Đại Trí Độ Luận 2

LUẬN: Trong đây Phật dạy hai thứ trí tuệ: 1. Phân biệt phá hoại các pháp mà không chấp thủ tướng. 2. Không trước tâm, không thủ tướng, thấy mười phương chư Phật, nghe Pháp.

Hỏi: Làm sao hành Thí ba-la-mật mà không thủ đắc tướng thí?

Đáp: Không thủ đắc tướng một, tướng khác, tướng thật, tướng không trong bố thí. Bố thí ấy do nhân duyên hòa hợp sanh, từ nơi bố thí ấy làm cho chúng sanh được phước vui và khuyến trợ Phật đạo. Vì vậy, thực hành bố thí cũng không thủ đắc tướng bố thí. Nghĩa không thủ đắc như trên đã nói. Cho đến mười tám pháp không chung cũng như vậy.

Âúy gọi là trí tuệ Bồ-tát, có thể đầy đủ hết thảy pháp mà không thủ đắc các pháp.

KINH: Này Xá-lợi-phất, có Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, sạch nơi năm mắt: Mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật.

Xá-lợi-phất bạch Phật rằng, bạch Thế Tôn! Bồ-tát mắt thịt sạch thế nào?

Phật bảo Xá-lợi-phất, có Bồ-tát mắt thịt thấy xa được trăm do tuần, có Bồ-tát mắt thịt thấy xa được hai trăm do tuần, có Bồ-tát mắt thịt thấy một cõi Diêm-phù-đề, có Bồ-tát mắt thịt thấy được hai châu thiên hạ, ba châu thiên hạ, bốn châu thiên hạ. Có Bồ-tát mắt thịt thấy được tiểu thiên thế giới, có Bồ-tát mắt thịt thấy được trung thiên thế giới, có Bồ-tát mắt thịt thấy được ba ngàn đại thiên thế giới.

Này Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát mắt thịt sạch.

LUẬN: Hỏi: Sao Phật không nói hành Bát-nhã ba-la-mật sanh năm mắt, mà lại nói sạch năm mắt?

Đáp: Bồ-tát trước có mắt thịt, cũng có một phần bốn mắt kia, vì các tội kiết sử che lấp nên không được trong sạch, như gương tánh nó chiếu sáng, vì nhơ nên không thấy, nếu trừ nhơ thời chiếu sáng như cũ. Bồ-tát hành sáu Ba-la-mật, diệt các pháp nhơ, nên mắt được trong sạch.

Mắt thịt: Do nghiệp nhân duyên nên trong sạch, mắt trời do thiền định và nghiệp nhân duyên nên trong sạch, ba mắt kia do tu vô lượng trí tuệ và phước đức nhân duyên nên trong sạch. Tối đại Bồ-tát mắt thịt rất thù thắng, thấy được ba ngàn đại thiên thế giới.

Hỏi: Nếu trong ba ngàn đại thiên thế giới thì có trăm ức núi Tu-di, các núi Thiết Vi, gò đồi, cây cối làm chướng ngại làm sao thấy khắp được? Nếu thấy được thì cần gì dùng mắt trời? Nếu không thấy được, thì sao trong đây nói thấy ba ngàn đại thiên thế giới?

Đáp: Không vì chướng ngại nên thấy, nếu không chướng ngại thì thấy được ba ngàn thế giới, như xem bàn tay không khác.

* Lại nữa, có người nói: Mắt trời của Bồ-tát có hai thứ: 1. Do sức thiền định mà được. 2. Do quả báo của hành nghiệp đời trước mà được.

Do nghiệp báo sanh mắt trời thường ở trong mắt thịt, vì vậy các vật trong ba ngàn thế giới không thể làm ngăn ngại. Nhờ mắt trời mở chướng ngại mà mắt thịt được thấy. Thế nên mắt thịt được gọi là mắt trời, do quả báo sanh, thường ở trước mặt, không đợi phải nhiếp tâm.

Hỏi: Phật là Thế Tôn, có lực thấy cùng khắp, cớ sao chỉ thấy một ba ngàn đại thiên thế giới, chứ không thấy nhiều hơn?

Đáp: Nếu mắt thịt mà quá ba ngàn đại thiên thế giới còn thấy được thì đâu cần mắt trời, vì mắt thịt thấy không đến kịp, mới tu học mắt trời.

* Lại nữa, ba ngàn đại thiên thế giới, kiếp ban sơ cùng một lúc sanh ra, kiếp tận cùng, một lúc diệt đi, ngoài thế giới, vô ương số do tuần đều là hư không; trong hư không thường có gió, mắt thịt trái với gió, vì trái nên không thể thấy xuyên qua thế giới khác. Hoặc có Bồ-tát ở trên cảnh ba ngàn thế giới, kể về số đạo chứng, cũng có thể thấy thế giới gần của phương khác.

Hỏi: Bồ-tát và Phật sao không chứa nhóm vô lượng phước đức thanh tịnh, để làm cho mắt thịt ở xa cũng thấy được?

Đáp: Nhân duyên mắt thịt hư dối không sạch, nhân duyên mắt trời trong sạch, nếu không mắt trời, sẽ tập luyện mắt thịt, cưỡng làm cho thấy xa.

* Lại nữa, như trong Kinh nói, cực xa thấy được ba ngàn thế giới. Phật pháp không thể nghĩ bàn, kinh pháp rất nhiều, hoặc có thể thấy xa, chỉ trong đây không nói mà thôi. Bồ-tát nhỏ xa thấy Phật đạo, thấy được hai ngàn trung thiên thế giới, vì không gieo nhân duyên hành nghiệp thanh tịnh nên nhỏ, còn người không bằng thì thấy được tiểu thiên thế giới; lại người không bằng nữa thì thấy bốn châu thiên hạ (châu Nam Diêm-phù-đề, Bắc-cu-lô, Đông Uất-đơn-việt, và Tây Ngưu-hóa) một núi Tu-di, một mặt trời mặt trăng. Lại thấy ba châu thiên hạ, hai châu thiên hạ, một châu thiên hạ, ngàn do tuần cho đến trăm do tuần; ấy gọi là mắt thịt sạch tối tiểu.

Hỏi: Sao không nói chín mươi, tám mươi v.v... do tuần cho là nhỏ?

Đáp: Chuyển luân thánh vương thấy được xa quá hơn người khác.

* Lại có người do nhân duyên đời trước đốt đèn v.v... nên được căn mắt kiên cố, có thể thấy xa, tuy xa nhưng không thấy được trăm do tuần. Vì vậy, Bồ-tát nhỏ thì thấy được trăm do tuần.

Hỏi: Mặt trời mặt trăng ở trên cách mặt đất bốn vạn hai ngàn do tuần, người đều trông thấy, cớ sao không thể thấy trăm do tuần, thấy trăm do tuần đâu đủ kể?

Đáp: Mặt trời mặt trăng tuy xa, tự có ánh sáng chiếu trở lại mình, nên người được trông thấy, các màu sắc khác không như vậy.

* Lại mặt trời mặt trăng ở xa, tuy thấy mà điên đảo, vì sao? Vì mặt trời mặt trăng vuông tròn năm trăm do tuần mà trông thấy không quá như chiếc quạt; lớn mà thấy nhỏ, điên đảo chẳng thật. Bồ-tát mắt thịt không như vậy.

Hỏi: Bồ-tát đã được mắt thịt, thấy được việc gì?

Đáp: Thấy sắc có thể thấy. Nghĩa sắc đã nói rõ trong chương nói về sắc uẩn.

KINH: Xá-lợi-phất bạch Phật rằng, bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát có mắt trời trong sạch thế nào?

Phật bảo Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát có mắt trời thấy được chỗ trời Tứ thiên vương trông thấy; thấy được chỗ trời Ba mươi ba, trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hóa-lạc, trời Tha-hóa-tự-tại trông thấy; thấy được chỗ vua Phạm thiên cho đến trời Sắc cứu cánh trông thấy. Chỗ mắt trời của Bồ-tát thấy được, thì trời Tứ thiên vương cho đến trời Sắc Cứu Cánh đều biết đều thấy.

Này Xá-lợi-phất, mắt trời của Bồ-tát ma-ha-tát ấy, thấy chúng sanh trong mười phương hằng hà sa thế giới chư Phật, chết đây sanh kia.

Này Xá-lợi-phất, ấy là mắt trời sạch của Bồ-tát.

LUẬN: Mắt trời của Bồ-tát có hai: 1. Do quả báo được. 2. Do tu thiền được. Do quả báo được thì thường hợp với mắt thịt mà dùng, duy trong đêm tối thì chỉ dùng mắt trời. Các người được quả báo có mắt trời, thời thấy bốn châu thiên hạ và các trời cõi Dục; thấy dưới không thấy trên, Bồ-tát được quả báo có mắt trời thì thấy ba ngàn đại thiên thế giới.

Mắt trời do thiền định lìa dục mà có được thì thấy, như đã nói ở chương Thiên nhãn minh trong mười lực trước kia. Bồ-tát dùng mắt trời ấy thấy chúng sanh mười phương hằng hà sa thế giới, sanh chết, tốt xấu, lành dữ, và nhân duyên nghiệp lành dữ, không gì chướng ngại. Hết thảy đều thấy chỗ trời Tứ thiên vương cho đến trời Sắc Cứu Cánh trông thấy, lại có thể thấy xa hơn, mà chư thiên ấy không biết được chỗ mắt trời của Bồ-tát trông thấy, vì sao? Vì Bồ-tát ấy ra khỏi ba cõi, được pháp tánh sanh thân, được Bồ-tát mười lực.

Do các nhân duyên như vậy, mắt trời của Bồ-tát sạch, bàn về mắt trời của các Bồ-tát khác, như trong chương tán thán năm thần thông của Bồ-tát đã nói rõ.

KINH: Xá-lợi-phất bạch Phật rằng, bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát mắt tuệ sạch thế nào?

Phật bảo Xá-lợi-phất, Bồ-tát có mắt tuệ không nghĩ rằng có pháp hoặc hữu vi hoặc vô vi, hoặc thế gian hoặc xuất thế gian, hoặc hữu lậu hoặc vô lậu. Bồ-tát có mắt tuệ, không pháp gì không thấy, không pháp gì không nghe, không pháp gì không tri, không pháp gì không thức ⁶⁸⁹

Này Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát mắt tuệ sạch.

LUẬN: Mắt thịt không thấy được việc ở ngoài vật chướng, lại không thể thấy xa, cho nên cầu mắt trời. Mắt trời tuy lại thấy được, nhưng cũng là hư dối. Thấy tướng một, tướng khác, tướng nam tướng nữ, tướng cây cỏ v.v... vì thấy các vật hòa hợp hư dối, cho nên cầu mắt tuệ. Trong mắt tuệ không có các lỗi như thế.

Hỏi: Nếu như vậy, thế nào là tướng trạng mắt tuệ?

Đáp: Có người nói: Chánh kiến trong tám thánh đạo là tướng trạng mắt tuệ; vì thấy được thật tướng của năm thọ uẩn, và phá các phiền não.

Có người nói: Tuệ duyên được Niết-bàn, gọi là mắt tuệ, vì sở duyên là Niết-bàn không thể phá hoại, nên trí tuệ ấy chẳng phải hư dối.

Có người nói: Tuệ tương ưng với ba môn giải thoát, ấy gọi là mắt tuệ, vì sao? Vì tuệ ấy mở được cửa Niết-bàn.

Có người nói: trí tuệ hiện tiền quán được thật tế, rõ ràng thâm nhập, thông đạt biết hết, ấy gọi là mắt tuệ.

Có người nói: thông đạt được pháp tánh, thẳng qua không ngại.

Có người nói: định tâm biết các pháp tướng như, ấy gọi là mắt tuệ.

Có người nói: pháp không ấy là mắt tuệ.

Có người nói: trong Bất khả đắc không cũng Vô pháp không; ấy gọi là mắt tuệ.

Có người nói: mười tám Không đều là mắt tuệ.

Có người nói: si và tuệ chẳng phải một, chẳng phải khác, pháp thế gian không khác xuất thế gian, pháp xuất thế gian không khác thế gian. Pháp thế gian tức là xuất thế gian, pháp xuất thế gian tức là thế gian, vì sao? Vì khác nhau là không thể có được. Các quán dứt (quán hữu, vô, nhất, dị, thường, vô thường, ngã, vô ngã v.v... N.D), các tâm hành chuyển trở lại không đi đâu (tức tâm không chạy theo cái gì -N.D) dứt hết thảy ngôn ngữ, tướng thế gian như Niết-bàn, chẳng khác. Được trí tuệ ấy, gọi là mắt tuệ.

* Lại nữa, trong đây Phật tự nói: Bồ-tát có mắt tuệ, đối với hết thảy pháp không nghĩ hoặc hữu vi hoặc vô vi, hoặc thế gian, hoặc xuất thế gian, hoặc hữu lậu, hoặc vô lậu v.v... ấy gọi là mắt tuệ. Nếu Bồ-tát thấy hữu vi, thế gian, hữu lậu, tức đọa vào trong hữu kiến; nếu thấy vô vi, xuất thế gian, vô lậu, tức là đọa vào trong vô kiến. Hai kiến hữu vô ấy bỏ, lấy tuệ không hý luận, hành theo trung đạo, ấy gọi là mắt tuệ.

Được mắt tuệ ấy, không pháp gì không thấy, không pháp gì không nghe, không pháp gì không tri, không pháp gì không thức, vì sao? Vì được mắt tuệ ấy phá các pháp tà xiên, các pháp vô minh, tổng tướng biệt tướng, mỗi mỗi đều như pháp.

Hỏi: A-la-hán, Bích-chi Phật cũng được mắt tuệ, cớ sao không nói không pháp gì không thấy, không pháp gì không nghe, không pháp gì không tri, không pháp gì không thức?

Đáp: Mắt tuệ có hai thứ: 1. Tổng tướng. 2. Biệt tướng. Thanh văn, Bích-chi Phật chỉ thấy tổng tướng các pháp, là vô thường, khổ, không v.v... còn Phật dùng tuệ quán thấy cả tổng tướng biệt tướng; các pháp Thanh văn, Bích-chi Phật tuy có mắt tuệ mà có lượng có hạng.

* Lại nữa, mắt tuệ của Thanh văn, Bích-chi Phật, tuy thấy thật tướng các pháp, vì nhân duyên ít nên mắt tuệ cũng ít, không thể soi khắp pháp tánh. Ví như đèn dầu và tim tuy sạch mà vì nhỏ nên không thể chiếu rộng. Mắt tuệ của chư Phật chiếu thật tánh các pháp, tận cùng ngần mé, vì vậy nên không pháp gì không thấy, không pháp gì không nghe, không pháp gì không tri, không pháp gì không thức. Ví như khi kiếp tận, lửa đốt ba ngàn thế giới, sáng không đâu không chiếu.

* Lại nữa, nếu mắt tuệ của Thanh văn, Bích-chi Phật không pháp gì không biết, thời có khác gì với bậc nhất thiết trí? Bồ-tát đời đời chứa nhóm phước đức trí tuệ, khổ hạnh, dùng vào việc gì?

Hỏi: Phật dùng mắt Phật, không pháp gì không biết, chứ chẳng phải là mắt tuệ, vậy sao nay nói mắt tuệ không pháp gì không biết?

Đáp: Mắt tuệ khi thành Phật biến thành mắt Phật, vì các phiền não vô minh v.v... và tập khí đã diệt, nên đối với hết thảy pháp đều biết rõ. Như trong chương Phật nhãn nói không pháp gì không thấy, nghe, tri, thức. Vì vậy mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, khi thành Phật mâõt tên cũ, chỉ còn gọi là mắt Phật. Ví như bốn sông lớn cõi Diêm-phù-đề (Ấn Độ) chảy vào biển thời mất tên cũ, vì sao? Vì mắt thịt do nghiệp phiền não hữu lậu sanh, nên hư dối không thật, chỉ có mắt Phật không hư dối. Mắt trời cũng do nhân duyên thiền định hòa hợp sanh, hư dối không thể thật thấy vật. Mắt tuệ, mắt pháp, vì tập khí phiền não chưa hết, không rốt ráo thanh tịnh nên phải bỏ. Trong mắt Phật không có sai lầm, cùng tận biên tế, vì vậy mắt tuệ của A-la-hán, Bích-chi Phật không thể rốt ráo thanh tịnh, nên không thể pháp gì cũng thấy được.

Hỏi: Phật hiện tại được quả báo mắt thịt, có thể thấy sắc, việc ấy thế nào?

Đáp: Mắt thịt tuy sanh nhãn thức, mà Phật không theo tác dụng của nó, không cho là thật, như trong chương Thánh thần thông tự tại nói: Phật bảo A-nan, có khi mắt thấy sắc đẹp sanh tâm chán ghét, có khi mắt thấy sắc xấu sanh tâm không chán ghét, hoặc có khi thấy sắc mà không sanh tâm ô uế không ô uế, chỉ sanh tâm xả bỏ. Như vậy thời mắt thịt không có thiết dụng gì.

* Lại nữa, có người nói: khi được thánh đạo, năm căn thanh tịnh khác xưa.

* Lại nữa, các pháp rốt ráo không, và các pháp thông suốt vô ngại, cả hai chung là mắt tuệ.

(Hết cuốn 39 theo bản Hán)

KINH: Xá-lợi-phất bạch Phật rằng, bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát được mắt pháp sạch thế nào?

Phật bảo Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát dùng mắt pháp biết người ấy tu theo lòng tin (tùy tín hành-śraddhānusārin) người ấy tu theo sự hiểu pháp (tùy pháp hành-dharmānusārin)⁶⁹⁰, người ấy tu vô tướng⁶⁹¹, người ấy tu môn không giải thoát, người ấy tu môn vô tướng giải thoát, người ấy tu môn vô tác giải thoát, được năm căn (tín, tấn, niệm, định, tuệ) được năm căn nên được vô gián tam-muội, được vô gián tam-muội nên được trí giải thoát; được trí giải thoát nên dứt ba kiết là hữu thân kiến, nghi, giới cấm thủ. Người ấy gọi là Tu-đà- hoàn.

Người ấy được tư duy đạo, làm mỏng dâm, nộ, si, sẽ được Tư-đà-hàm.

Tăng tấn tư duy đạo, dứt dâm, nộ, si, sẽ được A-na-hàm.

Tăng tấn tư duy đạo, dứt ô nhiễm thuộc cõi Sắc, ô nhiễm thuộc cõi Vô sắc, dứt vô minh, kiêu mạn, trạo hối, được A-la-hán.

Người ấy tu môn không, vô tướng, vô tác giải thoát, được năm căn; được năm căn nên được vô gián tam-muội; được vô gián tam-muội nên được trí giải thoát; được trí giải thoát nên biết tập pháp đều là diệt pháp, thành Bích-chi Phật; ấy là Bồ-tát ma-ha-tát được mắt pháp thanh tịnh.

Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát biết Bồ-tát ấy khi mới phát tâm tu Thí ba-la-mật, cho đến tu Bát-nhã ba-la-mật, thành tựu tín căn, tinh tấn căn, thiện căn thuần hậu, dùng lực phương tiện vì chúng sanh mà thọ thân, hoặc sanh vào dòng Sát-đế-lợi, hoặc sanh vào dòng Bà-la-môn, hoặc sanh vào nhà đại cư sĩ, hoặc sanh vào trời Tứ thiên vương, cho đến cõi Tha-hóa-tự-tại. Bồ-tát ấy ở trong đó thành tựu chúng sanh, theo chỗ họ ưa thích cấp thí cho, cũng làm tịnh Phật quốc độ, gặp chư Phật, cúng dường cung kính, tôn trọng tán thán, cho đến khi được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác cũng không đọa vào địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật; ấy là Bồ-tát ma-ha-tát được mắt Pháp thanh tịnh.

* Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát biết Bồ-tát ấy thối chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, biết Bồ-tát ấy không thối chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Biết Bồ-tát ấy được thọ ký Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, biết Bồ-tát ấy chưa được thọ ký Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Biết Bồ-tát ấy đến địa vị bất thối chuyển, biết Bồ-tát ấy chưa đến địa vị bất thối chuyển. Biết Bồ-tát ấy đầy đủ thần thông, biết Bồ-tát ấy chưa đầy đủ thần thông, biết Bồ-tát ấy đã đầy đủ thần thông bay đến mười phương hằng hà sa thế giới, thấy chư Phật cúng dường cung kính, tôn trọng, tán thán. Biết Bồ-tát ấy chưa được thần thông, sẽ được thần thông. Biết Bồ-tát ấy sẽ tịnh Phật độ, không tịnh Phật độ. Biết Bồ-tát ấy thành tựu chúng sanh, chưa thành tựu chúng sanh. Biết Bồ-tát ấy được chư Phật khen ngợi, không khen ngợi. Biết Bồ-tát ấy thân cận chư Phật, không thân cận chư Phật. Biết Bồ-tát ấy thọ mạng có lượng, thọ mạng vô lượng. Biết Bồ-tát ấy khi thành Phật, chúng Tỳ-kheo có lượng, chúng Tỳ-kheo vô lượng. Biết Bồ-tát ấy khi thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, lấy Bồ-tát làm Tăng chúng, không lấy Bồ-tát làm Tăng chúng. Biết Bồ-tát ấy sẽ tu khổ hạnh khó hành, không tu khổ hạnh khó hành. Biết Bồ-tát ấy một đời bổ xứ, chưa một đời bổ xứ. Biết Bồ-tát ấy thọ thân tối hậu, chưa thọ thân tối hậu. Biết Bồ-tát ấy ngồi được đạo tràng, không ngồi được đạo tràng. Biết Bồ-tát ấy có ma phá, không ma phá.

Như vậy, này Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát được mắt Pháp thanh tịnh.

LUẬN: Bồ-tát ma-ha-tát khi mới phát tâm, lấy mắt thịt thấy thế giới chúng sanh, chịu các khổ hoạn, tâm sanh thương xót, nên học các thiền định, tu được năm thông, lại lấy mắt trời thấy khắp chúng sanh trong sáu đường, chịu các thứ thân khổ, tâm khổ, càng thêm thương xót, nên cầu mắt tuệ để tế độ.

Được mắt tuệ rồi thấy chúng sanh tâm tưởng không đồng nhau, làm sao khiến chúng sanh ngộ được thật pháp, nên cầu mắt pháp, dẫn đạo chúng sanh vào trong pháp, nên gọi là mắt pháp. Nghĩa là biết người ấy tu theo lòng tin, người ấy tu theo sự hiểu pháp, bắt đầu vào đạo vô lậu.

Người độn căn là người tu theo lòng tin, người này ban đầu nương sức tin mà đắc đạo, ấy gọi là tùy tín hành.

Người lợi căn là người tu theo sự hiểu pháp, người này do phân biệt các pháp mà đắc đạo ấy, ấy gọi là tùy pháp hành.

Hai hạng người này, đối với mười lăm tâm (khổ pháp nhẫn, khổ pháp trí... cho đến đạo loại nhẫn, đạo loại trí - N.D) gọi là vô tướng hành, quá đây trở đi hoặc gọi Tu-đà-hoàn, hoặc gọi Tư-đà-hàm, hoặc gọi A-na-hàm. Mười lăm tâm đi qua rất mau không thể thủ được tướng nó, nên gọi là vô tướng.

Có người từ vô thỉ lại đây, tánh thường chất trực, ưa thích sự thật; có người ưa hạnh xả lìa, có người đời đời thường ưa thiện tịch.

Người ưa sự thật, thì dùng môn Không giải thoát mà đắc đạo, vì trong các thứ thật, Không là thật đệ nhất.

Người ưa hạnh xả lìa thì tu môn Vô tác giải thoát mà đắc đạo.

Người ưa thiện tịch thì tu môn Vô tướng giải thoát mà đắc đạo.

Hỏi: Cớ sao nói được năm căn (tín, tấn, niệm, định, tuệ)?

Đáp: Có người nói: hết thảy thánh đạo, gọi là năm căn. Năm căn thành lập tám căn⁶⁹² (năm căn và ba căn vô lậu là: vị tri đương tri, dĩ tri, cụ tri căn - N.D) tuy đều là thiện mà ba vô lậu căn không có riêng khác, vì vậy chỉ nói năm căn.

Tam-muội tương ưng lúc thủ chứng quả, gọi là vô gián tam-muội. Được tam-muội ấy rồi, được trí giải thoát. Lấy trí giải thoát ấy dứt ba kiết, được chứng quả.

Có thân kiến: Ở trong năm thọ uẩn thấy có ngã, ngã sở.

Nghi: Không tin Tam bảo và lý Tứ đế.

Giới cấm thủ: Chấp thủ pháp của 96 thứ ngoại đạo, hy vọng giải thoát khổ.

Hỏi: Thấy lý Tứ đế dứt mười kiết⁶⁹³ được quả Tu-đà-hoàn, cớ sao đây chỉ nói dứt ba kiết, không nói bảy kiết kia?

Đáp: Nếu nói có thân kiến là đã nói hết thảy kiến kiết. Như trong Kinh nói⁶⁹⁴ có thân kiến là cội gốc của 62 kiến⁶⁹⁵. Nếu người chấp ngã, lại suy nghĩ ngã là thường hay vô thường ? Nếu bảo vô thường thời đọa vào đoạn diệt kiến, đoạn diệt sanh tà kiến, cho không có tội phước. Nếu bảo là thường, thời đọa vào thường kiến, sanh giới cấm thủ, chấp nó để hy vọng đắc đạo, hoặc tu để được cái vui phước đức đời sau. Muốn được hai việc ấy nên thủ giới. Vì cầu khổ vui nên bảo là do trời làm, lại sanh ra kiến thủ. Nếu nói có thân kiến là đã bao gồm hai kiến là biên kiến và tà kiến. Nếu nói giới cấm thủ, là đã nói kiến thủ. Còn bốn kiết (saṃyojana)⁶⁹⁶ kia vì chưa nhổ gốc, nên không nói. Mười kiết này do nơi bốn đế ở trong ba cõi để dứt trừ, nên phân biệt có tám mươi tám sử.

Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi Phật, phân biệt thành Thanh văn và Bích-chi Phật đạo, như trước nói.

Mắt pháp của Bồ-tát có hai: 1. Phân biệt biết môn phương tiện đắc đạo của Thanh văn, Bích-chi Phật. 2. Phân biệt biết môn phương tiện đắc đạo của Bồ-tát.

Pháp Thanh văn, Bích-chi Phật trước đã nói ở nhiều nơi. Nay sẽ phân biệt pháp của Bồ-tát. Nếu Bồ-tát biết Bồ-tát ấy thực hành sáu Ba-la-mật sâu xa, mỏng các phiền não, nên dùng tín căn, tinh tấn căn và phương tiện, vì độ chúng sanh mà thọ thân. Vị Bồ-tát nhục thân sanh tử này, chưa được pháp tánh thần thông pháp thân, vì vậy nên không nói ba căn. Vì chưa lìa dục, đời nay thực hành công đức bố thí với tín căn, tinh tấn căn, nên đời sau sanh vào dòng Sát-lợi, cho đến cõi trời Tha-hóa-tự-tại. Trước biết nhân, sau biết quả.

* Lại nữa, Bồ-tát không thối chuyển, là như trước nói tướng trạng không thối chuyển, cũng như trong phẩm không thối chuyển ở sau nói. Trái với đây, gọi là thối chuyển.

Bồ-tát không thối chuyển có hai: 1. Thọ ký. 2. Chưa thọ ký. Như trong Thủ Lăng Nghiêm Tam-muội⁶⁹⁷ nói bốn thứ thọ ký.

Đầy đủ thần thông: Ở khắp mười phương hằng hà sa thế giới, trong một lúc có thể biến hóa ra vô lượng thân, cúng dường chư Phật và nghe pháp, thuyết pháp độ chúng sanh. Các việc ấy, trừ Phật không ai có được, ấy là thân tối hậu. Bồ-tát trái với đây, gọi là không đầy đủ.

* Lại nữa, trong mỗi tự địa, không thiếu gì, gọi là đầy đủ, trong mỗi tự địa chưa thành tựu, ấy là không đầy đủ.

Được thần thông có hai: 1. Có dùng. 2. Không dùng.

Chưa được thần thông là có Bồ-tát mới phát tâm nên chưa được thần thông. Hoặc vì chưa lìa dục, vì tâm giải đãi, vì tu pháp khác, ấy là chưa được. Trái với đây là được.

Tịnh Phật độ, chưa tịnh Phật độ như trước nói.

Thành tựu chúng sanh có hai: Có người trước tự thành công đức, sau mới độ chúng sanh; có người trước thành tựu chúng sanh, sau mới tự thành công đức. Như Phật Bảo Hoa, khi sắp vào Niết-bàn quán tâm hai Bồ-tát Di-lặc và Thích-ca Văn, thấy Di-lặc Bồ-tát tự công đức thành tựu mà đệ tử chưa thành tựu, Thích-ca Văn Bồ-tát thì đệ tử thành tựu mà tự thân chưa thành tựu. Thành cho nhiều người khó, tự thành cho mình dễ. Nghĩ như vậy rồi (Phật Bảo Hoa) liền vào trong hang báu của núi Tuyết, thân phóng hào quang. Khi ấy Thích-ca Văn Bồ-tát thấy Phật, nhiếp tâm thanh tịnh, một chân đứng luôn bảy ngày bảy đêm, dùng một bài kệ tán Phật. Do nhân duyên ấy mà vượt qua chín kiếp tu hành.

Như vậy biết người thành tựu chúng sanh, không thành tựu chúng sanh.

Chư Phật ngợi khen như trước đã nói, trái với đó gọi là chẳng ngợi khen.

Thân cận chư Phật, thọ mạng vô lượng, vô lượng Tỳ-kheo tăng, thuần Bồ-tát làm Tăng, không tu khổ hạnh, các nghĩa này như đã nói ở cuối Phẩm tựa đầu.

Một đời bổ xứ là hoặc do xem tướng mà biết, như Đạo sĩ A-tư-đà xem tướng Thái-tử mà biết thành Phật ngay ở đời này. Bà-la-môn Sằn-nhã-bà thấy con nai sữa, biết người ngày nay thành Phật nên ăn. Như Bồ-tát Biến-cát, Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi v.v... thấy các Bồ-tát ấy tướng như chư Phật, biết sẽ thành Phật, như vậy v.v...

Ngồi đạo tràng là có Bồ-tát thấy chỗ Bồ-tát đi, dưới đất có đất Kim-cang giữ gìn Bồ-tát ấy. Lại thấy trời rồng qủy thần mang các thứ cúng dường đến đạo tràng. Do những việc như vậy, biết ngồi đạo tràng.

Có ma là đời trước ngăn người khác hành đạo, và theo các cách cầu Phật đạo, không ưa thực hành từ bi, chỉ ưa thực hành các pháp không, vô tướng v.v...; do nhân duyên như vậy nên có ma phá hoại.

Hỏi: Cớ sao Bồ-tát thân cuối cùng còn chịu báo ác nghiệp có ma đến phá?

Đáp: Bồ-tát theo nhiều cửa vào Phật đạo, hoặc theo cửa từ bi, cửa tinh tấn, trí tuệ mà vào Phật đạo. Bồ-tát này theo cửa tinh tấn, trí tuệ, không hành bi tâm, ưa hành tinh tấn, trí tuệ; ví như người sang, tuy có nhiều thứ áo đẹp, hoặc có khi mặc một cái, các cái khác không mặc. Bồ-tát cũng như vậy, tu các hạnh để cầu Phật đạo, hoặc tu tinh tấn, trí tuệ, dứt mất tâm từ bi.

Phá người hành đạo là vì tăng thượng mạn, nên các trời trường thọ, ma quỷ thần không biết Bồ-tát phương tiện, thấy làm ác hành mà sao không chịu khổ báo, bèn sanh tà kiến chấp đoạn diệt, nên Phật thị hiện thọ báo. Vì vậy tuy không có nhân duyên tội, không có ma thật đến phá, mà Phật dùng phương tiện thị hiện có ma.

Hết thảy môn phương tiện của Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát như vậy, để làm cho chúng sanh vào đạo, ấy gọi là mắt pháp trong sạch.

KINH: Xá-lợi-phất bạch Phật rằng, bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát được Phật nhãn sạch thế nào?

Phật bảo Xá-lợi-phất, có Bồ-tát ma-ha-tát tâm cầu Phật đạo, thứ lớp vào Như Kim cang tam-muội, được trí nhất thiết chủng. Bấy giờ thành tựu mười lực, bốn việc không sợ, bốn trí vô ngại, mười tám pháp không chung, đại từ đại bi. Bồ-tát ma-ha-tát ấy dùng trí nhất thiết chủng, đối hết thảy pháp, không pháp gì không thấy, không pháp gì không nghe, không pháp gì không tri, không pháp gì không thức.

Này Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát khi được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, mắt Phật sạch.

Như vậy Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát muốn được năm mắt thì nên học sáu Ba-la-mật, vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì trong sáu Ba-la-mật ấy thu nhiếp hết thảy thiện pháp. Như pháp Thanh văn, pháp Bích-chi Phật, pháp Bồ-tát, pháp Phật.

Này Xá-lợi-phất, nếu nói chắc thật, cái có thể thu nhiếp tất cả thiện pháp, chính là Bát-nhã ba-la-mật.

Này Xá-lợi-phất, Bát-nhã ba-la-mật có thể sanh năm mắt, Bồ-tát học năm mắt là chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

LUẬN: Bồ-tát trú trong mười địa, đầy đủ sáu Ba-la- mật, cho đến trí nhất thiết chủng. Bồ-tát vào Như Kim-cang tam-muội, phá các tập khí phiền não, liền được vô ngại giải thoát của chư Phật, liền sanh mắt Phật, đó là trí nhất thiết chủng, mười lực, bốn trí vô ngại, cho đến đại từ đại bi các công đức, ấy gọi là mắt Phật.

Hỏi: Trí tuệ thấy vật, đó là tướng trạng của mắt, cớ sao đại từ đại bi mà gọi là mắt?

Đáp: Các công đức đều tương ưng với mắt tuệ, gọi chung là mắt.

* Lại nữa, tâm từ bi có ba: chúng sanh duyên, pháp duyên và vô duyên.

Tâm từ của người phàm phu duyên chúng sanh mà phát, tâm từ của Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát ban đầu duyên chúng sanh sau duyên pháp mà phát, tâm từ của chư Phật khéo tu “rốt ráo không” nên gọi là vô duyên; thế nên từ bi cũng gọi là mắt Phật.

Đã nói mắt Phật, nay nói công dụng của mắt Phật. Mắt ấy không pháp gì không thấy, không nghe, không tri, không thức.

* Lại nữa, có người nói Bồ-tát thập trụ không khác với Phật, như Bồ-tát Biến-cát, Văn-thù-sư-lợi, Quán Thế Âm v.v... đầy đủ công đức, mười lực như Phật, mà vì rộng độ chúng sanh nên không làm Phật, cho nên sanh nghi. Vì vậy nên nói tướng trạng của mắt Phật là đối với mười phương chúng sanh và các pháp, không gì không thấy, không gì không nghe. Các Bồ-tát Biến-cát v.v... đối với các Bồ-tát khác là lớn, nhưng so với Phật thì không thể biết khắp; như ánh sáng mặt trăng tuy lớn, nhưng đối với mặt trời thì không hiện.

Hỏi: Tướng trạng của mắt là thấy, cớ sao nói nghe?

Đáp: Trí tuệ của chúng sanh từ sáu căn phát sanh, biết sáu trần. Có người nói: Phật có việc không nghe, như đối với kinh sách ngoại đạo hoặc có việc Phật không nghe được. Thế nên nói trí tuệ Phật không việc gì không nghe.

* Lại do nhĩ thức làm nhân duyên sanh trí tuệ, trí tuệ biết được, nói là không việc gì không nghe.

Hỏi: Vì sao có cái biết của ba thức hiệp làm một, có cái biết của ba thức tách làm ba? Mắt gọi là thấy, tai gọi là nghe, ý biết gọi là thức, còn cái biết của mũi, lưỡi, thân gọi là giác?

Đáp: Ba thức mắt, tai, ý, giúp đạo pháp nhiều, nên nói tách riêng, còn ba thức kia không được như vậy nên nói hợp lại. Và ba thức này chỉ biết việc thế gian, nên hợp làm một, còn ba thức mắt, tai, ý biết việc thế gian cũng biết việc xuất thế gian, nên nói tách riêng.

* Lại nữa, ba thức mũi, lưỡi, thân chỉ duyên pháp vô ký, còn ba thức mắt, tai, ý hoặc duyên pháp thiện hoặc duyên pháp bất thiện, hoặc duyên pháp vô ký.

* Lại nữa, ba thức làm nhân duyên sanh ba thừa: như mắt thấy Phật và đệ tử Phật, tai nghe Pháp, tâm suy lường, chánh ức niệm.

Có các sai biệt như vậy, nên cái biết nơi sáu thức chia làm bốn.

Trí nhất thiết chủng là như người thấy gần không thấy xa, thấy ngoài không thấy trong, thấy thô không thấy tế, thấy đông không thấy tây, thấy đây không thấy kia, thấy hòa hợp không thấy tan rã, thấy khi sanh không thấy khi diệt.

Mắt thịt thấy, mắt trời không thấy, vì người phàm phu nhãn căn thành tựu mà chưa lìa dục nên không có mắt trời. Mắt trời thấy, mắt tuệ không thấy, vì người phàm phu được Thiên nhãn thông mà không có mắt tuệ. Mắt tuệ thấy mắt pháp không thấy, vì hàng Thanh văn chưa lìa dục, không biết các phương pháp độ chúng sanh, nên không có mắt pháp. Mắt pháp thấy mắt Phật không thấy, vì Bồ-tát được đạo chủng trí, biết các phương pháp độ sanh mà chưa thành Phật nên không có mắt Phật.

* Lại nữa, mắt thịt mắt trời thấy, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật không thấy, vì người phàm phu nhãn căn thành tựu, được Thiên nhãn thông mà không có mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật. Mắt thịt, mắt tuệ thấy, mắt pháp, mắt Phật không thấy, vì hàng Thanh văn nhãn căn thành tựu mà không biết các phương pháp độ chúng sanh nên không có mắt pháp, vì là Thanh văn nên không có mắt Phật. Mắt thịt, mắt pháp thấy, mắt Phật không thấy, vì mới được vô sanh nhẫn, chưa thọ pháp tánh sanh thân Bồ-tát, được đạo chủng trí, vì chưa thành Phật, nên không có mắt Phật. Mắt trời, mắt tuệ thấy, mắt pháp, mắt Phật không thấy, vì người Thanh văn lìa dục, được Thiên nhãn thông chẳng phải là Bồ-tát, không có đạo chủng trí nên không có mắt pháp, vì là người Thanh văn nên không có mắt Phật. Mắt trời, mắt pháp thấy, mắt Phật không thấy, vì được Bồ-tát thần thông, biết các phương pháp độ chúng sanh mà chưa thành Phật nên không có mắt Phật. Mắt tuệ, mắt pháp thấy, mắt Phật không thấy, vì Bồ-tát được vô sanh pháp nhẫn, được vô sanh pháp nhẫn rồi, có thể quán thấy nhân duyên đắc đạo của hết thảy chúng sanh, dùng các phương pháp mà độ thoát, song chưa thành Phật, nên không có mắt Phật.

* Lại nữa, mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ thấy, mắt pháp, mắt Phật không thấy. Vì hàng Thanh văn nhãn căn thành tựu được Thiên nhãn thông, mà không đạo chủng trí, nên không có mắt pháp, vì là Thanh văn nên không có mắt Phật. Mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp thấy, mắt Phật không thấy, vì pháp tánh sanh thân Bồ-tát, đủ sáu thần thông, dùng các phương pháp độ chúng sanh, mà vì chưa thành Phật nên không có mắt Phật.

* Lại nữa, mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp thấy, mắt Phật không thấy, vì Bồ-tát mới được vô sanh pháp nhẫn, chưa bỏ nhục thân, được Bồ-tát thần thông, vô sanh pháp nhẫn, đạo chủng trí đầy đủ, mà vì chưa thành Phật nên không có mắt Phật.

Như vậy không thể gọi là không pháp gì không thấy, không nghe, không giác, không thức. Nếu dùng mắt Phật xem các pháp, ấy gọi là không có gì không thấy, không có gì không nghe, không có gì không giác, không có gì không thức.

Theo nghĩa phân biệt năm trần cũng như vậy.

Các thiện pháp của ba thừa là nhân duyên được năm mắt.

Các thiện pháp thu nhiếp vào sáu Ba-la-mật.

Sáu Ba-la-mật lấy Bát-nhã ba-la-mật làm gốc.

Vì vậy nói Bát-nhã ba-la-mật sanh ra năm mắt. Bồ-tát dần dần học năm mắt ấy, không lâu sẽ làm Phật.

KINH: Này Xá-lợi-phất, có Bồ-tát ma-ha-tát, khi hành Bát-nhã ba-la-mật, tu Thần thông ba-la-mật. Dùng thần thông ba-la-mật ấy, được các việc như ý: rung động đại địa, biến một thân làm vô số thân, vô số thân làm một thân, ẩn hiện tự tại, đi qua núi vách cây cối vô ngại như đi giữa không, đi trên nước như đi trên đất, bay trên không như chim, ra vào trong đất như ra vào trong nước, thân tuôn khói lửa như đống lửa lớn, trong thân ra nước như nước chảy từ núi Tuyết. Mặt trời mặt trăng, cho đến Phạm thiên oai đức khó đương, mà có thể sờ nắm, cho đến Phạm thiên, thân được tự tại, cũng không đắm trước thần thông như ý như vậy. Việc thần thông và thân ta đều không thể có được, vì tự tánh không, tự tánh ly, tự tánh vô sanh, không nghĩ rằng: Ta được thần thông như ý, ngoại trừ vì tâm Tát-bà-nhã.

Như vậy, Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, được “trí chứng Như ý thông.”

Lại, Bồ-tát ấy lấy tai trời trong sạch hơn tai người, nghe hai thứ tiếng: tiếng trời tiếng người, cũng không đắm trước thần thông Thiên nhĩ ấy. Thiên nhĩ, tiếng và thân ta đều không thể có được. Vì tự tánh không, tự tánh ly, tự tánh vô sanh. Không nghĩ rằng: Ta có tai trời ấy, ngoại trừ vì tâm Tát-bà-nhã.

Như vậy, Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát, khi hành Bát-nhã ba-la-mật, được “trí chứng Thiên nhĩ thông.”

Bồ-tát ấy như thật biết tâm các chúng sanh khác hoặc có tâm dục như thật biết tâm dục; tâm lìa dục như thật biết tâm lìa dục; tâm sân như thật biết tâm sân; tâm lìa sân như thật biết tâm lìa sân; tâm si như thật biết tâm si; tâm lìa si, như thật biết tâm lìa si; tâm khát ái như thật biết tâm khát ái; tâm không khát ái như thật biết tâm không khát ái; tâm có thọ như thật biết tâm có thọ; tâm không thọ như thật biết tâm không thọ; tâm thu nhiếp như thật biết tâm thu nhiếp; tâm phân tán như thật biết tâm phân tán; tâm nhỏ như thật biết tâm nhỏ; tâm lớn, như thật biết tâm lớn; tâm định như thật biết tâm định; tâm loạn như thật biết tâm loạn; tâm giải thoát như thật biết tâm giải thoát; tâm không giải thoát, như thật biết tâm không giải thoát; tâm có trên như thật biết tâm có trên; tâm không trên như thật biết tâm không trên; cũng không đắm trước tâm ấy, vì sao? Tướng tâm ấy chẳng phải tâm, vì bất khả tư nghì, vì tự tánh không, vì tự tánh ly, vì tự tánh vô sanh. Không nghĩ rằng: Ta được trí chứng tha tâm, ngoại trừ vì tâm Tát-bà-nhã.

Như vậy Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát, khi hành Bát-nhã ba-la-mật được “trí chứng Tha tâm thông.”

Lại Bồ-tát ấy dùng trí chứng Túc mạng thông, nhớ lại một tâm đến trăm tâm, nhớ lại một ngày đến trăm ngày, nhớ lại một tháng đến trăm tháng, nhớ lại một năm đến trăm năm, nhớ lại một kiếp đến trăm kiếp, vô số trăm kiếp, vô số ngàn kiếp, vô số trăm ngàn kiếp, cho đến vô số trăm ngàn vạn ức kiếp; ta ở chỗ ấy có họ như vậy, tên như vậy, sanh như vậy, ăn như vậy, ở lâu như vậy, sống có hạn như vậy, sống lâu như vậy, thọ khổ vui như vậy, ta chết chỗ ấy sanh chỗ kia, chết chỗ kia sanh chỗ ấy, có tướng mạo, có nhân duyên. Cũng không chấp trước túc mạng thông ấy. Vì việc Túc mạng thông và thân ta đều không thể có được, vì tự tánh không, vì tự tánh ly, vì tự tánh vô sanh. Không nghĩ rằng: Ta có Túc mạng thông ấy, ngoại trừ vì tâm Tát-bà-nhã.

Như vậy, Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật được “trí chứng Túc mạng thông.”

Lại Bồ-tát ấy dùng mắt trời thấy chúng sanh khi chết, khi sanh, đoan chánh, xấu xí, chỗ dữ, chỗ lành, hoặc lớn, hoặc nhỏ. Biết chúng sanh theo nghiệp nhân duyên; các chúng sanh ấy thành tựu thân ác nghiệp, thành tựu khẩu ác nghiệp, thành tựu ý ác nghiệp, cố hủy báng thánh nhân; chịu nhân duyên tà kiến như vậy, nên khi thân hoại đọa vào trong địa ngục ác đạo. Các chúng sanh ấy, thành tựu thân thiện nghiệp, thành tựu khẩu thiện nghiệp, thành tựu ý thiện nghiệp, không hủy báng thánh nhân; chịu nhân duyên chánh kiến như vậy, nên khi mạng chung sanh vào thiện đạo, sanh cõi trời. Cũng không chấp trước Thiên nhãn thông ấy, vì việc Thiên nhãn thông và thân ta, đều không thể có được, vì tự tánh không, vì tự tánh ly, vì tự tánh vô sanh. Không nghĩ rằng: Ta có Thiên nhãn thông ấy, ngoại trừ vì tâm Tát-bà-nhã.

Như vậy, Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, được “trí chứng Thiên nhãn thông” cũng thấy chúng sanh trong mười phương hằng hà sa thế giới sanh chết, cho đến sanh cõi trời. Bốn thần thông kia cũng như vậy.

Lại Bồ-tát ma-ha-tát ấy được Lậu tận thông. Tuy được Lậu tận thông, không còn rơi vào Thanh văn, Bích-chi Phật địa, cho đến khi chứng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, cũng không nương dị pháp, cũng không đắm trước Lậu tận thông ấy. Vì việc Lậu tận thông và thân ta, đều không thể có được, vì tự tánh không, vì tự tánh ly, vì tự tánh vô sanh. Không nghĩ rằng: Ta được Lậu tận thông, ngoài trừ vì tâm Tát-bà-nhã.

Như vậy, Xá-lợi-phất, ấy là Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật được “trí chứng Lậu tận thông.”

Như vậy, Xá-lợi-phất, là Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, đầy đủ Thần thông ba-la-mật, đầy đủ Thần thông ba-la-mật rồi, tăng ích Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

LUẬN: Như trong biển lớn có vô lượng vô số các thứ ngọc báu, có thứ có thể sát độc, có thứ có thể ngăn quỷ, có thứ có thể chữa bệnh, có thứ có thể trừ lạnh nóng, đói khát, có thứ có thể theo ý muốn của người đều cấp cho. Trong biển Đại thừa cũng như vậy, có các thứ Bồ-tát bảo; có Bồ-tát phá ba ác, có Bồ-tát mở ba cửa thiện, có Bồ-tát sanh năm mắt, có Bồ-tát tu Thần thông ba-la-mật, thế nên các Bồ-tát thường làm việc kỳ đặc hy hữu; như quán tướng nước nhiều tướng đất ít, thời có thể làm đất rung động; theo ý muốn, biến một thân thành nhiều thân, nhiều thân thành một, làm bụi bay đầy giữa hư không. Người lìa dục ấy, do nhân duyên phước đức, nên nhóm các vi trần lại làm ra nhiều thân, đều giống như nhau.

Có người nói: hàng phi nhân cung kính Bồ-tát ly dục ấy, nên vào trong thân Bồ-tát để tùy ý Bồ-tát muốn biến hóa gì cũng biến hóa được. Chuyển luân thánh vương chưa ly dục, do ít phước đức mà quỷ thần còn bị sai khiến, huống gì người ly dục thực hành vô lượng tâm.

* Lại nữa, tâm tướng không có chỗ ở, hoặc trong hoặc ngoài, hoặc lớn hoặc nhỏ, do sức thiền định, nên tâm được điều nhu, chóng khắp trong các thân rồi trở lại cũng chóng, ví như rồng ngàn đầu, mắt, tai đều có hai ngàn, và có ngàn miệng, mà tâm sử dụng cùng trong một lúc. Rồng và thân thô còn như vậy, huống gì Bồ-tát.

Có người nói: việc của người tọa thiền, có thế lực không thể nghĩ bàn, cho nên một thân làm ra vô lượng thân, vô lượng thân làm ra một thân.

Vách đá không ngại là quán tướng vách đá như hư không, bụi trần xuyên qua nó như cọc đóng vào đất.

Đi trên nước là quán tướng đất nhiều, nên đi trên nước như trên đất; quán tướng nước nhiều nên vào đất như nước; quán tướng lửa nhiều nên thân tuôn khói lửa.

Sờ nắm mặt trời mặt trăng là do sức thần thông bất khả tư nghì nên khiến tay đụng đến mặt trời mặt trăng; vì vào hỏa định nên mặt trăng không thể làm lạnh; vì vào thủy định nên mặt trời không thể làm nóng.

Hỏi: Sức thần thông ấy cho đến Tứ thiền, cớ sao đây nói chỉ đến ngang Phạm thiên, thân được tự tại?

Đáp: Điều ấy trước đã nói. Phạm thiên là cửa ban đầu, nói Phạm thiên là đã nói hết thảy cõi Sắc. Lại người đời đều quý Phạm thiên cho là chúa thế giới. Lại Bồ-tát ấy không muốn ở cõi Dục tâm tán loạn, thị hiện sự tự tại ấy. Thế nên cho đến người lìa dục, đều có thể làm được.

Tướng trạng thần thông như vậy, vô lượng vô số, vì để cho dễ hiểu, nên nói một vài ví dụ.

Các ngoại đạo đối với thần thông này có hai sự lầm: 1. Khởi tâm chấp ngã, cho ta là có thể khởi lên việc ấy rồi sanh tâm kiêu mạn. 2. Đắm trước thần thông ấy. Ví như người tham đắm châu bảo. Vì vậy thần thông của ngoại đạo không bằng thần thông của thánh nhân.

Bồ-tát đối với sức thần thông ấy, biết tất cả pháp tự tánh bất sanh, nên không đắm trước, chỉ tưởng nhớ trí nhất thiết chủng, để độ chúng sanh.

Năm thần thông kia cũng như vậy, đúng như pháp phân biệt, trước nói tướng trạng nó, sau đều nói nó không.

Các nghĩa khác của sáu thần thông, như đã nói ở nghĩa năm thần thông trong chương Tán thán Bồ-tát.

Vì sáu thần thông ấy làm lợi ích chúng sanh rất lớn, cho nên nói đầy đủ thần thông như vậy, thì tăng ích Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

KINH: Này Xá-lợi-phất, có Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật an trú Thí ba-la-mật, nghiêm tịnh đạo nhất thiết chủng trí, vì rốt ráo không, không sanh tâm xan lẫn.

Này Xá-lợi-phất, có Bồ-tát ma-ha-tát, khi hành Bát-nhã ba-la-mật, an trú trong Giới ba-la-mật, nghiêm tịnh đạo nhất thiết chủng trí, vì rốt ráo không, tội không tội, không chấp trước.

Này Xá-lợi-phất, có Bồ-tát ma-ha-tát, khi hành Bát-nhã ba-la-mật, an trú Nhẫn ba-la-mật, nghiêm tịnh đạo nhất thiết chủng trí, vì rốt ráo không, không sanh tâm giận.

Này Xá-lợi-phất, có Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, an trú Tinh tấn ba-la-mật nghiêm tịnh đạo nhất thiết chủng trí, vì rốt ráo không, thân tâm tinh tấn, không giải đãi.

Này Xá-lợi-phất có Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, an trú Thiền ba-la-mật, nghiêm tịnh đạo nhất thiết chủng trí, vì rốt ráo không, tâm không loạn không mê đắm.

Này Xá-lợi-phất có Bồ-tát ma-ha-tát, khi hành Bát-nhã ba-la-mật, an trú Bát-nhã ba-la-mật, nghiêm tịnh đạo nhất thiết chủng trí, vì rốt ráo không, không sanh tâm si.

Như vậy, Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, an trú sáu Ba-la-mật, nghiêm tịnh đạo nhất thiết chủng trí, vì rốt ráo không, vì không đến không đi, vì không cho không nhận, vì chẳng phải giới chẳng phải phạm, vì chẳng phải nhẫn chẳng phải sân, vì chẳng siêng chẳng nhát, vì chẳng định chẳng loạn, vì chẳng trí chẳng ngu. Đương khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát không phân biệt bố thí không bố thí, không phân biệt trì giới phạm giới, nhẫn nhục sân nhuế, tinh tấn giải đãi, định tâm loạn tâm, trí tuệ ngu si, không phân biệt hủy báng, phá hại, khinh mạn, cung kính, vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì trong vô sanh pháp, không có người thọ hủy, không có người thọ hại, không có người thọ khinh mạn, cung kính.

Này Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật được các công đức như vậy, hàng Thanh văn, Bích-chi Phật không có được.

Được công đức ấy đầy đủ, thành tựu chúng sanh, nghiêm tịnh Phật độ, được nhất thiết chủng trí.

LUẬN: Bồ-tát ấy khi mới phát tâm, hành Bát-nhã ba-la-mật, lần lượt tu các công đức khác như Thí ba-la-mật v.v... Bồ-tát an trú Thí ba-la-mật, tu sửa đạo nhất thiết chủng trí, quán tất cả pháp rốt ráo không, không sanh tâm xan tham, do hai việc ấy nên mở đạo nhất thiết chủng trí. Vì sao? Vì trong rốt ráo không, không có xan tham; cội gốc xan tham dứt, nên đầy đủ Thí ba-la-mật; đầy đủ Thí ba-la-mật nên trang nghiêm Bát-nhã ba-la-mật; cho đến Bát-nhã ba-la-mật rốt ráo không, nên thường không sanh tâm si. Vì sao? Vì trong đây Phật tự nói: tất cả pháp không đến không đi, không cho không nhận, cho đến không trí không ngu.

Hỏi: Nếu quán được như vậy mà hành sáu Ba-la-mật thì được lợi ích gì?

Đáp: Trong đây Phật tự nói: Bồ-tát ấy không nghĩ rằng, có bố thí hay không bố thí, nếu nghĩ có bố thí thì rơi vào pháp hư dối. Lại nếu chấp việc bố thí, thời tâm sanh kiêu mạn; nếu nghĩ không có bố thí, thời rơi vào tà kiến. Luận về bố thí là cửa ngỏ ban đầu trong Phật pháp, cớ sao nói không? Cho đến không nghĩ rằng có ngu si có trí tuệ. Người ấy như núi Kim-cang, gió thổi bốn phía không làm lay động được. Bồ-tát ấy lúc bấy giờ nếu có ai nhiếc mắng hay khen ngợi, tâm không đổi khác, vì sao? Vì trong đây Phật tự nói: trong vô sanh pháp, không có người mắng, không có người hại, không có người cung kính. Hàng tu hạnh Thanh văn, Bích-chi Phật, không có tâm từ bi sâu xa, nếu gặp người gia hại thì hoặc im lặng hoặc tránh xa. Bồ-tát thời không như vậy, càng gia tâm từ xem đó như con, phương tiện độ nó, thế nên hơn tất cả Thanh văn, Bích-chi Phật, năng giáo hóa hết thảy chúng sanh. Vì có phương tiện nhẫn nhục từ bi sâu xa, vì nhân duyên của nghiệp tùy thuận thanh tịnh, nên có thể trang nghiêm tịnh Phật độ. Đầy đủ pháp ấy, nên không bao lâu sẽ được trí nhất thiết chủng.

KINH: Lại nữa, Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát khi hành Bát-nhã ba-la-mật, sanh tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sanh; sanh tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sanh rồi, được tất cả các pháp bình đẳng; được tất cả các pháp bình đẳng rồi, an lập tất cả chúng sanh trong các pháp bình đẳng. Bồ-tát ma-ha-tát ấy, hiện đời được mười phương chư Phật nhớ niệm, cũng được tất cả Bồ-tát, Thanh văn, Bích-chi Phật nhớ niệm. Bồ-tát ấy tại chỗ sanh ra, mắt không thấy sắc không ưa, cho đến ý không biết đến pháp không ưa.

Như vậy Xá-lợi-phất, Bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật, không giảm sút đối với Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

LUẬN: Nếu Phật dạy rộng tướng trạng các Bồ-tát, thời cùng kiếp không hết, nay Phật ở cuối phẩm này lược nói tướng ấy, tướng ấy là sở hành chung của các Bồ-tát, đó là đại từ bi, bắt đầu phát tâm độ hết thảy chúng sanh, học tâm bình đẳng quán chúng sanh của chư Phật, hết thảy pháp tự tánh không. Do nhân duyên như vậy, sanh tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sanh; được tâm bình đẳng ấy rồi, được tất cả các pháp bình đẳng.

Tất cả pháp bình đẳng là như trước nói nghĩa chúng sanh bình đẳng, pháp bình đẳng; nay lại nói thêm: thương xót bốn loài chúng sanh, nhất tâm muốn cho lợi ích, gọi là chúng sanh bình đẳng. Quán bốn niệm xứ cũng không thấy thân, gọi là pháp bình đẳng. Các bốn pháp như bốn chánh cần v.v... cũng như vậy.

* Lại nữa, nghĩ đến chúng sanh trong năm đường đều chìm đắm trong già, bệnh, chết, vô thường, gọi là chúng sanh bình đẳng. Thực hành năm căn tín, tấn v.v... hoặc năm thần thông, nhất tâm muốn độ chúng sanh, ấy gọi là pháp bình đẳng.

* Lại nữa, đối với chúng sanh thực hành phước nhẫn nhục, từ bi, công đức vô lượng; công đức vô lượng nên tâm nhu nhuyến, tâm nhu nhuyến nên mau được thiền định; tu thiền định nên tâm như ý điều nhu; tâm như ý điều nhu nên phá tướng dài, ngắn, nam, nữ, trắng, đen của thế gian vào pháp nhất tướng đó là vô tướng. Được pháp bình đẳng rồi, làm cho hết thảy chúng sanh được pháp bình đẳng.

Bồ-tát ấy được hai bình đẳng, thành tựu vô lượng phước đức, trí tuệ, nên được quả báo hiện tại là được chư Phật nhớ niệm, được các người khác nhớ niệm.

Vì ưa đắm mà sanh nhớ niệm đều là hư vọng, chỉ có chư Phật nhớ niệm, ấy là thật nhớ niệm, vì không ưa đắm. Người ấy chư Phật còn ái niệm, huống gì Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát ? Thanh văn, Bích-chi Phật là người dứt kiết sử còn ái niệm, huống gì người phàm phu chưa lìa dục?

Bồ-tát do nhân duyên phước đức sanh ra, nên quả báo đời nay vô lượng như vậy, đời sau ở chỗ sanh ra, mắt trọn không thấy ác sắc. Ác sắc là sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp làm phát sanh khổ thọ, cho đến làm phát sanh tâm ưu não. Như trời Lục dục, sáu căn đối với thứ dục tịnh diệu, tùy ý hoan hỷ. Chúng sanh trồng một ít phước đức, còn được sanh ở cõi trời như vậy, huống gì Bồ-tát có phước đức, thật trí tuệ vô lượng vô biên lại được mười phương chư Phật và các Hiền thánh nhớ niệm!

KINH: Khi thuyết phẩm Bát-nhã ba-la-mật ấy, ba trăm Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, lấy áo đang mặc dâng Phật, phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Khi ấy Phật mỉm cười, ánh sáng nhiều màu từ trong miệng phóng ra. Tuệ mạng A-nan từ tòa đứng dậy, sửa áo chấp tay, chân bên hữu quỳ sát đất bạch Phật rằng, nhân duyên gì Phật mỉm cười?

Phật bảo A-nan: ba trăm Tỳ-kheo ấy từ đây về sau 61 kiếp sẽ làm Phật, đều hiệu là Đại tướng. Ba trăm Tỳ-kheo ấy bỏ thân này, sẽ sanh vào nước Phật A-súc, và sáu vạn Thiên tử cõi Dục đều phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, xuất gia thành Phật đạo, trong pháp của Phật Di-lặc.

Lúc ấy do oai thần của Phật, bốn bộ chúng ở tại chỗ mà thấy mười phương, mỗi phía có ngàn Phật, mười phương thế giới ấy nghiêm tịnh, thế giới Ta-bà này không sánh kịp.

Bấy giờ mười ngàn người phát nguyện: chúng con tu hạnh nguyện thanh tịnh, do hạnh nguyện thanh tịnh, sẽ sanh đến thế giới Phật kia.

Khi ấy Phật biết thân tâm các thiện nam tử ấy, nên lại mỉm cười, ánh sáng nhiều màu từ trong miệng phóng ra.

A-nan sửa áo chấp tay bạch Phật: nhân duyên gì Phật mỉm cười?

Phật bảo A-nan, ông thấy mười ngàn người ấy chăng?

A-nan thưa, dạ thấy.

Phật dạy: mười ngàn người ấy mệnh chung ở đây, sẽ sanh đến thế giới kia, không bao giờ lìa chư Phật, sau sẽ thành Phật, hiệu là Trang Nghiêm Vương.

LUẬN. Hỏi: Chư Phật kiết giới Tỳ-kheo ba y không được thiếu, sao các Tỳ-kheo này phá Giới ba-la-mật mà thực hành Thí ba-la-mật?

Đáp: Có người nói: Phật Thành đạo sau 12 năm mới kiết giới, lúc Tỳ-kheo ấy thí y thì chưa kiết giới.

Có người nói: Tỳ-kheo ấy có y tịnh thí, sanh tâm nghĩ mình sẽ vẫn thọ dụng cho nên thí.

Có người nói: các Tỳ-kheo ấy biết nhiều hiểu nhiều, liền có thể nhận được y lại, chứ việc không để qua đêm.

* Lại có người nói, các Tỳ-kheo ấy nghe Phật dạy về các Bồ-tát hành Thí ba-la-mật, có thế lực của công đức vô lượng, được cùng với Bát-nhã ba-la-mật tương ưng, nên tâm rất vui mừng nhảy nhót, liền lấy y thí, không còn nghĩ gì khác, không cố ý phá giới.

* Lại nữa, các Tỳ-kheo biết Phật pháp rốt ráo không, không chấp trước, dứt pháp ái, vì theo thế đế nên kiết giới, chẳng phải vì đệ nhất nghĩa đế. Các Tỳ-kheo ấy theo Phật nghe đệ nhất nghĩa đế, và sáu Ba-la-mật bố thí v.v... nghe các Bồ-tát có đại oai lực, thương nghĩ chúng sanh bị các phiền não che lấp, không thể được công đức như Bồ-tát ấy, nên sanh tâm đại bi, vì chúng sanh mà phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, vì vậy lấy y bố thí. Nếu người vì tham dục, sân nhuế, sợ hãi, tà kiến, không có tâm cung kính, khinh lời Phật mà không chấp trì, ấy mới gọi là phá giới. Các Tỳ-kheo này đều không có tâm đó, thế nên không có tội phá giới.

Hỏi: Phật vì sao mỉm cười?

Đáp: Cười có nhiều thứ: có người thấy việc ca múa nên cười, có người trong lòng sân nhuế nên cười, có người kiêu mạn nên cười, có người khinh vật nên cười, có người việc làm xong vui mừng nên cười, có người thấy làm việc không nên làm nên cười, có người trong lòng dối trá nhưng ngoài dương bày lành tốt nên cười, có người thấy việc hy hữu nên cười, nay Phật thấy Tỳ-kheo đem một áo Ca-sa bố thí, trong tương lai sẽ được thành Phật, là việc hy hữu, cho nên cười.

Hỏi: Sao A-nan thường hỏi Phật vì sao cười mà các Tỳ-kheo khác không hỏi?

Đáp: Các Tỳ-kheo ấy không gần gũi Phật, lại có tâm kính sợ nhiều, không dám tự hỏi. A-nan khéo biết tướng người, biết ý các Tỳ-kheo. Lại thấy Phật cười, nghi nên nghĩ rằng: Phật không có tướng chúng sanh, không có tướng pháp, biết ba cõi như mộng như huyễn, nay có việc gì có thể làm cho Phật cười ? Phật như núi chúa Tu-di, đại địa, đại hải, không vì nhân duyên nhỏ mà lay động. Vì vậy nên hỏi nhân duyên vì sao cười.

Phật bảo A-nan, nghiệp nhân duyên và quả báo tương tục, bất khả tư nghì, 300 Tỳ-kheo ấy sau 61 kiếp, sẽ được làm Phật, hiệu Đại tướng (khi bố thí dùng tay đưa vật thí lên làm dấu hiệu, nhân đó đặt tên - N.D).

Trong 61 kiếp, người ấy lợi căn, gặp Phật thuyết pháp, nhờ cùng Bát-nhã ba-la-mật tương ưng, nên người ấy chóng được làm Phật.

Các Tỳ-kheo ấy vì chưa được Thiên nhãn, tự nghi không biết sẽ sanh chỗ nào, sợ không thể nhóm các công đức, không được đến đạo. Thế nên Phật dạy: bỏ thân ấy sẽ sanh thế giới Phật A-súc. Sáu vạn Thiên tử cõi Dục, chắc chắn là có nhân duyên phước đức chung trong đời trước, nên cùng năm trăm Tỳ-kheo, đồng phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Là những người đáng được Di-lặc độ, nên Phật thọ ký họ sẽ xuất gia vào thời Phật Di-lặc. Nay Phật thọ ký các Tỳ-kheo sanh vào thế giới A-súc, nên mọi người đều muốn thấy thế giới thanh tịnh của chư Phật. Thế nên Phật làm cho đại chúng thấy khắp mười phương mỗi mặt có ngàn Phật.

Bốn chúng ấy thấy thế giới Phật thanh tịnh trang nghiêm, thấy thân chư Phật lớn hơn núi Tu-di, có đại chúng Bồ-tát một đời bổ xứ vây quanh, dùng phạm âm thấu suốt vô lượng vô biên thế giới, mỗi vị tự làm hèn mọn thân mình, vì thương xót chúng sanh, mà cầu vô lượng Phật pháp, phát nguyện sanh vào thế giới Phật kia. Như nói trong chương Thanh tịnh thế giới hạnh nguyện.

Nhân duyên cười, như trước đã nói.

Mười ngàn người ấy, mệnh chung ở đây, sẽ sanh vào nước kia. Theo khi sanh vào nước kia, do nhân duyên hạnh nghiệp đầy đủ, nên ở nơi đó chứa nhóm vô lượng phước đức sâu dày, trọn không xa lìa chư Phật.

Do thấy các thế giới Phật trang nghiêm mà phát tâm, nên hiệu là Trang Nghiêm Vương Phật.

GIẢI THÍCH: PHẨM THÁN ĐỘ THỨ 5

(Đại Bát-nhã ghi: Phẩm Vô Đẳng Đẳng Thứ Tư)

KINH: Bấy giờ Tuệ mạng Xá-lợi-phất, tuệ mạng Mục-kiền-liên, tuệ mạng Tu-bồ-đề, tuệ mạng Ma-ha Ca-diếp, các Tỳ-kheo nhiều người biết đến và các Bồ-tát ma-ha-tát, các Ưu-bà-tắc, các Ưu-bà-di như vậy, từ chỗ ngồi đứng dậy, chấp tay bạch Phật, Bạch Thế Tôn! Đại Ba-la-mật là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát; tên Ba-la-mật, đệ nhất Ba-la-mật, thắng Ba-la-mật, diệu Ba-la-mật, Vô lượng Ba-la-mật, Vô đẳng Ba-la-mật, Vô đẳng đẳng Ba-la-mật, như hư không Ba-la-mật, là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát.

Bạch Thế Tôn! Tự tướng không Ba-la-mật, là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát.

Bạch Thế Tôn! Tự tánh không Ba-la-mật là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát. Các pháp không Ba-la-mật, vô pháp hữu pháp không Ba-la-mật, mở hết thảy công đức Ba-la-mật, thành tựu hết thảy công đức Ba-la-mật, không thể hoại Ba-la-mật, là Bát-nhã ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát.

Các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, bố thí không sánh bằng, đầy đủ thí Ba-la-mật, không sánh bằng, được thân không sánh bằng, được pháp không sánh bằng, ấy là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Giới Ba-la-mật, nhẫn Ba-la-mật, tấn Ba-la-mật, thiền Ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật, cũng như vậy.

Thế Tôn vốn cũng thực hành Bát-nhã ba-la-mật ấy, mà đầy đủ sáu Ba-la-mật không sánh bằng, được pháp không sánh bằng, được sắc không sánh bằng, được thọ, tưởng, hành, thức không sánh bằng. Phật chuyển pháp luân không sánh bằng.

Phật đời quá khứ cũng như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật ấy, nên đầy đủ bố thí không sánh bằng, cho đến chuyển pháp luân không sánh bằng.

Phật đời vị lai, cũng thực hành Bát-nhã ba-la-mật ấy, nên sẽ làm việc bố thí không sánh bằng, cho đến sẽ chuyển pháp luân không sánh bằng.

Vì vậy, bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát muốn đến bờ kia của hết thảy pháp, phải nên tập hành Bát-nhã ba-la-mật.

Vâng, bạch Thế Tôn! Tất cả thế gian trời người A-tu-la phải nên lễ kính cúng dường Bồ-tát ma-ha-tát tập hành Bát-nhã ba-la-mật ấy.

Phật bảo chúng đệ tử và các Bồ-tát ma-ha-tát:

Như vậy, như vậy! Các thiện nam tử! Tất cả thế gian trời, người, A-tu-la phải nên lễ kính cúng dường vị tập hành Bát-nhã ba-la-mật, vì sao? Vì nhân có Bồ-tát đến nên xuất sanh nhân đạo, thiên đạo, dòng Sát-lợi lớn, dòng Bà-la-môn lớn, đại gia cư sĩ, chuyển luân Thánh vương, trời Tứ thiên vương, cho đến trời A-ca-nị-sắc; xuất sanh Tu-đà-hồn, cho đến A-la-hán, Bích-chi Phật, chư Phật.

Nhân có Bồ-tát đến nên thế gian bèn có ẩm thực, y phục, ngọa cụ, phòng xá, đèn đuốc, ma-ni, chân châu, tỳ-lưu-ly, san hô, vàng, bạc v.v... các bảo vật xuất sanh.

Này Xá-lợi-phất, các thứ vui của thế gian, hoặc ở cõi người, hoặc ở cõi trời, hoặc cái vui ly dục, tất cả thứ vui ấy đều do Bồ-tát mà có, vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì Bồ-tát ma-ha-tát khi tập hành Bồ-tát đạo, an trú sáu Ba-la-mật, tự hành bố thí cũng lấy việc bố thí thành tựu chúng sanh, cho đến hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng lấy Bát-nhã ba-la-mật thành tựu chúng sanh.

Này Xá-lợi-phất, thế nên Bồ-tát ma-ha-tát vì an lạc cho hết thảy chúng sanh nên xuất hiện ở đời.

LUẬN: Hỏi: Trong 5.000 Tỳ-kheo, ở trên còn có hơn ngàn Thượng tọa, như Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp v.v... cớ sao chỉ nói tên bốn người?

Đáp: Bốn Tỳ-kheo ấy là vô lượng phước điền hiện đời. Xá-lợi-phất là đệ tử tay phải của Phật, Mục-kiền-liên là đệ tử tay trái của Phật, Tu-bồ-đề tu định vô tránh hành không đệ nhất, còn Ma-ha Ca-diếp tu mười hai hạnh đầu đà đệ nhất, được Thế tôn cho áo và chia chỗ ngồi, có tâm thường thương xót chúng sanh sâu xa. Lúc Phật ở đời, nếu có người muốn cầu quả báo đời nay, mà cúng dường bốn vị ấy, liền được như nguyện. Vì vậy ấy là các Tỳ-kheo nhiều người quen nhiều người biết, và tứ chúng tán thán Bát-nhã Ba-la-mật.

Hỏi: A-la-hán thân tối hậu ấy, việc cần làm đã làm xong, cớ sao còn tán thán Bát-nhã Ba-la-mật?

Đáp: Người ta đều biết A-la-hán được vô lậu đạo, vì Bồ-tát trí tuệ tuy lớn hơn A-la-hán, song kiết sử chưa dứt nên không quý. Lại vì A-la-hán ấy có tâm từ bi giúp Phật tuyên dương pháp hóa, nên lấy đó làm chứng.

Phật đạo đối với thế gian rất lớn, Bát-nhã có thể đưa lại việc ấy, nên gọi là Đại Ba-la-mật.

Trong tất cả pháp, trí tuệ là đệ nhất, nên gọi là Tôn Ba-la-mật.

Hay dẫn dắt năm độ kia theo đường chánh, nên gọi là “Đệ nhất Ba-la-mật.”

Năm độ kia không sánh kịp, nên gọi là Thắng Ba-la-mật.

Như năm thức không bằng ý thức có thể làm lợi mình lợi người, nên gọi là Diệu Ba-la-mật.

Trong hết thảy pháp, không có pháp nào qua được, nên gọi là Vô thượng Ba-la-mật.

Không có pháp gì tương đồng, nên gọi là Vô đẳng Ba-la-mật.

Các đức Phật gọi là Vô đẳng đẳng, đều từ Bát-nhã Ba-la-mật xuất sanh, nên gọi là Vô đẳng đẳng Ba-la-mật.

Bát-nhã Ba-la-mật ấy rốt ráo thanh tịnh, không thể lấy hý luận phá hoại, nên gọi là Như hư không Ba-la-mật.

Trong Bát-nhã Ba-la-mật, tự tướng tất cả pháp không thể có được, nên gọi là Tự tướng không Ba-la-mật.

Trong Ba-la-mật ấy, tự tánh tất cả pháp không, các pháp đều do nhân duyên hòa hợp sanh, không có tự tánh, nên gọi là Tự tánh không Ba-la-mật.

Trong các pháp không có tự pháp, nên gọi là Chư pháp không Ba-la-mật.

Do chúng sanh không pháp không ấy, phá các pháp làm cho không gì có được, không gì có được cũng không gì có được, nên gọi là Vô pháp hữu pháp không Ba-la-mật.

Bồ-tát tập hành Bát-nhã Ba-la-mật ấy, không có công đức gì không thu nhiếp được, như khi mặt trời xuất hiện, hoa nào cũng nỡ nên gọi là Mở hết thảy công đức Ba-la-mật.

Mặt trời Bát-nhã Ba-la-mật trong tâm Bồ-tát xuất hiện, hết thảy công đức thành tựu được đều làm cho thanh tịnh. Bát-nhã Ba-la-mật là gốc của hết thảy thiện, nên gọi là Thành tựu nhất thiết công đức Ba-la-mật.

Không có pháp thế gian nào làm cho khuynh động được, nên gọi là Bất khả phá hoại Ba-la-mật.

Nhân duyên khiến các A-la-hán ấy tán thán là ba đời các đức Phật đều từ Bát-nhã Ba-la-mật xuất sanh, đó là bố thí không sánh, cho đến trí tuệ không sánh.

Trong thế gian không có gì sánh bằng, nên gọi là Không sánh.

Sáu Ba-la-mật ấy, rốt ráo thanh tịnh không có sai lầm nên gọi là Không sánh.

Không sánh tức là Vô đẳng đẳng.

Lại nữa, Vô đẳng đẳng, chư Phật gọi là Vô đẳng, sánh cùng chư Phật nên gọi là Vô đẳng đẳng.

Hỏi: Trong chư Phật ba đời đã có Thích-ca-văn Phật, cớ sao nói riêng?

Đáp: Nay chúng ở trên tòa, đều do nơi Thích-ca-văn Phật mà đắc độ, cảm ơn nặng nên nói riêng. Như Xá-lợi-phất nói: Thầy tôi không ra đời, chúng tôi vĩnh viễn là kẻ mù tối.

Các A-la-hán biết chư Phật ba đời đều từ trong Bát-nhã Ba-la-mật xuất sanh, vì vậy các A-la-hán nói:

Bạch Thế tôn! Chư Bồ-tát ma-ha-tát, muốn khắp biết hết thảy, biết hết thảy pháp, phải nên tập hành Bát-nhã Ba-la-mật.

Trong khi A-la-hán tán thán Bồ-tát, sanh tâm cung kính, thế nên nói lễ kính cúng dường.

Trời, người, A-tu-la là nói ba thiện đạo, còn ba ác đạo không biết gì nên không nói.

Phật nghe A-la-hán tán thán rồi, Phật ấn khả nói: Như vậy! Như vậy! Nên phải lễ kính cúng dường người tập hành Bát-nhã Ba-la-mật. Các ông tuy không có nhất thiết trí tuệ, mà nói không sai. Cho nên nói lặp như vậy, như vậy, vì sao? Vì trong đó Phật tự nói: Nhân nơi Bồ-tát nên xuất sanh nhân đạo, thiên đạo, cho đến hết thảy các Bồ-tát. Vì an lạc cho hết thảy chúng sanh nên nói.

Dòng Sát-lợi lớn cho đến trời Sắc Cứu-cánh; Tu-đà-hòan cho đến chư Phật đều như trước nói.

Hỏi: Nếu nhân nơi Bồ-tát mà có ẩm thực v.v... các bảo vật, cớ sao người ta lại phải đem sức làm lụng, kiếm sống, chịu đủ tân khổ mới có được?

Đáp: Lúc kiếp đói khát, tuy có bày đủ công sức cũng không có được, vì chúng sanh tội nặng. Bồ-tát đời đời tán thán việc bố thí, trì giới và thiện tâm, do nhân duyên ba thứ phước ấy nên có thượng, trung, hạ. Phước bậc thượng hễ nghĩ đến liền có được; phước bậc trung làm người được tôn trọng sự cúng dường tự đến; phước bậc hạ thì phải thí công đức mới có được. Vì vậy nói nhân nơi Bồ-tát mà có được, thật chứ không hư dối.

Nhân duyên sự vui rất nhiều, không thể kể hết, nay Phật lược nói vui cõi trời, vui cõi người, vui Niết-bàn, đều do Bồ-tát mà có được. Trong đây Phật tự nói: Bồ-tát trụ trong sáu Ba-la-mật, tự hành bố thí, cũng dạy chúng sanh hành bố thí. Tuy chúng sanh tự hành bố thí, nếu không có Bồ-tát giác đạo, thời không thể hành.

Hỏi: Trừ thứ vui giải thốt, hai thứ vui này là chỗ sanh ra kiết sử của chúng sanh, vì tham dục nên sanh sân nhuế, cớ sao Bồ-tát giáo đạo thứ nhân duyên sanh ra kiết sử ấy?

Đáp: Bồ-tát không lỗi, vì sao? Vì Bồ-tát đem tâm từ bi thanh tịnh, dạy cho chúng sanh thứ nhân duyên vui, là nên tu phước sự, nếu chúng sanh không thanh tịnh thực hành phước đức, thì đối Bồ-tát có lỗi gì! Như người hảo tâm làm giếng, người mù bị rớt trong đó mà chết, người làm giếng không tội. Lại như người bày đồ ăn ngon đãi người, người không biết độ lượng, ăn quá nhiều sinh hoạn, người đãi không tội.

Lại nữa, nếu chư Phật Bồ-tát, không dạy chúng sanh tạo nhân duyên phước đức, thời không có trời, không có người, không có A-tu-la, chỉ tăng trưởng ba ác đạo, không ai từ tội mà được ra khỏi.

Lại nữa, chúng sanh nhân vui mà sanh tham, nhân tham mà sanh giận, nhân giận mà sanh khổ, nhân khổ mà sanh tội. Nay muốn khỏi cho chúng sanh mắc về cái tội thứ năm nên cho vui.

Lại nữa, không nhất định vui sanh tham dục. Hoặc nhớ nghĩ chánh nên vui làm phước thiện, nhớ nghĩ tà nên sanh tham dục. Nay vì chánh ức niệm vui nên làm sanh ra phước đức nhân duyên.

Lại nữa, duy một mình Phật là không sai không lầm. Bồ-tát ấy chưa thành thực Phật đạo, chưa được Phật nhãn, nên dùng ba thứ vui giáo hóa chúng sanh, khả độ, còn chư Phật chỉ dùng thứ vui giải thốt giáo hóa chúng sanh.

GIẢI THÍCH: PHẨM TƯỚNG LƯỠI THỨ 6

KINH: Bấy giờ Thế tôn le tướng lưỡi phủ khắp ba ngàn đại thiên thế giới, từ tướng lưỡi ấy phát ra ánh sáng vô số vô lượng màu sắc, khắp chiếu mười phương hằng hà sa thế giới Phật. Khi ấy ở phương đông, trong hằng hà sa thế giới, vô lượng vô số chư Bồ-tát, thấy ánh sáng lớn ấy, mỗi mỗi thưa với Phật ở thế giới mình rằng:

Bạch Thế tôn! Ấy là sức ai mà có ánh sáng lớn ấy, chiếu khắp các thế giới?

Các Phật bảo các Bồ-tát rằng: Các thiện nam tử, phương tây có thế giới gọi là Ta-bà, trong đó có Phật hiệu là Thích-ca Mâu-ni, tướng lưỡi của Phật kia phát ra ánh sáng lớn chiếu khắp phương đông hằng hà sa thế giới chư Phật, phương nam, tây, bắc, bốn góc, trên dưới cũng lại như vậy, vì các Bồ-tát ma-ha-tát mà thuyết Bát-nhã Ba-la-mật.

Khi ấy các Bồ-tát mỗi mỗi bạch Phật ở thế giới mình rằng: Chúng tôi muốn qua cúng dường Phật Thích-ca Mâu-ni, và các Bồ-tát ma-ha-tát, cùng muốn nghe Bát-nhã Ba-la-mật.

Các Phật bảo các Bồ-tát: Thiện nam tử, các ông tự biết thời.

Khi ấy các Bồ-tát ma-ha-tát, cầm các đồ cúng dường, vô lượng lọng hoa, tràng phan, chuỗi ngọc, hương thơm, vàng bạc, hoa báu, nhắm hướng thế giới Ta-bà, đi đến chỗ Phật Thích-ca Mâu-ni. Lúc bấy giờ, các trời Tứ thiên vương, cho đến trời Sắc-cứu-cánh đều cầm hương trời, hương bột, hương nước, hương thiên trù, hương lá, các hoa sen trời, xanh vàng đỏ trắng, hướng đến chỗ Phật Thích-ca Mâu-ni. Các thứ hoa của các Bồ-tát và Chư thiên ấy rãi giữa hư không, ba ngàn đại thiên thế giới, hóa thành đài lớn, bốn trụ, đủ các sắc lạ trang nghiêm rõ ràng.

Khi ấy trong chúng của Phật Thích-ca Mâu-ni, có mười vạn ức người đều từ chỗ ngồi đứng dậy, chấp tay bạch Phật rằng:

Bạch Thế tôn! Chúng tôi trong đời vị lai cũng được pháp như vậy, như Phật Thích-ca Mâu-ni hơn nay. Đệ tử, người thị tùy, đại chúng, thuyết pháp cũng như vậy.

Khi ấy, Phật biết thiện nam tử chí tâm, đối với hết thảy pháp chẳng sanh chẳng diệt, chẳng xuất chẳng tác, được pháp nhẫn ấy, Phật bèn mĩm cười, ánh sáng đủ màu từ trong miệng phóng ra.

A-nan bạch Phật rằng: Nhân duyên gì mà mĩm cười?

Phật bảo A-nan, mười vạn ức người trong chúng ấy, được vô sanh nhẫn đối với các pháp. Các người ấy, trong đời vị lai, qua sáu mươi tám ức kiếp, sẽ làm Phật, kiếp gọi là Hoa tích, Phật đều có hiệu là Giác-hoa.

LUẬN: Hỏi: Trong phẩm đầu Phật đã le tướng lưỡi, cớ sao nay còn le ra nữa?

Đáp: Việc ấy chẳng phải ở một ngày một chỗ nói. Trước le tướng lưỡi, để hòa hợp đại hội, độ hết thảy chúng sanh, Xá-lợi-phất hỏi, Phật đáp: Nay ở vào thời khác, lại vì người khác. Tu-bồ-đề khéo nói về không, Phật sai nói lại, nên phát ánh sáng nơi tướng lưỡi.

Hỏi: Xá-lợi-phất trí tuệ đệ nhất, đâu có thiếu gì mà Phật lại còn sai Tu-bồ-đề?

Đáp: Chúng đệ tử của Phật nhiều, một người nói xong, tiếp sai một người, ví như vua có quần thần đông, thứ lớp chung nói.

Hỏi: Nếu như vậy, Mục-kiền-liên, Ca-diếp v.v... rất nhiều, cớ sao không sai nói tiếp?

Đáp: Kinh này gọi là trí tuệ, Xá-lợi-phất trí tuệ đệ nhất, thế nên hỏi Tu-bồ-đề tuy có nhiều nhân duyên mà vì có hai nhân duyên lớn: 1. Ưa tu định vô tránh. Thường từ bi với chúng sanh, tuy không rộng độ chúng sanh, mà thường giúp cho Bồ-tát, đem việc Bồ-tát hỏi Phật. 2. Ưa thực hành sâu xa pháp không; trong Bát-nhã lại nói nhiều về pháp không, nên Phật sai Tu-bồ-đề nói.

Các nghĩa ánh sáng tướng lưỡi ấy, các Bồ-tát qua lại, cho đến đài hoa cúng dường, đều như trước đã nói.

Khi ấy chúng sanh thấy lực thần thông lớn ấy, đó là chư Phật trong mười phương hằng hà sa thế giới. Do chư Phật và Phật Thích-ca Mâu-ni phóng ra vô lượng ánh sáng nên chúng sanh nhờ thần lực của Phật mà thấy tướng lưỡi phủ ba ngàn đại thiên thế giới và nghe thấy chư Phật ở giữa đại chúng thuyết pháp, liền được vô sanh pháp nhẫn. Phát nguyện rằng: Chúng tôi trong đời vị lai có thần lực biến hóa cũng sẽ như Phật hôm nay.

Phật biết chúng sanh được vô sanh pháp nhẫn, nên mĩm cười.

Nghĩa mĩm cười, Phật đáp đều như trước đã nói.

Người ấy qua sáu mươi tám ức kiếp sẽ làm Phật; người ấy thấy mười phương các Bồ-tát, cầm hoa bảy báu đến cúng dường, biến thành đài hoa bảy báu. Nhân thấy như vậy rồi, tâm kia thanh tịnh, được vô sanh pháp nhẫn. Thế nên khi làm Phật, kiếp gọi là Hoa tích, Phật đều có hiệu là Giác-hoa.

(Hết cuốn 40 theo bản Hán)

PHỤ LỤC

NỘI DUNG LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

(100 Cuốn 90 Phẩm)

1- Duyên Khởi luận.

2- Giải thích Phẩm Tựa Đầu (gồm 46 Chương):

Chương 1: Giải thích Như thị, Ngã văn, Nhất thời.

Chương 2: Tổng thuyết Như thị, Ngã văn.

Chương 3: Giải thích Bà-già-bà.

Chương 4: Giải thích Trú Vương-xá thành.

Chương 5: Giải thích Cọng Ma-ha Tỳ-kheo Tăng.

Chương 6: Giải thích Nghĩa ba chúng.

Chương 7: Giải thích Bồ-tát.

Chương 8: Giải thích Ma-ha Tát-đỏa.

Chương 9: Giải thích Bồ-tát công đức.

Chương 10: Giải thích Mười dụ.

Chương 11: Giải thích Phật thế giới nguyện.

Chương 12: Giải thích Tam muội.

Chương 13: Giải thích Phóng quang.

Chương 14: Giải thích Hiện Phổ thân.

Chương 15: Giải thích Mười phương chư Bồ-tát đến.

Chương 16: Giải thích Xá-lợi-phất nhân duyên.

Chương 17: Giải thích Đàn Ba-la-mật.

Chương 18: Giải thích Tán thán Đàn Ba-la-mật.

Chương 19: Giải thích Tướng của Đàn Ba-la-mật.

Chương 20: Giải thích Đàn Ba-la-mật pháp thí.

Chương 21: Giải thích Thi-la Ba-la-mật.

Chương 22: Giải thích Nghĩa của giới tướng.

Chương 23: Giải thích Tán thán nghĩa Thi-la ba-la-mật. Giải thích Thi-la Ba-la-mật

Chương 24: Giải thích Sằn-đề Ba-la-mật. Sằn-đề Ba-la-mật pháp nhẫn.

Chương 25: Giải thích Tỳ-lê-gia Ba-la-mật. Tinh tấn Ba-la-mật.

Chương 26: Giải thích Thiền Ba-la-mật.

Chương 27: Giải thích Bát-nhã Ba-la-mật.

Chương 28: Giải thích Tướng Bát-nhã.

Chương 29: Giải thích Ba mươi bảy phẩm trợ đạo.

Chương 30: Giải thích Ba tam muội, Bốn thiền, Bốn vô lượng tâm, Bốn vô sắc định.

Chương 31: Giải thích Tám Bội xã, Tám Thắng xứ, Chín thứ Đệ định, Mười Nhất thiết xứ.

Chương 32: Giải thích Chín Tưởng.

Chương 33: Giải thích Tám Niệm.

Chương 34: Giải thích Mười Tưởng.

Chương 35: Giải thích Mười một Trí.

Chương 36: Giải thích Mười Lực.

Chương 37: Giải thích Bốn Vô úy, Bốn Vô ngại trí.

Chương 38: Giải thích Mười tám Pháp bất cọng.

Chương 39: Giải thích Đại từ đại bi đương tập hành Bát-nhã Ba-la-mật.

Chương 40: Giải thích Sáu Thần thông.

Chương 41: Giải thích Tùy hỷ hồi hướng.

Chương 42: Giải thích Thiện căn cúng dường.

Chương 43: Giải thích Mười tám Không.

Chương 44: Giải thích Bốn Duyên.

Chương 45: Giải thích Đáo bỉ ngạn.

Chương 46: Giải thích Tín trì.

3- Giải thích Phẩm Trì bát thứ 2.

4- Giải thích Phẩm Tập Tương ưng thứ 3.

5- Giải thích Phẩm Vãng sanh thứ 4.

6- Giải thích Phẩm Thán độ thứ 5.

7- Giải thích Phẩm Thiệt tướng thứ 6.

8- Giải thích Phẩm Tam giả thứ 7.

9- Giải thích Phẩm Khuyến học thứ 8.

10- Giải thích Phẩm Tập tán thứ 9.

11- Giải thích Phẩm Hành tướng thứ 10.

12- Giải thích Phẩm Huyễn học thứ 11.

13- Giải thích Phẩm Cú nghĩa thứ 12.

14- Giải thích Phẩm Ma-ha-tát thứ 13.

15- Giải thích Phẩm Đoạn kiến thứ 14.

16- Giải thích Phẩm Phú-lâu-na thứ 15.

17- Giải thích Phẩm Thừa thừa thứ 16.

18- Giải thích Phẩm Trang nghiêm thứ 17.

19- Giải thích Phẩm Ma-ha diễn thứ 18.

20- Giải thích Phẩm Tứ niệm xứ thứ 19.

21- Giải thích Phẩm Phát thú thứ 20.

22- Giải thích Phẩm Xuất đáo thứ 21.

23- Giải thích Phẩm Thắng xuất thứ 22.

24- Giải thích Phẩm Hàm thọ thứ 23.

25- Giải thích Phẩm Hội tông thứ 24.

26- Giải thích Phẩm Thập vô thứ 25.

27- Giải thích Phẩm Vô sanh tam quán thứ 26.

28- Giải thích Phẩm Thiên vương thứ 27.

29- Giải thích Phẩm Như huyễn thứ 28.

30- Giải thích Phẩm Tán hoa thứ 29.

31- Giải thích Phẩm Tam thán thứ 30.

32- Giải thích Phẩm Diệt tránh thứ 31.

33- Giải thích Phẩm Đại minh thứ 32.

34- Giải thích Phẩm Thuật thành thứ 33.

35- Giải thích Phẩm Khuyến trì thứ 34.

36- Giải thích Phẩm Phạm-chí thứ 35.

37- Giải thích Phẩm Tôn đạo thứ 36.

38- Giải thích Phẩm Xá- lợi thứ 37.

39- Giải thích Phẩm Thập thiện thứ 38.

40- Giải thích Phẩm Tùy hỷ thứ 39.

41- Giải thích Phẩm Chiêu minh thứ 40.

42 - Giải thích Phẩm Tín hũy thứ 41.

43 - Giải thích Phẩm Thán tịnh thứ 42

44 - Giải thích Phẩm Vô tác thứ 43.

45 - Giải thích Phẩm Chư Ba-la-mật thứ 44.

46 - Giải thích Phẩm Văn trì thứ 45.

47 - Giải thích Phẩm Ma sự thứ 46.

48 - Giải thích Phẩm Lưỡng bất hòa hiệp thứ 47.

49 - Giải thích Phẩm Phật mẫu thứ 48.

50 - Giải thích Phẩm Vấn tướng thứ 49.

51 - Giải thích Phẩm Thành biện thứ 50.

52 - Giải thích Phẩm Thí dụ thứ 51.

53 - Giải thích Phẩm Tri thức thứ 52.

54 - Giải thích Phẩm Thú trí thứ 53.

55 - Giải thích Phẩm Đại như thứ 54.

56 - Giải thích Phẩm A-bệ-bạt-trí thứ 55.

57 - Giải thích Phẩm Chuyển bất thối luân thứ 56.

58 - Giải thích Phẩm Thâm áo thứ 57.

59 - Giải thích Phẩm Mộng hành thứ 58.

60 - Giải thích Phẩm Hà thiên thứ 59.

61 - Giải thích Phẩm Học không bất chứng thứ 60.

62 - Giải thích Phẩm Mộng thệ thứ 61.

63 - Giải thích Phẩm Ma sầu thứ 62.

64 - Giải thích Phẩm Đẳng học thứ 63.

65 - Giải thích Phẩm Tịnh nguyện thứ 64.

66 - Giải thích Phẩm Độ không thứ 65.

67 - Giải thích Phẩm Chúc lụy thứ 66.

68 - Giải thích Phẩm Vô tận thứ 67.

69 - Giải thích Phẩm Lục độ tương nhiếp thứ 68.

70 - Giải thích Phẩm Phương tiện thứ 69.

71 - Giải thích Phẩm Tam tuệ thứ 70.

72 - Giải thích Phẩm Đạo thọ thứ 71.

73 - Giải thích Phẩm Bồ-tát hạnh thứ 72.

74 - Giải thích Phẩm Chủng thiện căn thứ 73.

75 - Giải thích Phẩm Biến học thứ 74.

76 - Giải thích Phẩm Tam thứ đệ học thứ 75.

77 - Giải thích Phẩm Nhất niệm cụ vạn hạnh thứ 76.

78 - Giải thích Phẩm Lục dụ thứ 77.

79 - Giải thích Phẩm Tứ nhiếp thứ 78.

80 - Giải thích Phẩm Thiện đạt thứ 79.

81 - Giải thích Phẩm Thật tế thứ 80.

82 - Giải thích Phẩm Cụ túc thứ 81.

83 - Giải thích Phẩm Tịnh Phật quốc độ thứ 82.

84 - Giải thích Phẩm Tất định thứ 83.

85 - Giải thích Phẩm Tứ đế thứ 84.

86 - Giải thích Phẩm Thất dụ thứ 85.

87 - Giải thích Phẩm Bình đẳng thứ 86.

88 - Giải thích Phẩm Như hóa thứ 87.

89 - Giải thích Phẩm Tát-bà-đa luận thứ 88.

90 - Giải thích Phẩm Đàm-vô-kiệt thứ 89.

91 - Giải thích Phẩm Chúc lụy thứ 90.

TÁC PHẨM CỦA H.T THÍCH THIỆN SIÊU

1. KINH TRƯỜNG A-HÀM - 1959

2. KINH PHÁP CÚ (Dịch) - 1962

3. Đại CƯƠNG LUẬN CÂU XÁ - 1987

4. VÔ NGÃ LÀ NIẾT BÀN (Tuyển tập) - 1990

5. TỎA ÁNH TỪ QUANG - 1992

6. LỐI VÀO NHÂN MINH HỌC - 1959

7. LUẬN THÀNH DUY THỨC (Soạn thuật) - 1995

8. CƯƠNG YẾU GIỚI LUẬT (Soạn) -1996

9. LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ (Dịch) Tập 1, 2, 3 - 1999

10. CHỮ HIẾU TRONG ĐẠO PHẬP (đồng tác giả) - 1997

11. KINH PHÁP HOA

GIỮA CÁC KINH ĐIỂN ĐẠI THỪA -1999

12. NGŨ UẨN VÔ NGÃ - 1999

Hết Tập 2

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 10, tr. 62b20-25; T. 27: Đại tỳ bà sa luận- Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra (大毘婆沙論), quyển 85, tr. 439c-440b.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 7, hoả diệt phẩm (火滅品), tr. 579a13

T. 26: Tập di môn túc luận (集異門足論), quyển 19, tr. 445b22-c18; T. 27: Đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 141, tr. 727a11-14

Tham khảo T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 25, quyển 27, quyển 49; T. 4: Đại trang nghiêm luận kinh-(Sūtrālaṃkāra-śāstra-大莊嚴論經), quyển 5; T. 4: Bách dụ kinh (百喻經), quyển 4; T. 4: Xuất diệu kinh (出曜經), quyển 1, quyển 5, 17.

T. 27: Đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 85, tr. 440b11-12: mười biến xứ là: xanh, vàng, đỏ, trắng, đất, nước, gió, lửa, không vô biên xứ và thức vô biên xứ biến khắp mọi nơi

T. 15: Đạt-ma-đa-la thiền kinh (達摩多羅禪經), quyển 2, tr. 316b27-c11

T. 27: Đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 40, tr. 207c10-13; T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論), quyển 59, tr. 671a18-20

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 3, kinh số 66, quyển 10, kinh số 267.

T. 11: Đại bảo tích kinh (Ratnakūṭa-sūtra-大寶積經), quyển 62, tr. 359b3-10; T. 15: Phật thuyết quán phật tam muội hải kinh-(佛說觀佛三昧海經), quyển 3, tr. 658c6-8.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 29, kinh số 803, tr. 206a16-b14, quyển 29, kinh số 810; T. 15: Toạ thiền tam muội (坐禪三昧經), tr. 275b19; T. 22: Ma ha tăng kỳ luật (摩訶僧祇律), quyển 4, tr. 254c14; T. 27: A tỳ đạt ma đại Tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 26, tr. 136a17; T. 29: A tỳ đạt ma thuận chánh lý luận (阿毘達磨順正理論), quyển 60, tr. 675a9-12; T. 32: Thành thật luận (Satyasiddhi-śāstra-成實論), quyển 14, tr. 355c16.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama中阿含經), quyển 10, kinh số 58, quyển 41, kinh số 161; T. 30: Du già sư địa luận (Yogācāra-bhūmi-śāstra-瑜伽師地論), quyển 49, tr. 566c11-567a4; T. 26: Thập trụ Tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmika-vibhāṣā-十住毘婆沙論), quyển 9, tr. 68c7

T. 1: Trường a-hàm kinh (dīrghāgama-長阿含經), quyển 3, Du hành kinh (遊行經), tr. 19a1-b7

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 18, kinh số 501-503, tr. 132a13-133a15

Phật tuệ (tathāgata-jñāna-darśana)

T. 8: Đại minh độ kinh (大明度經), quyển 6, tr. 503c-507c; T. 8: Tiểu phẩm bát nhã ba la mật kinh (Mahā-prajñā-pāramitā-sūtra-小品般若波羅蜜經), quyển 10, tr. 580a-586b; T. 8: Phóng quang bát nhã kinh (放光般若經), quyển 20, tr. 141b-146b; T. 8: Ma ha bát nhã ba la mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 27, tr. 416a-423c; T. 7: Đại bát nhã kinh (Mahā-prajñāpāramitā-sūtra-大般若經), quyển 591, tr. 1059a-1073.

12 bộ kinh là: (1) Tu-đa-la (sūtra); (2) Kỳ-dạ (geya); (3) già-đà (gāthā); (4) Ni-đà-na (nidāna), cũng là nhân duyên; (5) Y-đề-mục-đa (itivṛttaka); (6) Xá-đa-già (jātaka); (7) A-phù-đạt-ma (adbhuta-dharma), A-tỳ-đạt-ma (abhidhama); (8) A-ba-đà-na (avadāna); (9) Ưu-ba-đề-xá (upadeśa); (10) Ưu-đà-na (udāna); (11) tỳ-phật-lược (vaipulya); (12) và già-la (vyākaraṇa)

Xem T. 29: A tỳ đạt ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 25, tr. 133c20-22: Giải thoát có hai: đó là hữu vi và vô vi. Hữu vi giải thoát là vô học thắng giải. Vô vi giải thoát là hết thảy hoặc được đoạn diệT. (Kośa: keyaṃ vimuktirnāma? sā punar dvidhā saṃskṛtā cāsaṃskṛtā ca (75) asaṃskṛtā kleśahānamadhimuktistu saṃskṛtā, kleśaprahāṇamasaṃskṛtā vimuktiḥ| adhimokṣaḥ saṃskṛtā vimuktiḥ.; T. 27: A tỳ đạt ma đại Tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 33, tr. 172b3-8; quyển 65, tr. 338a7-16

T. 29: A tỳ đạt ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 19, tr. 99b3-6: thân kiến (satkāyadṛṣṭiḥ), biên chấp kiến (antagrāhadṛṣṭiḥ), tà kiến (mithyādṛṣṭiḥ), kiến thủ (dṛṣṭiparāmarśaḥ), giới cấm thủ (śīlavrataparāmarśa), tham (rāgaḥ), sân (pratighaḥ), mạn (mānaḥ), vô nminh (avidyā)và nghi (vicikitsā).

T. 8: Ma ha bát nhã ba la mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 2, tr. 227c2-229a; T. 8: Phóng quang bát nhã kinh (放光般若經), quyển 2, tr. 9a19-b21; T. 8: Quang tán bát nhã kinh (光讚般若經), quyển 2, tr. 158c15-159b7.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 10, kinh số 42, Hà nghĩa kinh (何義經), tr. 485b16-16

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 3, kinh số 80, tr. 20a25-b28; T. 2: Phật thuyết thánh pháp ấn kinh (佛說聖法印經), tr. 500a-b; T. 27: Đại Tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 104, tr. 541c10; T. 28: A tỳ đàm Tỳ-bà-sa luận (阿毘曇毘婆沙論), quyển 46, tr. 349a23; T. 26: Thập trụ Tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmivibhāsā śāstra-十住毘婆沙論), quyển 6, tr. 281c2; quyển 12, quyển 15; T. 10: Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh (Buddhāvataṃsaka-mahāvaipulya-sūtra-大方廣佛華嚴經), quyển 5, tr. 22c1, quyển 18; T. 10: Đại phương quảng tổng trì bảo quang minh kinh (大方廣總持寶光明經), quyển 2, tr. 891a24; T. 11: Đại bảo tích kinh (Ratnakūṭa-sūtra大寶積經), quyển 6, tr. 35a11, quyển 25, tr. 141a, quyển 116, tr. 656c12; T. 12: Nhập pháp giới thể tánh kinh (入法界體性經), quyển 1, tr. 237a3; T. 26: Di lặc bồ tát sở vấn kinh luận-(彌勒菩薩所問經論), quyển 2, tr. 240b15

Tham khảo T. 34: Pháp hoa nghĩa sớ (法華義疏), tr. 550c8-9

T. 8: Đại phẩm bát nhã kinh (Mahāprajñāparamitā-sūtra大品般若經), quyển 4, Cú nghĩa phẩm (句義品), tr. 242c2-4; quyển 8, Huyễn nhân thính pháp phẩm (幻人聽法品), tr. 278c1-2, Pañcaviṃśati, tr. 164

T. 8: Văn thù sư lợi sở thuyết bát-nhã ba-la-mật kinh (文殊師利所說般若波羅蜜經), quyển 4, tr. 242c2-4; quyển 8, tr. 278c1-2

T. 26: Thập trụ Tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmivibhāsā śāstra.-十住毘婆沙論), quyển 9, tr. 68c28-69a1, quyển 13, tr. 68c28-69a1.

T. 27: Đại Tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 79, tr. 410a16; T. 28: A tỳ đàm tỳ ba sa luận (阿毘曇毘婆沙論), quyển 41, tr. 306c24; T. 28: Tỳ-bà-sa luận (鞞婆沙論), quyển 9, tr. 482c16; T. 27: Đại Tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 79, tr. 410b25

T. 11: Đại bảo tích kinh (Ratnakūṭa-sūtra-大寶積經), quyển 62, tr. 361b6-13

T. 4: Phật ngũ bách đệ tử tự thuyết bản khởi kinh-(佛五百弟子自說本起經), tr. 191c24-192a16

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 30, kinh số 127, Phước điền kinh (puṇya-kṣetra-sūtra-福田經), tr. 616a10-19.

T. 27: A tỳ đạt ma đại Tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 174, tr. 873c12-19

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 17, tr. 634b17-b17

T. 54: Phiên dịch danh nghĩa tập (翻譯名義集), quyển 3, tr. 1102c2-10.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 41, kinh số 1144, tr. 303b22.

T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論), quyển 38, tr. 558c.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 42, kinh số 1157, tr. 308a3-b18, quyển 44, tr. 320b21-321a23

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama -中阿含經), quyển 47, kinh số 180, Cù đàm di kinh (瞿曇彌經), tr. 721c23-722a4; T. 1: Phân biệt bố thí kinh (分別布施經), tr. 903b23-c10; T. 4: Hiền ngu kinh (賢愚經), quyển 12, tr. 434a6-15; T. 22: Ngũ phần luật (五分律), quyển 29, tr. 185b17-23; T. 29, Thuận chánh lý luận (順正理論), quyển 38, tr. 558c6-7, 19

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 48, kinh số 184, Ngưu giác bà la lâm kinh (牛角娑羅林經), tr. 729b-731a

Bốn niệm: Niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng và niệm giới.

T. 26: Thập trụ Tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmivibhāsā-śāstra-十住毘婆沙論), quyển 16, tr. 108b29-c2: tham, sân, mạn, vô minh, thân kiến, biên kiến, kiến thủ, giới cấm thủ, tà kiến, nghi là 10 căn bản phiền não, tùy tam giới kiến đế tư duy đoạn trừ phân biệt, gọi là 98 sử.; T. 41: Câu xá luận tụng sớ luận bản (俱舍論頌疏論本), quyển 19, tr. 924a8-16

Sūtra, geya, vyākaraṇa, gāthā, udāna, nidāna, avadāna, itivṛttaka, jātaka, vaipulya, adbhuta -dharma, upadeśa

T. 15: Trì tâm phạm thiên sở vấn kinh (持心梵天所問經), quyển 1, tr. 1b20-22; T. 15: Tư ích phạm thiên sở vấn kinh (思益梵天所問經), quyển 1, tr. 33c14-15; T. 15: Thắng tư duy phạm thiên sở vấn kinh (勝思惟梵天所問經), quyển 1, tr. 62c24-26

T. 15: Đạt ma đa la thiền kinh (達摩多羅禪經), quyển 1, tr. 301b28-302b21.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 35, tr. 741c28-742b2

Xem Đại trí độ luận quyển 21.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 44, kinh số 1188, tr. 322a20-25.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 20, kinh số 4, Thanh văn phẩm (聲聞品), tr. 651c29-652a1.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 1, tr. 218c21-219a11, quyển 5, Quảng thừa phẩm (廣乘品), tr. 255a21-24: Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát, đầy đủ 10 niệm, thế nào là mười: Niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng, niệm giới, niệm xả, niệm thiên, niệm thiện, niệm hơi thở ra vào, niệm thân, niệm chết, Tu-bồ-đề! ấy gọi là Bồ-tát ma-ha-tát, dùng bất khả đắc.

Xem T. 25: Đại trí độ luận, quyển 11.

Xem T. 25: Đại trí độ luận, quyển 12.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 166, tr. 836c23-837c27

T. 5: Đại bát nhã ba la mật đa kinh (Mahā-prajñā-pāramitā-sūtra-大般若波羅蜜多經), quyển 3, tr. 12a20-24; Quyển 37, tr. 204a20-26; Quyển 37, tr. 7c1-4; T. 8: Ma ha bát nhã ba la mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 1, tr. 219a11-13.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa- 阿毘達磨俱舍論), quyển 4, tr. 19a20-21: Niệm có nghĩa là đối với duyên rõ ràng không quên mất. (smṛtirālambanāsampramoṣaḥ).

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-阿毘達磨俱舍論), quyển 4, tr. 19a18, Tưởng nghĩa là đối với cảnh chấp thủ tướng sai biệt. (saṃjñā saṃjñānaṃ viṣayanimittodgrahaḥ).

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-阿毘達磨俱舍論), quyển 4, tr. 19a20: Tuệ: nghĩa là đối với các pháp có thể giản trạch. (matiḥ prajñā dharmapravicayaḥ).

Xem T. 25: Đại trí độ luận quyển 43

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-阿毘達磨俱舍論), quyển 23, tr. 119b15-15: Quán khổ thánh đế tu bốn hành tướng: vô thường, khổ, không, vô ngã (duḥkhaṃ caturbhirākāraiḥ paśyati-anityataḥ, duḥkhataḥ, śūnyataḥ, anātmataś ca

T. 2: Tạp a hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 10, kinh số 270, tr. 70c25-71a2

T. 2: Tạp a hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 10, tr. 70c2-71a4: Khéo tu vô thường tưởng, có thể đoạn tận hết thảy dục ái, sắc ái, vô sắc ái, traọ cử, mạn, vô minh, có thể trừ kết sử trong ba cõi

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 166, tr. 838a1-8.

T. 22, Tứ phần luật (Dharmagupta-vinaya-四分律), quyển 42, tr. 867b29-c19; T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 26, tr. 190c24-191a8; T. 23: Tát bà đa tỳ ni tỳ bà sa (薩婆多毘尼毘婆沙), quyển 4, tr. 528c18-21

T. 22: Tứ phần luật (Dharmagupta-vinaya-四分律), quyển 42, tr. 867b27-29; T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 26, tr. 184c12-23; T. 24: Tỳ ni mẫu kinh (毘尼母經), quyển 3, tr. 815c26-29

T. 24: Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da dược sự (Mūla-sarvāstivāda-vinaya-kṣudraka-vastu-根本說一切有部毘奈耶藥事), quyển 17, tr. 89c11-90a11

T. 2: Tạp a hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 10, tr. 119c28-120b15

T. 1: A na luật bát niệm kinh (阿那律八念經), quyển 1, tr. 836c20-837a2

T. 1: Trường a hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 4, Du hành kinh (遊行經), tr. 23c6-25c12.

T. 2: Tạp a hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 44, kinh số 476, tr. 121c13-28

Xem T. 25: Đại trí độ luận (Mahāprajñāpāramitā-śāstra), quyển 44

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-阿毘達磨俱舍論), quyển 5, tr. 24b12-26a22

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 166, tr. 840a19-b23

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 78, tr. 402b7-29.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 166, tr. 840b23-841b2

T. 27, A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 166, tr. 839b27-840a19.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 29, tr. 149a17-18.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 29, tr. 149c18-19: Thế nào gọi là ly tưởng? Đáp: đoạn hết các tưởng ái kiết, gọi là ly tưởng.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 29, tr. 149c19-20

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-阿毘達磨俱舍論), quyển 23, tr. 119b12-120

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ bà sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 166, tr. 837c28-839b21.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra- 阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 547c16-548a13: Trí thể là pháp

T. 41: Câu xá luận tụng sớ luận bản (俱舍論頌疏論本), quyển 21, tr. 938a16-17, Phẩm là loại, pháp trí, pháp nhẫn, đồng loại phẩm, nên gọi là pháp trí phẩm .

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 548a14-b9: Trí biết được tâm của người khác.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 548b9-23: trí biết được thế tục.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 548b23-26, c17: Hỏi: Thế nào gọi là khổ trí? Cho đến đạo trí? Đáp: Duyên khổ thánh đế bốn hành tướng chuyển, gọi là khổ trí. Cho đến duyên đạo thánh đế bốn hành tướng chuyển, cho nên gọi là đạo trí.

Xem T. 25: Đại trí độ luận (Mahāprajñāpāramitā-śāstra), quyển 27; T. 25: Đại bát nhã ba la mật đa kinh (Mahā-prajñā-pāramitā-sūtra-大般若波羅蜜多經), quyển 415, tr. 80b1: Bồ-tát ma-ha-tát đại thừa tướng, nghĩa là 11 trí; T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (Mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 5, tr. 223, 255a2-4: Nhất thiết chủng trí của chư Phật gọi là như thật trí. Tu-bồ-đề, ấy gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đại thừa, không thể đắc

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 549a12: Pháp trí, loại trí, đều duyên tứ đế. Tham khảo T. 26: A-tỳ-đạt-ma phẩm loại túc luận-Abhidharmaprakaraṇa-śāstra-阿毘達磨品類足論,) quyển 1, tr. 694b4-c4

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 549a13: Thế tục trí, duyên hết thảy pháp.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 549a12-13: Tha tâm trí, duyên tha tâm tâm sở pháp.

Khổ trí duyên khổ đế.

Tập trí duyên tập đế.

Diệt trí duyên diệt đế

Đạo trí duyên đạo đế

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 109, 563a27-29.

T. 26: Chúng sự phần A-tỳ-đàm luận (眾事分阿毘曇論), quyển 1, tr. 631a29-b3; T. 26: A-tỳ-đạt-ma phẩm loại túc luận (Abhidharmaprakaraṇa-śāstra-阿毘達磨品類足論), quyển 2, tr. 631a29-b3

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 167, tr. 843b13-28: Pháp trí thì thu nhiếp pháp trí, năm trí thiểu phần (法智攝法智，五智少分); T. 26, A-tỳ-đạt-ma phát trí luận (jñānaprasthāna-śāstra-阿毘達磨發智論), quyển 8, tr. 957c2-3: Pháp trí thu nhiếp pháp trí, ngũ trí thiểu phần, nghĩa là tha tâm trí, khổ, tập, diệt, đạo trí. (法智攝法智, 五智少分. 謂他心智, 苦, 集, 滅, 道智)

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 167, tr. 844a21-23: Thế tục trí cũng nhiếp tha tâm trí thiểu phần. (世俗智亦攝他心智少分); T. 26: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận (jñānaprasthāna-śāstra-阿毘達磨發智論), quyển 8, tr. 957c6: Thế tục trí thu nhiếp thế tục trí, tha tâm trí thiểu phần (世俗智攝世俗智, 他心智少分).

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 167, tr. 843c10-12: Tha tâm trí thu nhiếp tha tâm trí, nhiếp bốn trí thiểu phần: có nghĩa là tha tâm trí cũng thu nhiếp pháp trí, loại trí, thế tục trí, đạo trí thiểu phần

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 167, tr. 844a26-28: Khổ trí thu nhiếp khổ trí, nhị trí thiểu phần. Nghĩa là khổ trí cũng thu nhiếp pháp trí, loại trí thiểu phần; T. 26: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận, quyển 8, tr. 957c6-7: Khổ trí thu nhiếp khổ trí, nhị trí thiểu phần. Nghĩa là pháp và loại trí

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra- 阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 167, tr. 844a28-b1: Tập trí thu nhiếp tập trí, nhị trí thiểu phần. Diệt trí thu nhiếp diệt trí, nhị trí thiểu phần, đều như khổ trí đã nói; T. 26: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận, quyển 8, tr. 957c7-8: Tập trí thu nhiếp tập trí, nhị trí thiểu phần. Nghĩa là pháp và loại trí.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 167, tr. 844b1-3: Đạo trí thu nhiếp đạo trí là, cũng như khổ trí đã nói, tam trí thiểu phần, nghĩa là đạo trí cũng thu nhiếp pháp trí, loại trí, tha tâm trí thiểu phần.; T. 26: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 8, tr. 957c9-10: Đạo trí thu nhiếp đạo trí, tam trí thiểu phần. Nghĩa là pháp, loại và tha tâm trí. (道智攝道智, 三智少分. 謂法, 類, 他心智).

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 104, tr. 786b27-29.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển, 106, tr. 549a17-21.

Xem T. 25: Đại trí độ luận quyển 23, Thập tưởng.

Bốn tưởng giữa, tức là thực bất tịnh tưởng, hết thảy thế gian không thể lạc tưởng, tử tưởng, bất tịnh tưởng.

Ba tưởng sau cùng, tức là đoạn tưởng, ly dục tưởng và tận tưởng.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 548c26-29: Hành tướng là: pháp trí, loại trí cả hai tạo thành 16 trí. Tha tâm trí: vô lậu tạo thành đạo bốn hành tướng. Hữu lậu tạo thành bất minh liễu hành tướng. Thế tục trí: tạo thành 16 hành tướng, cũng tác thành các hành tướng khác. khổ tập diệt đạo trí: mỗi mỗi đế tác thành bốn hành tướng:
Khổ đế bốn tướng: vô thường (anitya), khổ (duḥkha), không (śūnya), vô ngã (anātman).
Tập đế bốn tướng: nhân (hetu), tập (samudaya), sanh (prabhava), duyên (pratyaya).
Diệt đế bốn tướng: diệt (nirodha), tịnh (śānta), diệu (pranīta), ly (niḥsaraṇa).
Đạo đế bốn tướng: đạo (mārga), như (nyāya), hành (pratipad), xuất (nairyāṇika).

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 99, tr. 513b1-2

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 106, tr. 548c29: khổ tập diệt đạo trí mỗi mỗi tác thành bốn hành tướng (苦, 集, 滅, 道智各作四行相).

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 36, tr. 189c19-25; quyển 105, tr. 546c1-13.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 107, tr. 552b26-29: Đạo loại trí thời, vô tha tâm trí là hiện tại tu đạo, loại hai trí. Vị lai tu lục trí trừ thế tục, tha tâm trí. Hữu tha tâm trí là hiện tại tu đạo, loại hai trí. Vị lai tu bảy trí, trừ thế tục trí

17 tâm: 9 vô gián và 8 giải thoát.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 5, 21.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 14, kinh số 347, tr. 97b5-6.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 17, kinh số 72, Trường thọ vương bổn khởi kinh (長壽王本起經), tr. 538c3-4.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 28, tr. 149c8-9: Có tầm có tứ tam ma-địa, nghĩa là cùng tầm tứ tương ưng đẳng trì, thiền thứ nhất này và vị chí nhiếp. (tasmād dhyānāntarādadhaḥsamādhiḥ savitarkaḥ savicāraḥ, prathamaṃ dhyānamanāgamyaṃ ca).

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 28, tr. 149c9-10: tatra dhyānāntaraṃ tāvadavitarko vicāramātraḥ samādhiriti jñāpitam; vitarkamātrapratiṣeghāt.

T. 28: A-tỳ-đàm tâm luận (Abhidharmahṛdaya-śāstra-阿毘曇心論), quyển 1, tr. 811a14-15: Thiện danh nghĩa là tịnh tâm, có thể chuyển thành ái quả, tâm này tương ưng với tam muội có đến 20 thứ: 10 đại thiện địa pháp (tưởng, dục, cánh lạc, tuệ, niệm, tư, giải thoát, tác ý, định, thống) giác, quán, tín, tấn, cần, bất phóng dật, thiện căn, hộ, tàm, quý.

T. 1: Trung a-hàm kinh Madhyamāgama-中阿含經), quyển 50, kinh số 192, Gia lâu ô đà di kinh (加樓烏陀夷經), tr. 743b2-3.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 25, kinh số 102, Niệm Phật (念經), tr. 589a14-18.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 16, kinh số 410, tr. 109c4-6.

Tam căn: Căn chưa biết muốn, căn biết, căn đã biết.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 71, tr. 366a12-16; T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘曇毘婆沙論), quyển 37, tr. 270b21-24; T. 26: Chúng sự phần A-tỳ-đàm luận (眾事分阿毘曇論), quyển 4, tr. 646b19-22; T. 26: A-tỳ-đàm bát kiền độ luận (阿毘曇八犍度論), quyển 21, tr. 867a20-23; T. 26: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận (jñānaprasthāna-śāstra-阿毘達磨發智論), quyển 14, tr. 991b23-26; Abhidharmakośa-śāstra: chương 2 (dhātunirdeśaḥ): cakṣurindriyam, śrotrendriyam, ghrāṇendriyam, jihvendriyam, kāyendriyam, mana-indriyam, strīndriyam, puruṣendriyam, jīvitendriyam, sukhendriyam, duḥkhendriyam, saumanasyendriyam, daurmanasyendriyam, upekṣendriyam, śraddhendriyam, vīryendriyam, smṛtīndriyam, samādhīndriyam, prajñendriyam, anājñātamājñāsyāmīndriyam, ājñendriyam, ājñātāvīndriyamiti.

T. 26: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận (jñānaprasthāna-śāstra-阿毘達磨發智論), quyển 6, tr. 947a9-10: tín v.v… năm căn, không đoạn thiện căn thành tựu, đã đoạn thiện căn không thành tựu; T. 26: A-tỳ-đàm bát kiền độ luận (阿毘曇八犍度論), quyển 8, tr. 807a15-16; T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 146, tr. 748a26-28: Dị sanh: nghĩa là đoạn thiện căn. Tín v.v… các căn, người không đoạn thiện sở khởi, người không đoạn thiện căn sở khởi.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 144, tr. 738a8-747c11.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 2, tr. 231b13-14, quyển 3, 4, 6,23, 27.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 1, tr. 219a17-19.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 15, tr. 105-25b19.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 47, kinh số 181, Hàm tâm phẩm đa giới kinh (含心品多界經), tr. 723c28-724b28.

T. 13: Hư không tạng bồ tát kinh (虛空藏菩薩經), quyển 1, tr. 651c28-652a2: Giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá hoà hiệp tăng, làm thân Phật chảy máu. Ấy gọi là ngũ vô gián tội, nếu người nào vi phạm, thời gọi là phạm tội căn bổn.

T. 22: Tứ phần luật (Dharmagupta –vinaya-四分律), quyển 35, tr. 812c3-10: Đức Phật dạy rằng: những người hoàn môn đối với giáo pháp của Phật không tăng trưởng lợi ích, không được dự vào hàng xuất gia thọ cụ túc giới, nếu đã xuất gia thọ cụ túc giới nên diệt tẩn. Năm hạng người hoàn môn là: sanh hoàn môn, tật hoàn môn, thiến hoàn môn, biến hoàn môn, nửa tháng hoàn môn

T. 11: Đại bảo tích kinh (Ratnakūṭa-sūtra-大寶積經), quyển 112, tr. 635c25-636a6: … Địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh và a-tu-la.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 115, tr. 599b15-21: Ba chướng: phiền não chướng, nghiệp chướng, dị thục chướng.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 47, tr. 806a19-23: Nếu có chúng sanh tu hành từ tâm giải thoát, rộng lưu bố nghĩa, cùng người diễn thuyết, thu hoạch được 11 phước báo. thế nào là 11? giấc ngủ an tường, ngủ dạy an lạc, không thấy ác mộng, chư thiên hộ vệ, mọi người ái kỉnh, không bị độc, không bị binh, lửa, nước, đạo tặc không thể xâm hại, nếu thân hoại mạng chung sanh lên phạm thiên. Ấy là tỳ-kheo, thực hành từ tâm, được 11 phước báo này.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 13, tr. 72a22-25: Hữu phú vô ký biểu nghiệp (Ato nāstīha nivṛtāvyākṛtā vijñaptiḥ’ iti, anyavyavahitaṃ hetusamutthānaṃ sandhāyoktam’ iti).

T. 3: Bồ tát bản sanh man luận (菩薩本生鬘論), quyển 4, tr. 343c23-344b28; T. 4: Đại trang nghiêm luận kinh (Sūtrālaṃkāra-śāstra-sūtra-大莊嚴論經), quyển 10, tr. 311b24-312b13; T. 4: Hiền ngu kinh (賢愚經), quyển 4, tr. 376b2-380a10.

T. 30: Du già sư địa luận (Yogācāra-śāstra-瑜伽師地論), quyển 49, tr. 569b13-17: Nếu có các nghiệp đã làm, đã tăng, đã diệt, gọi là quá khứ. Nếu có các nghiệp chưa làm, đã tăng, đã diệt, gọi là cũng chưa làm, chưa đương làm, gọi là vị lai. Nếu có các nghiệp chưa làm, đã tăng, đã diệt, mà đang làm, đang tạo, gọi là hiện tại. Như vậy các nghiệp phẩm loại sai khác, lại có 3 thứ: đó là thân nghiệp, ngữ nghiệp và ý nghiệp.

T. 4: Phật ngũ bách đệ tử tự thuyết bản khởi kinh (佛五百弟子自說本起經), Ma-ha Mục-kiền-liên phẩm (摩訶目揵連品), tr. 190c15-191a16; T. 24, Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da dược sự (根本說一切有部毘奈耶藥事), quyển 16, tr. 78c-79a28; T. 4: Chúng kinh soạn tạp thí dụ (眾經撰雜譬喻), quyển thượng, kinh số 15, tr. 531a23-b5.

T. 50: Phó pháp tạng nhân duyên truyện (付法藏因緣傳), tr. 308b3-4; T. 53, Kinh luật dị tướng (經律異相), quyển 37, Bạc-câu-la trì nhất giới đắc ngũ bất tử báo (薄拘羅持一戒得五不死報), tr. 201a1-9.

T. 24, Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da dược sự (Mūla -sarvāstivāda-vinaya-kṣudraka-vastu-根本說一切有部毘奈耶藥事), quyển 10, tr. 47a8-28.

T. 85: Tứ phần giới bổn sớ (四分戒本疏), quyển 1, tr. 568b15-16: La-hán phạm hạnh đã lập tự nhiên giới thanh tịnh, cho nên lại không từ người khác thọ giới; T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 23, tr. 390b10-13: Vô tướng thi-la ba-la-mật, cụ túc giới, không khuyết, không phá, không tạp, không trước, thánh nhân xưng tán vô lậu giới vào bát thánh đạo phần, trú ở trong giới, trì tất cả giới, ấy gọi là tự nhiên giới, luật nghi giới.

T. 17: Chánh pháp niệm xứ kinh (正法念處經), quyển 5, tr. 23b18-c25.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 44, Phân biệt đại nghiệp kinh (分別大業經), tr. 706b12-13; Trung bộ kinh III, kinh số 136: Kinh đại nghiệp phân biệt (Mahākammavibhangasutta).

T. 51: Đại đường tây vực ký (大唐西域記), tr. 899a21-b3.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 31, kinh số 6, lực phẩm (力品), tr. 719b20-722c22.

T. 4: Phật ngũ bách đệ tử tự thuyết bản khởi kinh (佛五百弟子自說本起經), Nan đề phẩm (難提品), tr. 199b12; T. 2, Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 3, Đệ tử phẩm (弟子品), kinh số 5, tr. 557c22-23; Tàm quý phẩm (慚愧品), kinh số 6, tr. 591a8-b4; T. 2, Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 11, kinh số 275, quyển 38; T. 3: Phật bản hạnh tập kinh (佛本行集經), quyển 11, tr. 701, quyển 56, tr. 911b; T. 2: Phật thuyết a la hán cụ đức kinh (佛說阿羅漢具德經), tr. 831a.

T. 22: Di sa tắt bộ hoà ê ngũ phần luật (彌沙塞部和醯五分律), tr. 105a25-b6; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da phá tăng sự (根本說一切有部毘奈耶破僧事), tr. 128b29-29c24; T. 22: Tứ phần luật (四分律), tr. 789b5-781a5; T. 3: Quá khứ hiện tại nhân quả kinh (過去現在因果經), quyển 645a21-28; T. 3: Phật bản hành tập kinh (佛本行集經), Da du đà nhân duyên phẩm (耶輸陀因緣品), tr. 815a5-11; T. 3: Chúng hứa ma ha đế kinh (眾許摩訶帝經), tr. 954c6-955b28; T. 4, Phật sở hành tán (Buddhacarita-佛所行讚), tr. 30c20.

T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ (根本說一切有部毘奈耶藥事), quyển 4, tr. 15b11-c3; T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), quyển 47, kinh số 1265, tr. 346b6-347b14; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 10, tr. 642b29-643a23.

T. 15: Toạ thiền tam muội kinh (坐襌三昧經), quyển thượng, tr. 271a-11.

T. 31: Nhiếp đại thừa luận (Mahāyāna-saṃgraha-śāstra-攝大乘論), quyển hạ, tr. 127a29; T.31, Nhiếp đại thừa luận thích (攝大乘論釋), quyển 11, tr. 235b6-8; T. 16: Giải thâm mật kinh (Saṃdhinirmocana-sūtra-解深密經), quyển 3, tr. 702b1013; T. 31: Nhiếp đại thừa luận bản (攝大乘論本), quyển 3, tr. 146c18: Đối trị sai biệt: nghĩa là hết thảy các pháp tổng tướng duyên trí, lấy nêm trục nêm.

Giới (Śīla), định (samādhi), tuệ (prajñā).

T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘曇毘婆沙論), quyển 28, tr. 268b8-9: Như-lai có năm thánh trí tam muội, cũng gọi là thị xứ phi xứ trí lực, ngũ trí: Pháp trí, tỷ trí, đạo trí, tận trí, vô sanh trí; T.32, Thành thật luận (Satyasiddhi śāstra -成實論), quyển 12, tr. 337c24-338a18: Trong kinh nói ngũ thánh chi tam muội: nghĩa là hỷ, lạc, thanh tịnh tâm, minh tướng. Hỷ là sơ thiền, nhị thiền, hỷ tương đồng, gọi là một chi; ở thiền thứ ba lấy Ly hỷ diệu lạc riêng làm một chi; ở trong thiền thứ tư tâm thanh tịnh gọi là chi thứ ba., y vào ba chi này có khả năng sanh minh tướng, quán tướng, minh tướng quán tướng làm nhân, có thể hoại diệt ngũ ấm, quán ngũ ấm không, nên gọi là quán tướng, có thể đạt đến Niết-bàn ấy gọi là Thánh. T. 1: Trường a-hàm kinh (dīrghāgama-長阿含經), quyển 9, kinh số 10, tr. 53c23-28: Thế nào là năm sanh pháp? Nghĩa là Hiền thánh ngũ trí định: (1) Tu tam muội hiện lạc hậu lạc sanh nội ngoại trí; (2) Hiền thánh vô ái sanh nội ngoại trí; (3) Chỗ tu hành của chư Phật hiền thánh sanh nội ngoại trí; (4) cầu tịch diệt tướng không đồng hành sanh nội ngoại trí; (5) nhập vào tam-muội nhất tâm, sanh khởi nhất tâm, sanh nội ngoại trí.; T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 31, tr. 160c23-29.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 26, kinh số 684, tr. 186b26-187b7; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿), quyển 42, tr. 776b14-777a15; T. 17: Phật thuyết thân mao hỷ thụ kinh (佛說身毛喜豎經), tr. 592c-600b; T. 17: Phật thuyết tín giải trí lực kinh (佛說信解智力經), tr. 748a-748c.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 25, kinh số 99, khổ ấm kinh (苦陰經), tr. 584c14-23; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh-(Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 23, Tăng thượng phẩm (增上品), tr. 666b29-667a2; T. 22: Tứ phần luật (Dharmagupta –vinaya-四分律), quyển 31, tr. 781b14-21: Tướng mạo như vậy, biết được vô số việc ở đời trước. khi Bồ-tát ở đầu đêm chứng được túc mạng minh, vô minh diệt minh sanh, bóng tối diệt ánh sáng xuất hiện. Đó là chứng được túc mạng minh. Vì sao? Vì do tinh tấn không buông lung. Lúc bấy giờ Bồ-tát dùng tam muội định ý thanh tịnh, không còn các kiết sử, các cấu uế đã sạch, sở hành nhu nhuyến, trú tâm kiên cố, biết được sự sanh của chúng sanh, biết được sự chết của chúng sanh. Dùng thiên nhãn thanh tịnh quán thấy chúng sanh, sanh, chết, sắc thiện, sắc ác, thiện thú, ác thú, hoặc giàu sang, hoặc nghèo khổ, tuỳ theo hạnh nghiệp của chúng sanh đã tạo, hết thảy đều biết; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da phá tăng sự (根本說一切有部毘奈耶破僧事), quyển 5, tr. 124a9-b7.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 150, tr. 767a28; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 20, tr. 295b28-296a8.

T. 54: Phiên dịch danh nghĩa tập (翻譯名義集), quyển 6, tr. 1161c20-26; T. 85: Duy ma kinh sớ quyển đệ tam (維摩經疏卷第三), quyển 3, tr. 390c22-25: A-na-luật tinh cần tu tập thiên nhãn, nửa đầu thấy tất cả cảnh vật thấy rõ tam thiên đại thiên thế giới, như thấy trái yêm la trong lòng bàn tay, tuy đắc thiên nhãn không cùng vô tướng trí tuệ hiệp hành.

T. 26: Phật địa kinh luận (Buddha-bhūmi Sūtra-佛地經論), quyển 5, tr. 312a13-21; T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 143, tr. 735b2-9; T.4: Ưu bà tắc giới kinh (優婆塞戒經), tr. 1038a18-b14.

T. 8: Thật tướng bát nhã ba la mật kinh (實相般若波羅蜜經), tr. 776b4-7.

Tham khảo T. 55: Đại đường nội điển lục (大唐內典錄), quyển 4, tr. 261b26; T. 55: Khai nguyên thích giáo lục (開元釋教錄), quyển 2, tr. 495a1-2; T. 55: Xuất tam tạng ký tập (出三藏記集), quyển 7, tr. 51b8-13; T. 49: Lịch đại tam bảo ký (歷代三寶紀), quyển 6, tr. 63a11-12; T. 24: Thanh tịnh tỳ ni phương quảng kinh (清淨毘尼方廣經), tr. 1081a3-10.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 19, Phân biệt tuỳ miên phẩm (anuśayanirdeśaḥ-分別隨眠品); T. 28: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận (Abhidharma -jñāna-prasthāna-阿毗达磨发智论卷五) , quyển 5.

T. 26: Thập trụ tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmika-vibhāṣā-十住毘婆沙論), quyển 16, tr. 108b28-c6: Phiền não, phiền não cấu, kiết sử sở nhiếp gọi là phiền não, triền sở nhiếp gọi là cấu. Kiết sử sở nhiếp gọi là phiền não, chúng là tham, sân, mạn, vô minh, thân kiến, biên kiến, kiến thủ, giới cấm thủ, tà kiến, nghi, là mười căn bản phiền não, theo tam giới kiến đế tư duy sở đoạn, phân biệt nên gọi là 98 sử. Triền sở nhiếp là: bất tín, vô tàm, vô qúy, siểm khúc, hý, kiên, chấp, giãi đãi, thối một, thuỳ miên, hận, phú, não tật, xan, kiêu, bất nhẫn thực, bất tri túc. Cũng lấy tam giới kiến đế tư duy sở đoạn, phân biệt có 196 triền cấu.

T. 34: Pháp hoa văn cú ký (法華文句記), quyển 9, tr. 322a16-19.

T. 2: Tăng nhất A-hàm (增一阿含經), quyển 19: Tứ đế phẩm đệ nhị thập nhất (四諦品第二十七), tr. 645b26-c17; T. 8: Ma-ha Bát-nhã-ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 5, tr. 225b23-c20; T. 7: Đại Bát-nhã kinh (大般若經), quyển 415, tr. 81a16-b20.

T. 27: Đại Tỳ-bà sa luận (大毘婆沙論), quyển 33, tr. 172c18-22.

T. 28: Tạp A-tỳ-đàm tâm luận (雜阿毘曇心論),quyển 6, tr. 922c12-16; T. 27 : Đại Tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論),quyển 31, tr. 159a24-26; T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論),quyển 75, tr. 749a6-14.

T. 2: Tăng nhất A-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 41: Mã vương phẩm đệ tứ thập ngũ, (馬王品第四十五), (1), tr. 770 b14-c9.

Am-bạt-tra tức A-ma-trú, tham khảo T. 1: Trường A-hàm kinh (長阿含經), quyển 13: A-ma-trú kinh đệ nhất (阿摩晝經第一) (20), tr. 82a6-88b7.

T. 51: Đại đường tây vực ký (大唐西域記), quyển 11, tr. 872a6.

T. 51: Đại đường tây vực ký (大唐西域記), quyển 11, tr. 871a11.

T. 11: Đại bảo tích kinh (大寶積經), quyể10, tr. 55c20-56a5.

T. 29: Câu-xá luận (俱舍論),quyển 27, tr.140c17-21.

T. 25: Đại trí độ luận (大智度論), quyển 24, tr. 235c22-236a14: Tri nghiệp báo lực, tri định lực, tri căn lực, tri dục lực, tri tánh lực, tri chí xứ đạo lực, tri túc mạng lực, tịnh thiên nhãn lực.

T. 42: Bách luận sớ (百論疏), Cát Tạng, quyển 1, tr. 251a20-b8: 18 Đại kinh thư của ngoại đạo, cũng gọi là 18 Minh xứ: Tứ bì-đà (1. Hà lực bì-đà: giải thích pháp giải thoát, 2. Trị thọ bì-đà: thuyết minh pháp thiện đạo, 3. Tam-ma bì-đà: thuyết minh pháp dục trần; nghĩa là tất cả những việc mê muội dục lạc, 4. A thát bì-đà: giải thích pháp chú thuật, toán số v.v...), bì-đà cũng gọi là vi-đà (veda). Lại có sáu luận (1. Thức-xoa luận: giải thích 64 năng pháp, 2. Tỳ-già-la luận: giải thích các âm thanh, 3. kha thích ba luận: giải thích các danh tự thiên tiên thượng cổ cho đến nhân duyên, 4. Thụ để (trương lí phản) xa luận: giải thích thiên văn, địa lý, toán số v.v…, 5. Xiển đà luận: giải thích Phật đệ tử ngũ thông tiên thuyết kệ luận, 6. Ni lộc đa luận: giải thích nhân duyên tất cả vạn vật) hợp với Tứ bì-đà là mười. Lại có 8 luận (1. Kiên vong bà luận: giản trạch các pháp thị phi, 2. Na tà tỳ tát đa luận: giải thích các pháp đạo lý, 3. Y để a bà luận: thuyết minh truyện ký túc thế, 4. Tăng khư luận: giải thích 25 đế, 5. Khóa già luận: thuyết minh về nhiếp tâm pháp, 6. Đà thố luận: giải thích pháp dùng binh trượng, 7. Kiền xiển bà luận: giải thích âm nhạc, 8. A thâu luận: giải thích về y học) cộng thành 18 đại kinh thư.

T. 2: Tạp A-hàm kinh (雜阿含經), quyển 16 (408), tr. 109a28-b4.

T. 26: Tập dị môn túc luận (集異門足論), quyển 14, tr. 425b23-24.

T. 1: Trung A-hàm kinh (中阿含經), quyển 2 (10): Lậu tận kinh (漏盡經), tr. 432a10-13: Có bảy đoạn lậu, phiền não. Bảy lậu là gì? hữu lậu từ kiến đoạn, hữu lậu từ hộ đoạn, hữu lậu từ ly đoạn, hữu lậu từ dụng đoạn, hữu lậu từ nhẫn đoạn, hữu lậu từ trừ đoạn, hữu lậu từ tư duy đoạn.

T. 14: Trì thế kinh (持世經), quyển 3, tr. 659b6-7: Năm căn xuất thế gian, đó là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn và tuệ căn.

Trung bộ kinh I, kinh số 12: Đại kinh sư tử hống (Mahāsīhanāda sutta); T. 2: Tạp A-hàm kinh (雜阿含經), quyển 14 (348), tr. 98a14-19: Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo rằng: Như-lai thành tựu thập lực, tứ vô sở uý, biết trước trú xứ của Phật, chuyển pháp luân, ở giữa chúng cất tiếng rống sư tử rằng: “cái này có thì cái kia có, cái này sanh thì cái kia sanh, nghĩa là vô minh duyên hành, cho đến rộng nói thuần đại khổ tụ tập, thuần đại khổ tụ diệt. Này các Tỳ-kheo, đây là chơn thật giáo pháp hiển hiện, đoạn dòng sanh tử, cho đến chư thiện hiển hiện.

T. 1: Trung A-hàm kinh (中阿含經), quyển 21: Thuyết xứ kinh đệ thập ngũ (說處經第十五) (86), tr. 563b27-c8.

T. 26: Tập dị môn túc luận (集異門足論), quyển 6, tr. 389b17-18: Tam thị đạo: 1. thần biến thị đạo, 2. ký tâm thị đạo, 3. giáo giới thị đạo.

Tham khảo Trung luận (Madhyamaka śāstra), phẩm 24: Quán Tứ đế, kệ 14: sarvaṃ ca yujyate tasya śūnyatā yasya yujyate, sarvaṃ na yujyate tasya śūnyaṃ yasya na yujyate.; T. 30: Trung luận (中論), quyển 4: Quán Tứ đế phẩm 24, tr. 33a22-23: 以有空義故, 一切法得成；若無空義者, 一切則不成.

Tham khảo Trung luận (Madhyamaka śāstra), phẩm 24: Quán Tứ đế, kệ 37: Na kartavyaṃ bhavet kiṃcit anārabdhā bhavet kriyā, kārakaḥ syād akurvāṇaḥ śūnyatāṃ pratibādhataḥ.; T. 30: Trung luận (中論), quyển 4: Quán Tứ đế phẩm 24, tr. 34b18-19: 若破於空義, 即應無所作, 無作而有作, 不作名作者.

Tham khảo T. 27: Đại Tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 180, tr. 904a8-23); T. 29: Câu xá luận (俱舍論), quyển 27, tr. 142a22-28; T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論), quyển 76, tr. 751a2-b8; T. 29: Hiển tông luận (顯宗論), quyển 37, tr. 959a15-c22.

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 1, tr. 2a20-22: 一契經，二應頌，三記別，四諷頌，五自說，六緣起，七譬喻，八本事，九本生，十方廣，十一希法，十二論議.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại-tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 143, tr. 735 c16-18；quyển 17，tr. 85a26-27；quyển 120，tr. 624a14-15; T. 28: Tạp A-tỳ-đàm tâm luận (雜阿毘曇心論), quyển 6, tr. 922c15-17; T. 29: A-tỳ-đạt-ma thuận chánh lý luận (阿毘達磨順正理論), quyển 75, tr. 746a11-15; T. 29: A-tỳ-đạt-ma tạng hiển tông luận (阿毘達磨藏顯宗論), quyển 36, tr. 955 b2-3; T. 7: Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa kinh (大般若波羅蜜多經), (401-600), quyển 490, tr. 489b4-14; T. 31: Đại thừa A-tỳ-đạt-ma tạp tập luận (大乘阿毘達磨雜集論), quyển 14, tr. 761c5-15.

T. 2: Tạp A-hàm kinh (雜阿含經), quyển 14, kinh 345, tr. 95c11-15: Phật bảo các tỳ-kheo: Xá-lợi-phất tỳ-kheo thật có thể nói pháp một ngày một đêm, cho đến dị cú, dị vị, bảy đêm hỏi nghĩa đều có thể đáp, cho đến bảy đêm, dị cú, dị vị mà giải thoát. Vì sao? Vì tỳ-kheo Xá-lợi-phất khéo nhập pháp giới vậy.

T. 2: Tăng nhất A-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 7: Hoả diệt phẩm (火滅品), kinh 9, tr. 581b12-13: Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo rằng: Trong số đệ tử Thanh-văn của Ta, A-na-luật Tỳ-kheo đắc thiên nhãn đệ nhất; quyển 3: đệ tử phẩm đệ tứ (弟子品第四), tr. 557 b9-10: Thiên nhãn đệ nhất, có thể thấy mười phương, đó là A-na-luật Tỳ-kheo.

Tân-đầu-lô-phả-la-đỏa-thệ (Piṇḍola), gọi đầy đủ là Tân-đầu-lô-bạt-la-đọa-xà (Piṇḍola-bhāradvāja). T. 2: Phật thuyết A-la-hán cụ đức kinh (佛說阿羅漢具德經)，quyển 1, tr. 831a13-b4: Trong số thanh-văn đại đệ tử của Ta, xả bỏ vương vị sau đó xuất gia. Sớm ngộ đạo, phạm hạnh đệ nhất, Kiều-trần-như tỳ-kheo … Lại có Thanh-văn thuyết pháp âm thanh như sư tử hống là Tân-đầu-lô-phả-la-đỏa-thệ tỳ-kheo; lại có Thanh-văn khéo giải kinh luật, có thể luận nghị là Ca-chiên-diên tỳ-kheo.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), tr. 366c11-13; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 101, tr. 525b19: Thanh-văn thừa, trãi qua 60 kiếp được giải thoát, như Xá-lợi-phất.

Trung bộ kinh I, tr. 456-457; T. 2: Tăng nhất A-hàm kinh (增ㄧ阿含經), quyển 41: Mã vương phẩm đệ tứ thập ngũ (馬王品第四十五), tr. 770c-771a.

T. 15: Phật thuyết chư pháp bổn vô kinh (佛說諸法本無經), quyển hạ, tr. 772 c20-773 a4; T. 15: Chư pháp vô hành kinh (諸法無行經),tr. 751a28-29.

Vô tránh tam muội là khiến cho tâm người khác không khởi tranh chấp, nhiếp năm xứ, đó là dục giới và tứ thiền.

T. 32: Thành thật luận (成實論), quyển 1, tr. 369b4-7: Nguyện trí là: đối với các pháp vô chướng ngại trí, gọi là nguyện trí. Hỏi rằng: Nếu như vậy, chỉ có Phật Thế-tôn mới có đầy đủ nguyện trí này? Đáp rằng: đúng như vậy, chỉ có Phật Thế-tôn mới có đầy đủ nguyện trí này, người khác tuỳ lực sở cập được vô chướng ngại; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論)，quyển 179, tr. 897c28-898a5.

T. 26: Thi thiết luận (施設論), quyển 6, tr. 526a8-20; T 29: Câu-xá luận (俱舍論), quyển 27, tr.144b10-18.

T. 11: Đại bảo tích kinh (大寶積經),quyển 11: Mật tích kim cang lực sĩ hội đệ tam chi tứ (密迹金剛力士會第三之四),tr. 59c6-60a11; T. 11: Phật thuyết Như–lai bất tư nghì bí mật đại thừa kinh (佛說如來不思議祕密大乘經): Như-lai tâm mật bất tư nghì phẩm đệ cửu (如來心密不思議品第九), tr. 724c9- 725a1.

T. 2: Tăng nhất A-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 12: Tam cúng dường phẩm (三供養品) tr. 607a2-12: Ba hạng người: (1) Như-lai, Chí Chơn, Đẳng-chánh-giác; (2) Như-lai đệ tử lậu tận A-la-hán và (3) Chuyển luân thánh vương.

Năm pháp bất khả tư nghì: đó là chúng sanh đa thiểu bất khả tư nghì, nghiệp quả báo, tọa thiền nhân lực, long lực và Phật lực bất khả tư nghì; T. 2: Tăng nhất A-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 21: Khổ lạc phẩm đệ nhị thập cửu (苦樂品第二十九), tr. 657a20-21.

Diệu pháp liên hoa kinh (Saddharmapuṇḍarīkasūtra), chương 15: Như-lai thọ lượng (Tathāgatāyuṣpramāṇaparivarta), tr. 191-192 (k320-323): Tathāgatasya eṣa kulaputrā dharmaparyāyo yad evaṃ vyāharati, na asti atra tathāgatasya mṛṣāvādaḥ. Tad yatha api nāma kulaputrāḥ kaścit eva vaidyapuruṣo bhavet paṇḍito vyakto medhāvī sukuśalaḥ sarvavyādhipraśamanāya …….. api tu khalu punaḥ kulaputrāḥ aham antara antaram evaṃ rūpāṇi upāyakauśalyāni sattvānām upadarśayāmi vinaya artham, na ca me kaścid atra sthāne mṛṣāvādo bhavati.; T. 5: Diệu pháp liên hoa kinh (妙法蓮華經), quyển 5, Như-lai thọ lượng phẩm đệ thập lục (如來壽量品第十六), tr. 43a7-b10.

T. 15: Phật thuyết thủ lăng nghiêm tam muội kinh (佛說首楞嚴三昧經), quyển 2, tr. 645a3-10.

T. 1: Trung a-hàm kinh (中阿含經), quyển 28: Lâm phẩm chư pháp bổn kinh đệ thất (林品諸法本經第七), tr. 602c2-4: Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo rằng: Nếu như có các dị học đến hỏi các Thầy rằng, tất cả các pháp lấy gì làm căn bổn? các thầy phải nên đáp với họ rằng, hết thảy pháp lấy dục làm căn bản.

T. 2: tạp A-hàm kinh (雜阿含經),quyển 27, kinh 727, tr. 195c1-16; T. 1: Bát-nê-hoàn kinh (般泥洹經), quyển 2, tr. 184b14).

T. 24: Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự (根本說一切有部毘奈耶雜事), quyển 39, tr. 7b21-c13; T. 3: Lục độ tập kinh (六度集經), tr. 32c11-33a5.

T. 2: Tạp A-hàm kinh (雜阿含經), quyển 35, kinh 979, tr. 254a10-21; T. 4: Phật bổn hành kinh (佛本行經), quyển 7: Đại diệt phẩm đệ nhị thập cửu (大滅品第二十九), tr. 106b22-107a21; T. 24: Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự (根本說一切有部毘奈耶雜事), quyển 38, tr. 396a11-398b28.

T. 4: Phật bổn hành kinh (佛本行經), quyển 1: Xưng thán Như-lai phẩm (稱歎如來品),tr. 57 b13- b21.

T. 32: Thành thật luật (成實論), quyển 3: Bất thối phẩm đệ nhị thập cửu (不退品第二十九), tr. 258 a13-15: A-la-hán chứng bất hoại giải thoát, gọi là Bất thối; lại A-la-hán đối với trong Phật pháp được lợi ích kiên cố, gọi là Bất hoại giải thoát.

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論),quyển 95, tr. 490b-c.

T. 8: Đại phẩm Bát-nhã kinh (大品般若經), quyển 2: Trú sanh phẩm đệ tứ (往生品第四), tr. 227c2-229 a16; T. 8: Phóng quang Bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 2: Học ngũ nhãn phẩm đệ tứ (學五眼品第四), tr. 9a19-b21; T. 8: Quang tán Bát-nhã kinh (光讚般若經), quyển 2: hành không phẩm đệ tam (行空品第三), tr. 158c15-159b7.

T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 38, tr. 273c4-11: Phật ở tại nước Xá-vệ, có Tỳ-kheo tên là Ngưu ha (Kiều-phạm-ba-đề), nhã đồ ăn ra rồi ăn lại. Chư Tỳ-kheo thấy ăn phi thời, liền nói với nhau rằng, Tỳ-kheo này ăn phi thời, Chư Tỳ-kheo nghe điều đó tâm sầu muộn không vui, liền đem sự việc đó bạch Phật. Phật vì nhân duyên này nhóm họp các Tỳ-kheo tăng, bảo các Tỳ-kheo rằng: chớ có nói Tỳ-kheo ấy ăn phi thời, vì sao? Vì Tỳ-kheo đó trong 500 đời trước, thường sanh trong loài bò, Tỳ-kheo ấy tuy được làm thân người, tập khí còn lưu lại. Phật dạy rằng: Nếu nhã đồ ăn ra rồi ăn lại, nên ở chỗ vắng, không nên ăn lại ở trước mọi người; T. 24: Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự (本說一切有部毘奈耶雜事), quyển 5, tr. 227c23-228a2.

T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (阿毘曇毘婆沙論), quyển 49, tr. 372a13-27; T. 1: Trung A-hàm kinh (中阿含經), quyển 8, (26): Vị tằng hữu pháp phẩm (未曾有法品), Vị tằng hữu pháp kinh đệ nhất (未曾有法經第一), tr.471a16-29; T. 4: Kinh Hiền ngu (賢愚經), quyển 12, tr. 430b10-24.

T. 22: Ma-ha Tăng-kỳ luật (摩訶僧祇律), quyển 30, tr. 467c19-23; T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (阿毘曇毘婆沙論), quyển 9, tr. 63b13-14.

T. 24: Tỳ ni mẫu kinh (毘尼母經), quyển 2, tr. 809c26-27: Pháp cất giữ bát, trừ bình bát bằng ngói bằng thiết, ngoài ra tất cả bình bát đều không được cất giữ; T. 22: Tứ phần luật (四分律), quyển 52, tr. 951c28-952c23; T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 26, tr. 192b6-7: Đức Phật bảo các Tỳ-kheo: Ta trước cho phép dùng hai thứ bình bát hoặc bằng thiết hoặc bằng ngói, tám loại bình bát không được cất giữ; T. 24: Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự (根本說一切有部毘奈耶雜事), quyển 2, tr. 213c22-27: Bát có bốn thứ: vàng, bạc, lưu ly, pha lê làm thành. Lại có bốn loại bát, đó là bát đá, đồng đỏ, đồng trắng và bát làm bằng các loại gỗ.

T. 2: Tăng nhất A-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 18: Tứ ý đoạn phẩm (四意斷品), tr. 639a2-10.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), quyển 35, kinh 972, tr. 251a20-21; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 11, tr. 400b5-451a10; T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論), quyển 58, tr. 667c2-21.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), quyển 35, tr. 251b1-15: Đức Phật bảo các bà-la-môn xuất gia, có ba loại Bà-la-môn chơn đế. Ta từ khi giác ngộ thành đẳng chánh giác, lại vì chúng sanh diễn thuyết, các ông Bà-la-môn xuất gia nói như vậy rằng: không hại tất cả chúng sanh, đó là bà-la-môn chơn đế, không phải là hư vọng. Các người Bà-la-môn kia nói Ta tối thắng, nói tương tợ, nói Ta thấp kém, đối với chơn đế kia không trói buộc chấp trước, đối với tất cả thế gian khởi sắc tướng từ tâm, ấy gọi là đệ nhất Bà-la-môn chơn đế. Ta từ khi giác ngộ thành đẳng chánh giác, vì chúng sanh diễn thuyết. Lại nữa, Bà-la-môn nói như vậy rằng: nếu có sự tập hợp pháp đều có diệt pháp, đây là chơn đế, không phải hư vọng, cho đến đối với chơn đế kia không đo lường và chấp thủ, đối với tất cả thế gian quán sát sanh diệt, ấy gọi là đệ nhị Bà-la-môn chơn đế. Lại nữa Bà-la-môn nói rằng không có ngã xứ sở và pháp vô sở hữu, đây thời là chơn đế, không phải hư vọng. Như trước nói, cho đến đối với chơn đế kia không trói buộc chấp trước, tất cả thế gian vô ngã tướng loại, ấy gọi là đệ tam Bà-la-môn chơn đế; T. 42: bách luận sớ (百論疏), quyển 1, tr. 259b18-25

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 30: Lục trọng phẩm (六重品), tr. 716b4-7.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), quyển 5, kinh 110, tr. 35a17- 37b25; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 30: Lục trọng phẩm (六重品), tr. 716a20- b7.

T. 24: Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự (根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 35, tr. 379c7-13.

T. 22: Tứ phần luật (四分律), quyển 58, tr. 996b20: Có ba loại phú (ngăn che): phú phá giới, phú phá kiến và phú phá oai nghi. (有 三 種 覆：覆 破 戒、覆 破 見、覆 破 威 儀).

T. 4: Hiền ngu kinh (賢愚經), quyển 12, tr. 433b2-11; T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (阿毘曇毘婆沙論), quyển 43, tr. 322a11-17.

T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 36, tr257c4-12; T. 24: Căn bổn thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da tạp sự (根本說一切有部毘奈耶雜事), quyển 13: Tức chơn thân hiện như (即真身現如), tr. 168c7-16; T. 22: Di-sa-tắc bộ hoà ê ngũ phần luật (彌沙塞部和醯五分律), quyển 3, tr. 17c21-25; T. 22: Tứ phần luật (四分律), quyển 4, tr. 592a9-18; T. 2: Tăng nhất A-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 47: Phóng ngưu phẩm (放牛品), tr. 802c21-24.