọi nôm na là giới khinh. Theo bản dịch của ngài Huyền Tráng, có bốn mươi ba tội vi phạm; thế nhưng hiện nay, để phù hợp với bản dịch Tây tạng, cho nên liệt kê thành bốn mươi sáu tội vi phạm.

40

dùng phẩm vật, dù ít dù nhiều, để cúng dường, hoặc tối thiểu cung kính một lạy, hoặc dùng một bài kệ bốn câu để tán thán công đức chân thật của Phật pháp tăng, hoặc trong một niệm sinh khởi lòng tin thanh tịnh, tưởng nghĩ đến công đức chân thực của Tam bảo, mà để luống uổng ngày tháng, đây gọi là phạm nhiễm ô học xứ của Bồ tát; nếu như vì không cung kính, lười biếng, nhút nhát mà không cúng dường, thì cũng gọi là phạm nhiễm ô; nếu như vì lầm lẫn, lơ đãng mà vi phạm, thì gọi là phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: hoặc thần kinh thác loạn; hoặc đã chứng nhập sơ địa, thường không vi phạm, vì các Bồ tát chứng nhập sơ địa, cũng giống như các tỳ kheo đã chứng sơ quả, đối với Tam bảo Phật pháp tăng, thường thường như pháp cúng dường, cung kính thừa sự.

[2] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, có lòng tham cầu không biết hạn chế, đối với lợi dưỡng cung kính sinh lòng tham đắm không xả, đây gọi là phạm nhiễm ô học xứ của Bồ tát.

41

Những trường hợp không phạm: tuy đã nỗ lực tinh tiến trừ diệt tâm tham, nhưng vì tập khí sâu nặng, vô minh che lấp, nên tâm tham vẫn còn tiếp tục hiện hành. [3&4] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, thấy các vị đồng giới Bồ tát có đức hạnh, khả kính đến, nhưng vì bị tâm kiêu mạn khống chế, hoặc trong lòng hiềm hận, giận dữ, bực dọc, không chịu đứng dậy chào hỏi, không nhường chỗ ngồi.

Hoặc nếu họ tới đàm luận, an ủi, hỏi han, nhưng vì bị tâm kiêu mạn khống chế, hoặc trong lòng hiềm hận, không chịu trả lời một cách lễ độ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ của Bồ tát. Nếu như không phải vì bị tâm kiêu mạn khống chế, không có tâm hiềm hận, mà chỉ vì lười biếng, lơ đãng, hoặc đang ở trong trạng thái vô ký, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: đang bị bệnh nặng; hoặc thần kinh thác loạn; hoặc đang ngủ mà đối phương tưởng là đang thức, 42

cho nên đến đàm luận, an ủi, hỏi han; hoặc đang vì người khác giảng nói, biện biệt nghĩa lý Phật pháp; hoặc đang cùng người khác đàm luận, hỏi han; hoặc đang lắng nghe người khác thảo luận, biện biệt nghĩa lý Phật pháp; hoặc sợ sự trả lời của mình sẽ xúc phạm người đang giảng pháp; hoặc muốn giữ ý cho người đang giảng pháp; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, làm cho họ xa lìa nẻo ác, quay về đường lành; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn; hoặc muốn giữ ý cho đại chúng. Trong những trường hợp này đều không phạm. [5] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, có người đến mời thỉnh, hoặc đến nhà họ, hoặc đến chùa khác, để cúng dường thức ăn, quần áo, cùng những vật dụng cần thiết, nhưng vì bị tâm kiêu mạn khống chế, trong lòng hiềm hận, giận dữ, bực dọc, nên không chịu đi ứng cúng, không nhận lời mời, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ của Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát, lơ đãng, hoặc đang ở trong trạng thái vô ký mà không đi ứng cúng, không nhận lời mời, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

43

Những trường hợp không phạm: đang có bệnh, hoặc không có sức lực, hoặc thần kinh thác loạn; hoặc chỗ thỉnh ở quá xa; hoặc đường có nhiều hiểm nạn; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, làm cho họ xa lìa nẻo ác, quay về đường lành; hoặc trước đó đã nhận lời mời ở nơi khác; hoặc đang tu tập các pháp thiện, muốn giữ cho công phu tu tập không bị gián đoạn; hoặc đang muốn chứng đắc những pháp chưa từng có; hoặc không muốn những pháp nghĩa đã nghe không bị thoái sụt,…. Các trường hợp luận nghị, biện biệt nghĩa lý Phật pháp, cũng giống như trường hợp nghe pháp; hoặc biết đối phương ôm lòng mưu hại, giả vờ đến mời thỉnh; hoặc không muốn làm nhiều người khác tị hiềm; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn, không đến nơi thỉnh, không nhận lời mời, thảy đều không phạm.

[6] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, có người ân cần cung kính, đem đến các loại vàng bạc, tiền tài, các món vật quý đến cúng dường, nhưng Bồ tát vì tâm hiềm hận, giận dữ, bực dọc, cự tuyệt không 44

chịu thọ nhận, đây gọi là phạm nhiễm ô học xứ của Bồ tát, bởi vì đã xả bỏ chúng sinh; nếu vì lười biếng, nhút nhát, đãng trí, hoặc đang ở trong trạng thái vô ký mà cự tuyệt không thọ nhận, thì gọi là phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: hoặc biết sau khi thọ nhận, mình sẽ sinh tâm tham luyến; hoặc biết sau đó thí chủ sẽ sinh tâm hối tiếc; hoặc sau đó thí chủ sẽ phát cuồng; hoặc biết nếu nhận vật bố thí, thí chủ sẽ trở nên nghèo khổ; hoặc biết vật bố thí là vật của Tăng, hoặc vật của tháp miếu; hoặc biết vật bố thí là vật trộm cắp; hoặc biết vật bố thí sẽ đem lại nhiều phiền hà cho mình, như bị giết, bị giam, bị phạt, bị trục xuất, hoặc bị người khác hiềm nghi, quở trách. Trong những trường hợp này cự tuyệt không thọ nhận, đều không vi phạm.

[7] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, có người đến cầu pháp, nhưng Bồ tát vì tâm hiềm hận, giận dữ, bực dọc, ganh tị, không chịu nói pháp, đây gọi là phạm nhiễm ô học xứ của Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát, lơ đãng, hoặc tâm đang ở 45

trong trạng thái vô ký mà không chịu nói pháp, thì gọi là phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: ngoại đạo đến tìm khuyết điểm; hoặc đang bị bệnh nặng; hoặc thần kinh thác loạn; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, làm cho họ xa lìa nẻo ác, quay về đường lành; hoặc đối với pháp học chưa được thấu suốt; hoặc đối phương có thái độ không cung kính, không biết hổ thẹn, đến với thái độ ngang ngược, xấc láo; hoặc biết đối phương là người ám độn, đối với Phật pháp rộng lớn cứu cánh, hoặc sinh lòng sợ hãi, hoặc sinh khởi hoặc tăng trưởng tà kiến, chấp trước; hoặc biết sau khi nghe pháp xong, sẽ đem nói lại cho kẻ ác, do đây không nói pháp. Trong những trường hợp này đều không phạm.

[8] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, đối với chúng sinh hung ác, phạm giới, sinh lòng hiềm hận, giận dữ, bực dọc, bèn bỏ rơi, không chịu làm lợi ích cho họ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà bỏ rơi, thì gọi 46

là vi phạm không nhiễm ô. Vì sao? Vì các Bồ tát khởi lòng thương xót, muốn làm lợi ích cho những chúng sinh bạo ác, phạm giới, gây tạo nhân khổ, hơn là những chúng sinh trì giới, ba nghiệp thanh tịnh.

Những trường hợp không phạm: thần kinh thác loạn; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc muốn giữ ý cho đại chúng; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn mà bỏ rơi, không làm lợi ích. Trong những trường hợp này đều không phạm.

[9] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, như Đức Thế Tôn vì muốn làm cho các chúng sinh chưa có lòng tin đối với Phật pháp sinh khởi lòng tin, đã có lòng tin làm cho tăng trưởng, cho nên trong giới biệt giải thoát chế định giá tội, khiến cho các Thanh văn không được vi phạm, đối với những điều giới này, Bồ tát phải nên cùng học với Thanh văn, hoàn toàn không khác biệt. Vì sao? Như hàng Thanh văn chỉ vì tự lợi, còn không phế bỏ những hạnh lợi ích khác, mà học các điều giới này, làm cho 47

chúng sinh chưa có lòng tin sanh khởi lòng tin, đã có lòng tin làm cho tăng trưởng, huống chi Bồ tát là những người mong cầu sự lợi ích cho tất cả chúng sinh.

[10] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, như Đức Như Lai trong giới biệt giải thoát, vì muốn hàng Thanh văn an trụ trong hoàn cảnh ít việc, ít làm, ít hy vọng, cho nên chế định các giá giới, khiến cho hàng Thanh văn không được vi phạm; đối với những điều giới này, Bồ tát không nên cùng học với Thanh văn. Vì sao? Vì hàng Thanh văn chuyên lo tự lợi, không nghĩ đến việc lợi người. Vì không lợi người cho nên các pháp ít việc, ít làm, ít hy vọng có thể gọi là thích hợp với họ, thế nhưng, đối với Bồ tát là những kẻ chuyên làm lợi người, không nghĩ đến việc lợi mình, thì các pháp ít việc, ít làm, ít hy vọng này, không thích hợp với họ. Như vậy, Bồ tát vì muốn lợi người, có thể từ các trưởng giả, cư sĩ, bà la môn không phải bà con mình, hỏi xin trăm ngàn loại quần áo; Bồ tát nên quán xét người cho xem họ có đủ khả năng bố thí hay không, tùy sức 48

của họ bố thí mà thọ nhận; hỏi xin bình bát cũng giống như trường hợp xin quần áo. Tương tự như thế, Bồ tát có thể cầu xin chỉ dệt, nhờ thợ dệt không phải bà con mình dệt thành vải vóc để may quần áo; vì muốn lợi ích người khác nên may các loại y " kiêu xà gia" , hoặc làm tọa cụ, nhiều đến hàng trăm, hoặc giả, cất chứa vàng bạc, tiền mặt, nhiều đến vạn ức, hoặc nhiều hơn thế. Như vậy các pháp giá tội chế định ít việc, ít làm, ít hy vọng, Bồ tát sẽ không cùng học với Thanh văn. Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, trong việc lợi người, ôm lòng hiềm hận, giận dữ, bực dọc mà tuân thủ các pháp ít việc, ít làm, ít hy vọng này, thì gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

[11] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, dùng phương tiện thiện xảo, vì muốn lợi người, lỡ phạm vào các tánh tội, do nhân duyên lợi người này nên không gọi là vi phạm học xứ Bồ tát, mà còn được nhiều công đức.

49

Chẳng hạn, như Bồ tát thấy kẻ trộm cướp, vì tham tiền của, đang muốn giết hại nhiều người, hoặc đang muốn giết hại các bậc Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát, hoặc đang muốn tạo nhiều nghiệp vô gián. Bồ tát thấy điều đó rồi, bèn suy ngẫm như thế này: "Nếu giết kẻ ác đó, ta sẽ bị đọa vào địa ngục, nếu như không giết, để kẻ đó tạo nghiệp vô gián, sẽ chịu khổ lớn trong đời vị lai. Ta thà giết kẻ ác đó mà bị đọa vào địa ngục, quyết không để họ nhận chịu những quả báo khổ ở địa ngục vô gián." Bồ tát suy nghĩ cặn kẻ, đối với kẻ ác, hoặc dùng tâm lành, biết rõ sự việc như thế, vì quả báo ở đời vị lai, sinh lòng rất hổ thẹn, dùng tâm thương xót mà sát hại kẻ ác. Do nhân duyên này, không những không vi phạm học xứ Bồ tát, mà còn được nhiều công đức.

Lại như, Bồ tát thấy những bậc quyền thế, hoặc vua, hoặc quan, cực kỳ tàn ác, đối với nhân dân không có lòng thương xót, mà lại chuyên làm những việc áp bức, làm cho mọi người khổ não, ta thán. Bồ tát thấy điều đó rồi, khởi lòng thương xót, phát tâm làm lợi ích cho mọi người, bèn tùy quyền lực sẵn 50

có của mình, hoặc truất phế, hoặc trục xuất những kẻ quyền thế kia. Do nhân duyên này, không những không vi phạm học xứ của Bồ tát, mà còn được nhiều công đức. Lại như, Bồ tát thấy những kẻ trộm cướp, xâm đoạt tài sản của người khác, hoặc vật của chúng tăng, hoặc vật của chùa tháp, sau đó đem tài sản đã cướp giật được, xem như của mình, mặc tình tiêu xài hoang phí. Bồ tát thấy điều đó rồi, khởi lòng thương xót, đối với những kẻ ấy, phát tâm làm lợi ích an lạc cho họ, do đây, tùy vào sức lực, hoặc thế lực đang có, cưỡng đoạt lại những đồ vật đã bị cướp giật, không để cho họ sử dụng một cách hoang phí, mà phải chịu những sự trừng phạt, khổ đau trong một thời gian lâu dài. Do nhân duyên này, những đồ vật đã bị cưỡng đoạt, nếu là đồ vật của chúng tăng, hoàn trả cho chúng tăng, đồ vật của chùa tháp, hoàn trả cho chùa tháp, đồ vật của chúng sinh, hoàn trả cho chúng sinh.

Lại thấy những vị chấp sự, hoặc quản lý ruộng vườn, lấy đồ vật của chúng tăng, hoặc đồ vật của chùa tháp, cho là của mình, mặc 51

sức tiêu dùng. Bồ tát thấy điều đó rồi, suy ngẫm về việc ác của họ, khởi lòng thương xót, không để cho họ nhân vì sự thọ dụng tà vạy này mà phải nhận chịu những sự trừng phạt khổ đau một cách vô ích trong thời gian lâu dài, do đây Bồ tát tùy sức lực, hoặc thế lực của mình, đoạt lại những đồ vật ấy. Bồ tát tuy làm những việc cưỡng đoạt như thế, không những không vi phạm học xứ của Bồ tát, mà còn được nhiều công đức.

Lại như, Bồ tát tại gia, thấy có người nữ, không có thân thuộc, quen thói dâm dục, để tâm đến Bồ tát, muốn làm việc "phi phạm hạnh." Bồ tát thấy được điều đó rồi, suy ngẫm như sau: "Không nên để cho họ sầu não mà làm những chuyện quàng xiêng, nếu như chiều theo ý muốn của họ, sẽ được tự tại, dùng phương tiện hướng dẫn, làm cho họ trồng căn lành, lại làm cho họ xả bỏ thói quen bất thiện." Bồ tát dùng tâm thương xót mà làm việc phi phạm hạnh. Tuy làm những pháp "nhiễm ô" như vậy, không những không vi phạm học xứ Bồ tát, mà còn được nhiều công đức. Còn Bồ tát xuất gia, vì muốn hộ trì giáo pháp Thanh văn mà Đức Thế Tôn đã chế 52

định, làm cho chánh pháp không bị hoại diệt, tuyệt đối không được làm việc "phi phạm hạnh."

Lại như, Bồ tát đối với bản thân mình, tuy bị nguy hiểm tánh mạng cũng không nói dối, thế nhưng, vì muốn cứu vớt những chúng sinh khác ra khỏi những sự nguy hiểm tánh mạng, hoặc thoát khỏi tù đày, hoặc thoát khỏi các hình phạt như cắt tay chân, xẻo mũi, xẻo tai, móc mắt, vân vân, tuy biết nhưng vẫn nói dối. Nói tóm lại, Bồ tát vì muốn lợi ích chúng sinh, không phải việc không lợi ích, tự mình không có tâm nhiễm ô, mong cầu, mà chỉ vì muốn lợi ích kẻ khác, tuy biết nhưng vẫn nói khác sự thật, như thế, vẫn không vi phạm học xứ Bồ tát, mà còn được nhiều công đức.

Lại như, Bồ tát thấy có chúng sinh bị bạn bè ác dụ dỗ, khắn khít không rời. Bồ tát thấy được việc đó rồi, sinh lòng thương xót, phát tâm muốn làm lợi ích, tùy khả năng, hoặc thế lực của mình, nói lời ly gián, không để cho chúng sinh đó, vì gần bạn ác mà phải chịu sự khổ đau vô ích trong thời gian lâu dài. 53

Bồ tát dùng tâm lợi ích như vậy, tuy nói lời ly gián, chia rẽ sự thân ái của kẻ khác, nhưng vẫn không vi phạm học xứ Bồ tát, mà còn được nhiều công đức.

Lại như, Bồ tát thấy có chúng sinh làm những điều ngang ngược, trái với pháp thế gian, bèn lớn tiếng quở trách, nói lời thô bạo, dùng phương tiện này làm cho họ rời bỏ việc ác, quay về nẻo lành. Bồ tát dùng tâm lợi ích như thế, tuy đối với chúng sinh nói lời thô ác, nhưng vẫn không vi phạm học xứ Bồ tát, mà còn được nhiều công đức.

Lại như, Bồ tát thấy các chúng sinh ưa thích những việc diễn xướng, ngâm vịnh, ca hát, hoặc thích đàm luận những chuyện thời sự chính trị, ăn uống, du hí, mách lẻo, vân vân. Bồ tát đối với những việc như vậy, phải nên rất khéo léo, đối với chúng sinh như vậy nên khởi lòng thương xót, muốn làm lợi ích cho họ, bèn tùy thuận hiện tướng ưa thích những việc diễn xướng, ngâm vịnh, ca hát, hoặc đàm luận những chuyện thời sự chính trị, ăn uống, du hí, mách lẻo, vân vân, dùng phương tiện này để nhiếp phục, dẫn dắt họ ra 54

khỏi sự ưa thích những chuyện thị phi vô ích này, quay về đường lành. Bồ tát tuy hiện tướng ỷ ngữ như vậy, nhưng không vi phạm học xứ Bồ tát, mà còn được nhiều công đức. [12] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, sinh lòng quỷ quyệt, gian trá, đàm luận những chuyện nửa hư nửa thực, dùng phương tiện này để mưu cầu lợi dưỡng, sống bằng pháp tà mạng, không biết hổ thẹn, không chịu buông xả, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: đang muốn diệt trừ thói quen sống bằng tà mạng, tuy nỗ lực tinh tiến đoạn trừ, nhưng vì phiền não quá mạnh, thói quen sống bằng tà mạng vẫn tiếp tục hiện hành.

[13] Nếu Bồ tát, thọ trì giới pháp thanh tịnh của Bồ tát, tánh tình háo động, tâm không tịch tĩnh, nói cười lớn tiếng, ba hoa huyên náo, cử chỉ đùa cợt, mong được người khác tán thưởng, phụ họa, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát. Nếu vì lơ đãng mà háo 55

động đùa cợt, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: tuy muốn đoạn trừ thói quen háo động, nhưng vẫn chưa đoạn trừ được, như phần trên đã nói qua; hoặc muốn dùng phương tiện này để giải trừ tâm hiềm hận của người khác; hoặc muốn đối phương khuây khoả sự phiền muộn; hoặc đối phương tánh tình háo động, muốn dùng phương tiện nhiếp phục, bảo hộ mà hiện tướng háo động như họ; hoặc đối phương khởi tâm ngờ vực Bồ tát hiềm hận, hoặc âm mưu chống đối họ, Bồ tát bèn hiện tướng đùa cợt, biểu hiện tâm thái vô tư thanh tịnh của mình. Trong những trường hợp này đều không phạm.

[14] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, sinh khởi kiến chấp, hoặc lập luận như sau: "Bồ tát không nên tham cầu Niết bàn, đối với Niết bàn nên sinh tâm nhàm lìa, đối với phiền não, không nên sợ hãi mà cầu đoạn trừ, không nên nhất quyết sinh tâm nhàm lìa, bởi vì hàng Bồ tát phải lăn lộn trong sinh tử ba a tăng kỳ kiếp để cầu Vô 56

thượng Bồ đề", đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát. Vì sao? Như hàng Thanh văn khởi tâm tham cầu chứng đắc Niết bàn, nhàm lìa phiền não và tùy phiền não, thì hàng Bồ tát khởi tâm tham cầu chứng đắc Niết bàn, nhàm lìa phiền não và tùy phiền não, còn nhiều gấp trăm ngàn vạn ức lần so với hàng Thanh văn. Bởi vì Thanh văn chỉ lo tự độ, tinh tiến tu hành chứng đắc Niết bàn, còn Bồ tát thì vì tất cả chúng sinh, tinh tiến tu hành chứng đắc Niết bàn, vì thế Bồ tát phải nên siêng năng tu tập tâm không ô nhiễm, tuy thành tựu những sự nghiệp hữu lậu, mà việc tu tập tâm không ô nhiễm vẫn vượt hẳn Thanh văn.

[15] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, có người đối với Bồ tát khởi lòng bất tín, chẳng hạn như bêu rêu, nhục mạ, đàm tiếu, (nếu như sự việc là thật) mà Bồ tát không chịu biện bạch phân minh, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; còn nếu như sự việc không thật mà không chịu biện bạch phân minh, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô. 57

Những trường hợp không phạm: bị ngoại đạo phỉ báng; hoặc bị những kẻ đố kỵ ghen ghét hủy báng; hoặc xuất gia, nhân đi khất thực, hoặc tu pháp lành mà bị hủy báng; hoặc bị kẻ đang giận dữ, hoặc tâm đang điên đảo hủy báng. Trong những trường hợp này, không biện bạch phân minh đều không vi phạm.

[16] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, thấy chúng sinh cần phải dùng những sự quở trách, trừng phạt nghiêm khắc mới có thể làm cho họ lợi ích, nhưng vì sợ họ sầu não cho nên không quở trách, trừng phạt, đây gọi là vi phạm không nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: biết sự quở trách, trừng phạt không làm lợi ích cho đối phương, mà lại còn làm cho họ sinh nhiều phiền não.

[17] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, bị kẻ khác mắng chửi liền mắng chửi lại, bị kẻ khác giận dữ liền giận dữ 58

lại, bị kẻ khác đánh đập liền đánh đập lại, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát. [18] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, xâm phạm người khác, hoặc tuy không xâm phạm, nhưng đối phương hiểu lầm là xâm phạm, Bồ tát vì tâm hiềm hận, ghen ghét, hoặc kiêu mạn, không chịu tạ lỗi đúng phép, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát, buông lung mà không tạ lỗi, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, làm cho họ xa lìa nẻo ác, quay về đường lành; hoặc biết đối phương là kẻ ngoại đạo, tà ác; hoặc đối phương muốn Bồ tát làm chuyện phi pháp rồi mới nhận sự tạ lỗi; hoặc biết đối phương là kẻ thích gây sự, sự tạ lỗi chỉ càng làm cho họ thêm phẫn nộ; hoặc biết đối phương là người ôn hòa, tâm không chấp nhất; hoặc biết sự tạ lỗi chỉ làm cho đối phương thêm hổ thẹn. Trong những trường hợp này, không tạ lỗi, không phạm. 59

[19] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, có người đến xâm phạm, nhưng họ đã tạ lỗi đúng phép, thế nhưng, Bồ tát ôm lòng hiềm hận, muốn làm cho đối phương sầu não, bèn không chịu nhận sự tạ lỗi của họ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; hoặc tuy Bồ tát không có tâm hiềm hận, không muốn làm cho đối phương sầu não, nhưng vì tâm tánh hẹp hòi, không biết tha thứ, cho nên không thọ nhận sự tạ lỗi, đây cũng gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc đối phương tạ lỗi không bình đẳng, không đúng phép, do đó không nhận sự tạ lỗi. Trong những trường hợp này đều không phạm. [20] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, ôm lòng oán hận kẻ khác, không chịu buông xả, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

60

Những trường hợp không phạm: tuy cố gắng tìm đủ mọi cách đoạn trừ, nhưng phiền não vẫn hiện hành, như phần trên đã nói qua. [21] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, vì tham muốn sự cúng dường, cung phụng mà thâu nhận, nuôi dưỡng đệ tử, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát. Những trường hợp không phạm: không do tham cầu sự cúng dường, cung phụng mà thâu nhận, nuôi dưỡng đệ tử.

[22] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, lười biếng, nhút nhát, ham ưa ngủ nghỉ, ưa nằm, ưa dựa, không có giờ giấc, không biết hạn lượng, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: đang bị bệnh nặng; hoặc không có sức lực; hoặc đi đường xa về mệt mỏi; hoặc đang cố gắng đoạn trừ thói quen ngủ nghỉ, nhưng vẫn chưa đoạn trừ được, như phần trên đã nói qua. 61

[23] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, ham thích bàn chuyện thế sự, lãng phí ngày giờ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lơ đãng mà lãng phí ngày giờ, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: thấy người khác bàn luận thế sự, vì muốn chiều ý họ, tạm thời lắng nghe trong chánh niệm; hoặc vì câu chuyện ly kỳ ít có mà tạm thời hỏi chuyện; hoặc trả lời những thắc mắc của đối phương. Trong những trường hợp này đều không phạm.

[24] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, muốn làm cho tâm an trụ, muốn được định tâm, nhưng vì hiềm hận, kiêu mạn mà không chịu đến nơi các vị thầy để thỉnh cầu sự chỉ giáo, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà không chịu thỉnh cầu, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: đang bị bệnh; hoặc không có sức lực; hoặc biết vị thầy đó chỉ dạy những việc điên đảo; hoặc tự 62

mình học rộng, có đủ trí tuệ, có thể tự làm tâm định; hoặc trước đó đã học qua phương pháp tu tập. Trong những trường hợp này, không thỉnh cầu sự chỉ giáo, không phạm. [25] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, khởi tâm tham dục, nhưng không chịu tìm cách đoạn trừ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: đang cố gắng đoạn trừ phiền não tham dục, tuy siêng năng tìm mọi phương cách đối trị, nhưng phiền não vẫn tiếp tục hiện hành. Tương tự, trường hợp các phiền não khác như sân khuể, hôn thụy, trạo cử, hoặc nghi ngờ, đều giống như trường hợp tham dục.

[26] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, tham đắm thiền định thế gian, cho là có công đức, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

63

Những trường hợp không phạm: đang cố gắng đoạn trừ sự tham đắm thiền định thế gian, nhưng vẫn chưa đoạn trừ được, như phần trên đã nói qua.

[27] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, phát khởi kiến giải, hoặc lập luận như sau: "Bồ tát không nên nghe giáo pháp Thanh văn, không nên thọ trì, không nên tu học. Bồ tát cần gì phải nghe, phải thọ trì, phải siêng năng tu học giáo pháp của Thanh văn?", đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát. Vì sao? Bồ tát đối với sách vở ngoại đạo còn phải học hỏi nghiên cứu, huống chi là những lời Phật dạy.

Những trường hợp không phạm: vì muốn những người chuyên tâm nhất ý học giáo pháp Tiểu thừa xả bỏ sự ham thích đó nên nói lời như vậy.

[28] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, đối với giáo pháp Bồ tát chưa kịp nghiên cứu tường tận, nhưng lại bỏ phế, quay sang chuyên tâm nhất ý tu học giáo 64

pháp Tiểu thừa, đây gọi là vi phạm không nhiễm ô học xứ Bồ tát.

[29] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, tuy có sẵn kinh sách Phật giáo, đối với Phật pháp chưa kịp nghiên cứu tường tận, nhưng lại quay sang siêng năng nghiên cứu sách vở thế gian cùng luận điển ngoại đạo, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: có thể học tập Phật pháp nhanh chóng; hoặc đã học Phật pháp dài lâu, hiện vẫn chưa quên; hoặc đối với Phật pháp, có thể suy ngẫm và thông đạt nghĩa lý; hoặc đối với Phật pháp đã quán sát thực nghĩa, thành tựu nhẫn lực, không còn bị lập luận của ngoại đạo lay chuyển; hoặc trong mỗi ngày, dành hai phần thời gian tu học Phật pháp, một phần thời gian học tập sách vở ngoại đạo. Trong những trường hợp này đều không phạm.

[30] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, không chịu giữ gìn giới pháp Bồ tát, đối với sách vở thế gian, cùng tà luận 65

ngoại đạo, nghiên cứu tinh tường, trong lòng cảm thấy thích thú, tham đắm, không coi đó như cặn bã, hoặc chất độc, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

[31] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, đối với nghĩa lý chân thực, sâu xa, cực kỳ sâu xa, lại nghe chư Phật Bồ tát có thần lực không thể nghĩ bàn, đã không sinh khởi lòng tin, ngược lại còn sinh tâm hủy báng: "Những điều này không đưa đến sự lợi ích, không đưa đến Chánh pháp, không phải do Đức Như Lai nói ra, không thể lợi ích an lạc chúng sinh", đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát. Những sự việc hủy báng vừa nói trên là do kiến giải sai lầm của chính mình, hoặc do người khác xúi dục mà phát sinh.

Những trường hợp không phạm: Bồ tát thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, nghe giáo pháp sâu xa, cực kỳ sâu xa, không tin không hiểu, lúc đó Bồ tát nên miễn cưỡng tin nhận, tâm không gian dối, tự nhủ như thế này: "Tôi thật không có thiện căn, đui mù không có mắt trí tuệ, đối với Đức Như Lai là 66

bậc đầy đủ tuệ nhãn, tùy căn cơ chúng sinh mà giảng nói, đối với những lời pháp khó hiểu khó dò của Đức Như Lai mà dám sinh tâm hủy báng." Bồ tát phải tự ý thức sự "vô tri" của mình như vậy, đề cao Đức Như Lai là bậc đối với Phật pháp, không chỗ nào không biết, không chỗ nào không thấy, bình đẳng tùy thuận chúng sinh mà hiện thân thuyết pháp. Bồ tát nếu có thái độ chân chính như vậy, tuy không hiểu không tin, vẫn không vi phạm học xứ Bồ tát.

[32] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, ở trước đám đông, hoặc do tâm tham, hoặc do tâm sân, tự khen ngợi mình, hoặc hủy báng người khác, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: muốn hàng phục ngoại đạo; hoặc muốn trụ trì Chánh pháp của Đức Như Lai; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc muốn làm cho người chưa tin phát khởi lòng tin thanh tịnh, người đã có lòng tin thanh tịnh tăng trưởng lòng tin.

67

[33] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, nghe có chỗ giảng nói, thảo luận Chánh pháp, hoặc vì kiêu mạn, hoặc vì giận dỗi, hoặc vì buồn bực, không chịu đi nghe, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà không đi nghe, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: hoặc không biết, hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức lực; hoặc biết người giảng pháp bàn chuyện điên đảo; hoặc muốn giữ ý cho họ; hoặc đã hiểu rõ ý nghĩa mà họ muốn nói; hoặc đã nhiều lần nghe qua, thọ trì, thấu suốt; hoặc nghe nhiều học rộng, hiểu rõ Phật pháp; hoặc đang trụ tâm một cảnh, không muốn bị gián đoạn; hoặc đang siêng năng tu tập thiền định; hoặc căn tánh ngu độn, đối với Phật pháp không thể thu nhận, không thể hành trì, không thể làm cho tâm an định. Trong những trường hợp này, không đi nghe pháp, không phạm.

[34] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, đối với pháp sư, cố ý khinh 68

mạn, hủy báng, không khởi tâm kính trọng, cười nhạo chê bai: "Chỉ biết chấp vào mặt chữ, không hiểu nghĩa lý", đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát.

[35] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, thấy chúng sinh đang công tác, vì tâm hiềm hận, giận dỗi, không đến giúp đỡ những công việc mà mình có thể kham nhiệm, chẳng hạn: hoặc cùng nhau đi trên một lộ trình; hoặc trù hoạch công tác; hoặc quản lý tài sản; hoặc giải hòa việc đấu tranh kiện tụng; hoặc tham gia những buổi hội vui; hoặc tham gia những công việc phước thiện, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà không giúp đỡ, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức lực; hoặc biết đối phương có chỗ nhờ cậy; hoặc biết việc làm của họ phi nghĩa; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc trước đó đã hứa giúp người khác; hoặc đã nhờ người 69

khác giúp đỡ họ; hoặc đang siêng năng tu tập pháp lành không muốn tạm gián đoạn; hoặc căn tánh ám độn, đối với pháp đã nghe, đang gặp chướng ngại trong việc thọ nhận, hành trì, như phần trên đã nói qua; hoặc muốn giữ ý cho đại chúng; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn. Trong những trường hợp này, không giúp đỡ, không phạm.

[36] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, gặp người đang bị bệnh nặng, hoặc vì oán hận, hoặc vì hờn dỗi mà không đến chăm sóc, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà không đến chăm sóc, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức lực; hoặc đã nhờ người khác chăm sóc; hoặc biết người bệnh đã có người chăm sóc; hoặc biết người bệnh còn sức lực, có thể tự chăm sóc; hoặc biết người bệnh bị bệnh kinh niên, có thể tự chịu đựng; hoặc đang siêng năng tu tập pháp lành thù thắng rộng lớn; hoặc muốn giữ cho công phu tu tập không bị gián đoạn; hoặc căn 70

tánh ngu độn, đối với pháp học đang bị chướng ngại trong việc thọ trì, không thể nhiếp tâm tu định; hoặc đã hứa chăm sóc người bệnh khác. Trong những trường hợp này, không đến chăm sóc, không phạm. [37] Trường hợp gặp người nghèo khổ, cũng tương tự như vậy.

[38] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, thấy có chúng sinh vì tham lợi đời này hoặc đời sau mà làm những việc phi lý, vì tâm hiềm hận, hoặc giận dỗi, không chịu nói cho họ biết lẽ phải, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng nhút nhát mà không nói, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: hoặc không biết; hoặc không có sức lực; hoặc đã nhờ người khác nói cho họ biết; hoặc đối phương là người có trí tuệ, có thể tự sửa đổi; hoặc đối phương có bạn lành khuyên răn, nhắc nhở; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc biết nếu nói lẽ phải, đối 71

phương sẽ khởi tâm hiềm hận, chửi rủa; hoặc biết đối phương sẽ hiểu sai lệch ý nghĩa của mình; hoặc biết đối phương đối với mình không có tâm ưa thích kính trọng; hoặc biết đối phương tánh tình ương ngạnh, không biết phục thiện. Trong những trường hợp này, không nói, không phạm.

[39] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, đối với chúng sinh có ơn với mình, không biết, không hiểu ơn huệ của họ, ôm lòng hiềm hận, không chịu trong hiện đời tìm cách báo ơn đúng pháp, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà không báo ơn, đây gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: hoặc tuy đã tìm đủ mọi cách, nhưng vẫn không đủ khả năng để báo đáp; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc muốn báo ơn, nhưng đối phương không nhận. Trong những trường hợp này đều không phạm. 72

[40] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, thấy có chúng sinh sầu não vì đang bị lâm vào cảnh khổ, như mất mát tiền của, xa lìa người thân, hoặc đang bị thất nghiệp, v.v..., vì lòng hiềm hận, không chịu đến tìm cách an ủi, giúp đỡ họ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà không đến an ủi, giúp đỡ, đây gọi là vi phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: như trong điều giới "Không giúp đỡ người bệnh" đã nói qua.

[41] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, có sẵn thức ăn, vật dụng, v.v..., thấy có chúng sinh đến cầu xin, vì lòng hiềm hận, giận dỗi mà không chịu bố thí cho họ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát, buông lung mà không bố thí, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: hiện tại không có của cải, vật dụng để bố thí; hoặc đối phương đòi hỏi những vật phi pháp, hoặc 73

những vật không thích nghi; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc kẻ đến xin là kẻ phạm pháp; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn, cho nên không bố thí. Trong những trường hợp này đều không phạm. [42] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, chăm sóc đệ tử, vì lòng hiềm hận, không chịu tùy thời mà dạy dỗ cho họ Chánh pháp, hoặc khuyên răn họ. Tuy biết đệ tử thiếu thốn, nhưng lại không chịu đến các tín đồ để quyên góp thực phẩm, quần áo, thuốc men, cùng các vật dụng cần thiết để cung cấp cho họ, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ của Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát, buông lung mà không chịu dạy bảo, khuyên răn, không chịu cung cấp đồ dùng cần thiết cho họ, đây gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đệ tử, như phần trên đã nói qua; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn; hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức lực; hoặc đã nhờ người 74

khác dạy bảo, chăm sóc; hoặc biết đệ tử là người có phước báo lớn, có thể tự cầu xin thực phẩm, quần áo, v.v...; hoặc đã chỉ bảo tất cả những điều cần phải chỉ bảo; hoặc biết đối phương vốn là ngoại đạo, lẫn lộn vào đám đệ tử để nghe trộm pháp, bổn tánh khó dạy khó bảo. Trong những trường hợp này, không dạy bảo, không cung cấp, đều không phạm. [43] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, vì lòng hiềm hận, không chịu tùy thuận người khác, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát, buông lung mà không tùy thuận, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: hoặc đối phương muốn làm những việc phi pháp; hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức lực; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn; hoặc việc họ muốn làm tuy hợp nghi, nhưng nhiều người khác lại không chấp nhận; hoặc muốn hàng phục ngoại đạo tà ác; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua. Trong những trường hợp này đều không phạm. 75

[44] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, ôm lòng hiềm hận, thấy người khác thực sự có đức hạnh mà không chịu đề cao, thấy người khác thực sự có tiếng tốt mà không chịu ca tụng, thấy người khác thực sự nói lời hay đẹp mà không chịu khen ngợi, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát mà không đề cao, ca tụng, khen ngợi, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô.

Những trường hợp không phạm: hoặc biết đối phương là người không thích được khen, vì muốn giữ ý cho họ nên không khen; hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức lực; hoặc muốn dùng phương tiện này để điều phục đối phương, như phần trên đã nói qua; hoặc tuân theo quy chế của tăng đoàn; hoặc biết nếu đề cao, ca tụng, khen ngợi, sẽ làm cho đối phương sinh tâm kiêu mạn, hoặc các tánh xấu khác, vì muốn đề phòng những sự việc như vậy nên không đề cao, v.v...; hoặc biết việc làm của đối phương hình như có công đức, nhưng thật sự không phải công đức, hoặc danh tiếng của họ hình như là tốt, 76

nhưng thực sự không phải tốt, hoặc lời nói của họ nghe có vẻ hay đẹp, nhưng thực sự không phải hay đẹp; hoặc vì muốn hàng phục ngoại đạo; hoặc đang đợi cho đối phương hoàn tất công việc của họ, trước khi đề cao, ca tụng, khen ngợi. Trong những trường hợp này đều không phạm.

[45] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, thấy có chúng sinh cần phải quở trách, cần phải trị phạt, cần phải trục xuất, nhưng vì tâm thiên vị, không chịu quở trách, hoặc tuy quở trách, nhưng không trị phạt, hoặc tuy trị phạt, nhưng không trục xuất, đây gọi là vi phạm nhiễm ô học xứ Bồ tát; nếu vì lười biếng, nhút nhát, buông lung mà không chịu quở trách, trị phạt, trục xuất, thì gọi là vi phạm không nhiễm ô. Những trường hợp không phạm: hoặc biết đối phương không thể sửa đổi, nói không chịu nghe, ưa nói lời thô tục, tánh hay hiềm thù; hoặc đang chờ cơ hội thích hợp; hoặc biết những sự việc này sẽ đưa đến sự đấu tranh, kiện tụng; hoặc biết do đây sẽ làm náo loạn, hoặc đưa đến sự đổ vỡ của tăng đoàn; 77

hoặc biết đối phương tánh tình không gian dối, tự họ sửa đổi nhanh chóng, cho nên không quở trách, trị phạt. Trong những trường hợp này đều không phạm. [46] Nếu Bồ tát, thọ trì giới luật nghi thanh tịnh của Bồ tát, thành tựu các loại thần thông biến hiện, đối với các chúng sinh cần phải dùng sự khủng bố để cải đổi họ thì phải nên khủng bố, cần phải dùng phương pháp dẫn dụ để cải đổi họ thì phải nên dẫn dụ, thế nhưng Bồ tát không muốn nhân vì dùng thần lực thí chủ sẽ cúng dường mình nhiều hơn, cho nên không dùng thần lực để hàng phục, dẫn dắt đối phương, đây gọi là vi phạm không nhiễm ô học xứ Bồ tát.

Những trường hợp không phạm: hoặc biết đối phương là kẻ chấp trước vào tà thuật; hoặc sợ nhân đây ngoại đạo sẽ hủy báng Phật pháp, tăng trưởng tà kiến, cho nên không hiện thần thông để nhiếp phục đối phương. Trong những trường hợp này đều không phạm.

78

Lại nữa, trong tất cả các trường hợp sau đây đều không phạm: hoặc thần kinh hoàn toàn thác loạn; hoặc bị sự khổ não bức bách đến cực điểm; hoặc chưa hề thọ qua giới luật của Bồ tát.

Các điều vi phạm liên quan đến Bồ tát học xứ, đức Phật đã tùy cơ nói rải rác trong các kinh điển. Hiện nay, bộ luận này phối hợp giải thích một cách mạch lạc và điều lý những luận giải về Bồ tát giới. Bồ tát học tập giới luật phải nên cực kỳ cung kính, chuyên tâm tu học.

Các vị Bồ tát, sau khi thọ giới, do vì ý nguyện cầu học thanh tịnh, ý nguyện Bồ đề, ý nguyện lợi lạc tất cả hữu tình, phải nên sanh khởi tâm cực kỳ tôn kính, chuyên cần học tập, không nên vi phạm.

Giả như vi phạm, phải nên đúng pháp mau chóng sám hối trừ diệt để khôi phục sự thanh tịnh. Hơn nữa, tất cả vi phạm của Bồ tát đều được nhiếp vào tội ác tác, phải nên đi tìm một bổ đặc già la Đại thừa hoặc Tiểu thừa đầy đủ năng lực trí tuệ am hiểu và có thể giải 79

thích giới luật mà phát lộ sám hối. Các Bồ tát dùng tâm phiền não bậc thượng phạm tội tha thắng bị mất giới thể cần phải thọ lại. Nếu phạm dùng tâm phiền não bậc trung phạm tội tha thắng, nên đối trước ba bổ đặc già la hoặc hơn, y đúng như pháp mà phát lồ sám hối tội ác tác. Trước tiên nên phát lộ tội mình đã phạm, tác bạch như sau: "Trưởng giả (hoặc đại đức) nhất tâm niệm, con là.... vi phạm Bồ tát tỳ nại da, phạm tội ác tác." Phần nghi thức còn lại cũng giống như nghi thức tỳ kheo phạm tội ác tác. Nếu dùng tâm phiền não bậc hạ phạm tội tha thắng, hoặc phạm các tội khác, có thể đối trước một bổ đặc già la phát lộ sám hối diệt trừ tội vi phạm, giống như phần trên. Nếu như không có bổ đặc già la để có thể phát lộ, lúc ấy Bồ tát phải dùng tâm thanh tịnh, tự phát thệ nguyện: "Con nhất định sẽ phòng hộ sáu căn, trong tương sẽ không còn vi phạm." Như vậy những tội vi phạm sẽ được trừ diệt, và giới thể trở lại thanh tịnh.

Lại nữa, các Bồ tát phạm tội bậc hạ, trung, thượng, như Nhiếp Trạch Phần đã nói rõ. Các Bồ tát này, nương vào tất cả tỳ nại da, 80

siêng cần học tập, thành tựu, an trụ trong ba loại viên mãn: gia hành viên mãn, ý nguyện viên mãn, và túc nhân viên mãn. Thế nào là gia hành viên mãn? Nghĩa là Bồ tát thực hành tịnh giới không khuyết phạm, hiện hành nghiệp thân khẩu ý thanh tịnh; nếu lỡ vi phạm, liên phát lộ sám hối. Thế nào là ý nguyện viên mãn? Nghĩa là Bồ tát xuất gia vì cầu pháp chứ không phải vì sanh kế; vì cầu Đại bồ đề, vì cầu pháp sa môn, vì cầu Niết bàn.

Chư Bồ tát, y chỉ vào tất cả tỳ nại da của mình, siêng năng học tập những điều cần phải học, thì sẽ thành tựu, an trụ trong ba loại an lạc viên mãn. Nếu làm ngược lại, nên biết sẽ bị ba loại suy tổn, chìm đắm trong sự nguy nan khổ sở.

Như vậy, đã nói tóm, nói rộng về tất cả phẩm loại của giới Bồ tát xuất gia và Bồ tát tại gia. Từ đây về sau, trong tất cả phẩm loại này, phân ra tướng trạng khác biệt của bảy 81

loại giới, nghĩa là nan hành giới, v.v… Hành giả cần phải biết rõ.

3. Nan hành giới.

Thế nào là nan hành giới? Nói sơ lược, có ba loại. Thứ nhất, hiện tại Bồ tát đang có đầy đủ tiền bạc, của cải, thế lực tự tại, lại có thể xả bỏ tất cả tiền tài, của cải, thế lực để thọ trì giới luật nghi thanh tịnh. Đây gọi là nan hành giới thứ nhất của Bồ tát. Thứ hai, các Bồ tát, sau khi thọ trị giới luật nghi thanh tịnh, tuy gặp trường hợp nguy cấp, tuy mất thân mạng, nhẫn đến một điều giới còn không phạm, huống hồ là phạm tất cả. Đây gọi là nan hành giới thứ hai của Bồ tát. Thứ ba, các Bồ tát, trong tất cả mọi thời, mọi hành động đi đứng, nghĩ tưởng, v.v…, hằng trụ chánh niệm, thường không phóng dật. Cho đến lúc mạng chung, không bao giờ phạm giới, dù là phạm lầm. Đối với tội nhẹ còn không vi phạm, huống hồ là tội nặng. Đây gọi là nan hành giới thứ ba của Bồ tát.

4. Nhất thiết môn giới.

82

Thế nào là nhất thiết môn giới? Nói sơ lược, có bốn loại: (1) chánh thọ giới, (2) bổn tánh giới, (3) xuyến tập giới, và (4) phương tiện tương ưng giới.

(1) Chánh thọ giới: nghĩa là lúc ban đầu, Bồ tát thọ ba loại luật nghi thanh tịnh, đó là nhiếp luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, và nhiếp hữu tình giới.

(2) Bổn tánh giới: nghĩa là các Bồ tát an trụ trong giai vị chủng tánh, bổn tánh nhân hiền, hai nghiệp thân và miệng thường tương tục triển chuyển thanh tịnh.

(3) Xuyến tập giới: nghĩa là các Bồ tát trong các đời trước đã thường huân tu ba loại tịnh giới đã được nói ở trên. Do uy lực tu tập trong đời quá khứ giữ gìn, cho nên trong đời này, Bồ tát không thích thực hành các pháp ác. Đối với các pháp ác, Bồ tát sinh tâm nhờm tởm, mà chỉ vui thích tu tập các pháp thiện. Đối với các thiện hạnh, Bồ tát thường sinh lòng sùng kính sâu xa.

83

(4) Phương tiện tương ưng giới: nghĩa là các nghiệp thiện thân khẩu ý của Bồ tát, nương vào bốn nhiếp pháp, thường triển chuyển tương tục [tùy thuận theo nghiệp thân khẩu ý của hữu tình].

5. Thiện sĩ giới.

Thế nào là thiện sĩ giới? Nói sơ lược , có năm loại. Nghĩa là (1) các Bồ tát tự đầy đủ thi la; (2) khuyên người khác thọ giới; (3) tán thán công đức của giới; (4) thấy người đồng giới [pháp], sinh tâm hoan hỷ; và (5) giả như có hủy phạm giới pháp, y như pháp sám hối trừ diệt.

6. Nhất thiết chủng giới.

Thế nào là nhất thiết chủng giới? Nên biết loại giới này, nói sơ lược có sáu loại, hoặc bảy loại, tổng cộng là mười ba loại. Nói sáu loại là: (1) hồi hướng giới, nghĩa là hồi hướng Đại bồ đề; (2) quảng bác giới, nghĩa là rộng nhiếp tất cả học xứ; (3) vô tội hoan hỷ xứ giới, nghĩa là xa lìa hai cực (a) 84

đoan đam mê dục lạc và (b) tự làm khổ mình; (4) hằng thường giới: nghĩa là tuy tận thọ mạng cũng không xả bỏ những học xứ đã thọ; (5) kiên cố giới: nghĩa là tất cả lợi dưỡng, cung kính, các lập luận của ngoại đạo (và Nhị thừa), tất cả tùy phiền não, căn bổn phiền não đều không thể khuất phục, không thể xâm đoạt [được sự hộ trì giới luật của Bồ tát]; (6) thi la trang nghiêm cụ tương ưng giới, nghĩa là đầy đủ tất cả sự trang nghiêm của giới. Sự trang nghiêm của giới giống như của hàng Thanh văn, Bồ tát cần phải biết những hành tướng đó.

Nói bảy loại là: (1) chỉ tức giới, nghĩa là xa lìa những sự sát hại, v.v…; (2) chuyển tác giới, nghĩa là bao hàm tất cả pháp thiện, lợi ích tất cả hữu tình; (3) phòng hộ giới, nghĩa là phòng hộ hai loại chỉ tức giới và chuyển tác giới; (4) đại sĩ tướng dị thục giới; (5) tăng thượng tâm dị thục giới; (6) khả ái thú dị thục giới; và (7) lợi hữu tình dị thục giới. 7. Toại cầu giới.

85

Thế nào là toại cầu giới? Nói sơ lược có tám loại. Nghĩa là Bồ tát tự suy ngẫm sâu xa như sau: "Như ta mong rằng người khác đối với ta sẽ (1) không sát hại sanh mạng, (2) không trộm cướp, (3) không làm việc dâm ô, tà hạnh, (4) không nói dối, (5) không nói lời ly gián, (6) không nói lời thô ác, (7) không nói lời thêu dệt, và (8) không cầm các vật nguy hiểm như gậy, gạch, v.v…, để gây tổn hại. Sau khi ta mong cầu như vậy, mà người ấy, ngược lại, lại làm tổn hại, khiến cho ta không được toại nguyện, trong lòng không vui. Tương tự, người khác cũng có lòng mong cầu như vậy, không muốn cho ta đối với họ sẽ sát hại sanh mạng, …, nhẫn đến không cầm các vật nguy hiểm để gây tổn hại. Người ấy có lòng mong cầu như vậy, nếu ta làm ngược ý họ, khiến họ không được toại nguyện, trong lòng không vui, thì như vậy, ta làm những hành động khiến cho họ không được toại nguyện, trong lòng không vui đó để làm gì? Bồ tát sau khi suy ngẫm thấu đáo như vậy, dù cho gặp nhân duyên mất mạng, cũng không làm tám điều không toại ý, không an vui đối với người khác. Tám loại vừa nêu trên gọi là Bồ tát toại cầu giới.

86

8. Nhị thế lạc giới.

Thế nào là nhị thế lạc giới? Nói tóm lược có chín loại. Nghĩa là Bồ tát vì lợi ích các hữu tình nên: (1) đối với những học xứ nào đáng ngăn ngừa thì phải nên ngăn ngừa; (2) đối với những học xứ nào nên khai duyên thì phải nên khai duyên; (3) đối với những hữu tình nào đáng nhiếp thọ thì phải nên nhiếp thọ; (4) đối với những hữu tình nào nên điều phục thì phải nên điều phục. Lại còn có năm loại là hộ trì tịnh giới trong lúc tu tập năm ba la mật bố thí, nhẫn nhục, tinh tiến, tĩnh lự và trí tuệ. Tổng cộng có chín loại. Như vậy, tất cả tịnh giới của Bồ tát đều có thể khiến cho mình và người, trong hiện đời, cũng như trong đời sau đều được an lạc, cho nên gọi là nhị thế lạc (hoặc thử thế tha thế lạc) giới. 9. Thanh tịnh giới.

Thế nào là thanh tịnh giới? Nói sơ lược có mười loại. (1) Sơ thiện thọ giới: lúc ban đầu thọ giới chỉ vì ba loại Bồ đề của sa môn, chứ không phải vì mạng sống (hoặc vì sợ chết hay 87

vì muốn duy trì sự sống). (2) Bất thái trầm giới và bất thái cử giới: lúc phạm giới, xa lìa sự không hổ thẹn (thái trầm), sinh lòng hổ thẹn sám hối; và xa lìa pháp ác (thái cử), sinh lòng hổ thẹn sám hối. (3) Ly giãi đãi giới: không tham luyến những sự ngủ nghỉ, ưa nằm, ưa dựa, mà ngày đêm siêng năng tu tập các thiện pháp. (4) Ly chư phóng dật sở nhiếp thọ giới: nghĩa là tu năm chi không phóng dật, như phần trên đã nói. (5) Chánh nguyện giới: nghĩa là xa lìa tâm mong cầu lợi dưỡng, cung kính, hoặc cầu mong sinh lên cõi trời, mà chỉ nguyện tu tập phạm hạnh. (6) Quỹ tắc cụ túc sở nhiếp thọ giới: nghĩa là ứng dụng mọi việc đều phù hợp với uy nghi, gia hạnh thiện pháp vi diệu viên mãn, hiện hành thân ngữ chân chánh như pháp. (7) Tính mạng cụ tục sở nhiếp thọ giới: nghĩa là xa lìa những pháp tà mạng, như gian trá, v.v… (8) Ly nhị biên giới: xa lìa hai cực đoan là hưởng thọ dục lạc (thái quá) và tự hành xác (khổ hạnh thái quá). (9) Vĩnh xuất ly giới: nghĩa là xa lìa tất cả kiến chấp của ngoại đạo. (10) Ư tiên sở thọ vô tổn thất giới: nghĩa là không làm khiếm khuyết, tổn giảm những điều giới 88

đã thọ. Mười điều nêu trên gọi là Bồ tát thanh tịnh giới.

10. Kết luận.

Như vậy, Đại thi la tạng của Bồ tát có thể khiến trong vị lai sinh khởi quả vị Đại bồ đề. Nghĩa là Bồ tát nương vào đây, sau khi thành tựu viên mãn Bồ tát tịnh giới ba la mật đa, sẽ hiện chứng Vô thượng chánh đẳng bồ đề. Nương vào vô lượng Bồ tát giới tạng này mà siêng năng tu tập, thường có thể đạt được năm loại lợi ích: (1) thường được mười phương chư Phật hộ niệm; (2) lúc sắp chết, an trụ trong đại hoan hỷ; (3) sau khi xả thân, thọ sanh vào bất cứ nơi nào, thường gặp được các vị Bồ tát tu tập tịnh giới, hoặc bằng hoặc hơn mình để cùng nhau làm pháp lữ (Hán: đồng phận), làm thiện tri thức; (4) thành tựu vô lượng đại công đức tạng, có thể viên mãn tịnh giới ba la mật đa; (5) trong hiện tại, hoặc trong vị lai, thường được thành tựu tự tánh tịnh giới, giới trở thành bổn tánh. Như phần trên đã nói rõ về chín loại giới: nhất thiết tự tánh giới, v.v..., nên biết tất cả 89

đều được nhiếp vào ba loại tịnh giới: nhiếp luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiếp hữu tình giới.

Ba tụ tịnh giới của Bồ tát, nói tóm lược, là ba công hạnh của Bồ tát, nghĩa là nhiếp luật nghi giới khiến tâm an trụ, nhiếp thiện pháp giới giúp Bồ tát tự thành tựu Phật pháp, và nhiếp hữu tình giới giúp Bồ tát thành tựu hữu tình. Như vậy, tổng nhiếp tất cả các sự việc mà Bồ tát phải nên làm, nghĩa là muốn cho hành giả an trú trong hiện pháp, khiến tâm an trụ, thành thục Phật pháp, thành thục hữu tình. Tóm lại, Bồ tát tịnh giới là như thế, công đức của tịnh giới là như thế, công hạnh của tịnh giới là như thế, ngoài đây ra không có [bất cứ] sự nghiệp nào hoặc cao hơn hoặc ra ngoài phạm vi của [Bồ tát giới]. Các Bồ tát cầu Đại bồ đề ở quá khứ đã học, các Bồ tát cầu Đại bồ đề ở vị lai sẽ học, và trong hiện tại các Bồ tát cầu Đại bồ đề đang học [các tịnh giới như vậy].

90