Kinh Lương Hoàng Sám

THỨ LẠI PHÁT NGUYỆN VỀ THÂN CĂN

Lại nguyện ngày nay Đại chúng đồng nghiệp trong Đạo tràng, rộng ra cho đến hết thảy chúng sanh trong bốn loài, sáu đường ở khắp mười phương, từ nay trở đi cho đến ngày thành Phật, thân thường không giác xúc các cảnh ngũ dục tà mỵ; thân thường không giác xúc các cảnh vạc nước sôi, lò than nóng, nước giá lạnh trong các Địa ngục; thân thường không giác xúc các cảnh ngã quỉ đói khát, trên đầu lửa đốt, miệng nuốt nước đồng sôi, cháy nát tâm can, thân thể; thân thường không giác xúc các cảnh súc sanh bị lột da xẻ thịt đau đớn khổ sở, thân thường không giác xúc các cảnh khổ não, do bốn trăm lẻ bốn bệnh hoành hành; thân thường không giác xúc các cảnh đại hàn, đại nhiệt, không thể kham chịu; thân thường không giác xúc các cảnh muỗi mòng rận chí, sâu trùng cắn rứt; thân thường không giác xúc các cảnh dao gậy, thuốc độc làm hại; thân thường không giác xúc các cảnh đói khát khốn khổ đủ điều.

Nguyện xin thân thường giác xúc y phục nhiệm mầu của chư Thiên; thân thường giác xúc vị cam lồ tự nhiên; thanh thường giác xúc cảnh thanh lương, không lạnh không nóng; thân thường giác xúc cảnh không đói không khát, không bệnh, không não; thân thường giác xúc cảnh không dao gậy khổ sở; thân thường giác xúc cảnh thức ngủ điều yên ổn, không lo không sợ; thân thường giác xúc cảnh gió nhẹ thổi mát ở các cõi Tịnh độ của mười phương Phật; thân thường giác xúc cảnh tắm rửa thân tâm trong ao thất bảo ở các cõi Tịnh độ của mười phương Phật; thân thường giác xúc cảnh không đau khổ vì sanh già, bệnh, chết; thân thường giác xúc cảnh thân bay đi nghe pháp với chư vị Bồ tát một cách tự tại; thân thường giác xúc cảnh chư Phật nhập Niết Bàn cách tự tại.

Đã phát nguyện về thân căn rồi, Đại chúng cùng nhau chí thành đảnh lễ quy y thế gian Đại từ bi phụ:

Nam mô Di Lặc Phật

Nam mô Thích Ca Mâu ni Phật

Nam mô Hạnh Minh Phật

Nam mô Long Âm Phật

Nam mô Trì Luân Phật

Nam mô Tài Thành Phật

Nam mô Thế Ái Phật

Nam mô Pháp Danh Phật

Nam mô Vô Lượng Bảo Minh Phật

Nam mô Vân Tướng Phật

Nam mô Huệ Đạo Phật

Nam mô Diệu Hương Phật

Nam mô Hư Không Âm Phật

Nam mô Hư Không Phật

Nam mô Việt Tam Giới Bồ tát

Nam mô Bạt Đà Bà La Bồ tát

Nam mô Vô Biên Thân Bồ tát

Nam mô Quán Thế Âm Bồ tát

Lại quy y như vậy mười phương tận hư không giới hết thảy Tam bảo.

Nguyện xin Tam bảo dủ lòng từ bi, đồng gia tâm phù hộ, nhiếp thọ, khiến chúng con tên . . . được như sở nguyện, mãn bồ đề nguyện.

THỨ LẠI PHÁT NGUYỆN VỀ Ý CĂN

Lại nguyện ngày nay Đại chúng đồng nghiệp trong Đạo tràng, rộng ra cho đến hết thảy chúng sanh trong bốn loài sáu đường, ở khắp mười phương, từ nay trở đi cho đến ngày thành đạo, ý thường được biết thân sát đạo dâm; khẩu vọng ngôn, ỷ ngữ, lưỡng thiệt, ác khẩu là hoạn nạn; ý thường được biết giết cha hại mẹ, giết A la hán, làm thân Phật xuất huyết, phá sự hòa hiệp của chúng Tăng, hủy báng Tam bảo, không tin nhân quả đều là tội đọa vô gián địa ngục; ý thường được biết người chết rồi không mất; ý tin có nhân quả và sự báo ứng; ý thường được biết xa ác tri thức, ưa gần thiện tri thức; ý thường được biết theo tà sư ngoại đạo là phi pháp; ý thường được biết các pháp tam lậu¹¹⁷ ngũ cái¹¹⁸ thập triền¹¹⁹ là hay chướng ngại đạo; ý thường biết tam đồ là chỗ khổ báo kịch liệt, tàn khốc của sanh tử đáng sợ.

Nguyện xin ý thường biết hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh (tánh cách làm Phật); ý thường biết chư Phật là Đấng Cha lành, Đại Từ bi, là Đấng Vô thượng Y vương; ý thường biết hết thảy Tôn pháp là thuốc hay dùng trị bệnh của chúng sanh; ý thường biết hết thảy Hiền Thánh là mẹ lành săn sóc bệnh hoạn cho chúng sanh; ý thường biết quy y Tam bảo, thọ năm cấm giới, rồi tu thập thiện là những pháp hay chiêu tập quả báo tốt đẹp ở cõi người và cõi Trời; ý thường biết chưa khỏi sanh tử nên tu theo bảy pháp phương tiện^120120120120ác pháp noản, đảnh^121121121121ường biết nên tu các pháp vô lậu, khổ nhẫn, mười sáu thánh tâm¹²² thì trước phải tu mười sáu quán hạnh¹²³ quán sát tứ đế¹²⁴; ý thường biết tứ đế là bình đẳng vô tướng¹²⁵ cho nên chứng được tứ quả^{126126126126126} tướng¹²⁷ biệt tướng¹²⁸ của tất cả các pháp; ý thường biết mười hai nhân duyên, nhân quả ba đời, xoay vần luân chuyển không bao giờ ngừng; ý thường biết tu hành lục độ tám vạn tế hạnh; ý thường biết đoạn trừ tám vạn bốn ngàn trần lao; ý thường biết thể nhập được vô sanh nhẫn¹²⁹ thì quyết định dứt được sanh tử; ý thường biết được thứ lớp, đầy đủ phẩm vị, giai cấp của các Thập trú Bồ tát¹³⁰; ý thường biết dùng tâm Kim cang¹³¹ đoạn trừ si ám vô minh¹³² mà chứng được quả Phật vô thượng; ý thường biết thể tánh một phen chiếu sáng cùng cực rồi thì muôn đức đầy đủ; hoạn lụy nhiều kiếp đều sạch hết; chứng quả Đại Niết bàn; ý thường biết được mười trí lực¹³³ bốn vô úy¹³⁴ mười tám bất cộng¹³⁵ vô lượng công đức, vô lượng trí huệ, vô lượng thiện pháp của chư Phật.

Đã phát nguyện về ý căn rồi, Đại chúng cùng nhau chí thành đảnh lễ quy y thế gian Đại từ bi phụ

Nam mô Di Lặc Phật

Nam mô Thích Ca Mâu ni Phật

Nam mô Thiên Vương Phật

Nam mô Châu Tịnh Phật

Nam mô Thiện Tài Phật

Nam mô Đăng Diệm Phật

Nam mô Bảo Am Thanh Phật

Nam mô Nhãn Trụ Vương Phật

Nam mô La Hầu Thủ Phật

Nam mô An Ổn Phật

Nam mô Sư Tử Ý Phật

Nam mô Bảo Danh Văn Phật

Nam mô Đắc Lợi Phật

Nam mô Biến Kiến Phật

Nam mô Mã Minh Bồ tát

Nam mô Long Thọ Bồ tát

Nam mô Vô Biên Thân Bồ tát

Nam mô Quán Thế Âm Bồ tát

Lại quy y như vậy mười phương tận hư không giới hết thảy Tam bảo.

Nguyện xin Tam bảo dủ lòng từ bi, đồng gia tâm che chở nhiếp thọ, khiến chúng con tên . . . được như sở nguyện, mãn bồ đề nguyện.

THỨ LẠI PHÁT NGUYỆN VỀ KHẨU NGHIỆP

Ngày nay Đại chúng đồng nghiệp trong Đạo tràng, rộng ra cho đến hết thảy chúng sanh trong bốn loài sáu đường khắp mười phương, từ nay trở đi cho đến ngày thành Phật, miệng thường không hủy báng Tam bảo; miệng không hủy báng người hoằng thông giáo pháp, không nói việc xấu ác của người ấy; miệng không nói làm lành không được quả báo an vui; làm ác không được quả báo khổ sở; miệng không nói người chết mất hẳn, không chuyển sanh, không luân hồi; miệng không nói việc không lợi ích, có tổn hại cho người; miệng không nói kinh sách của tà ma, ngoại đạo làm ra; miệng không dạy người làm mười ác nghiệp, không dạy người tạo tội ngũ nghịch; miệng không tán dương người làm ác; miệng không nói việc chơi cười giỡn cợt, không lý thú của thế tục; miệng không dạy người tin theo thầy tà, quỉ thần, đồng bóng; miệng không bình luận nhân vật xấu tốt; không giận hờn mắng nhiếc cha mẹ, Sư trưởng, Thiện tri thức; miệng không khuyên người tạo tội, không cấm người làm phước.

Nguyện xin miệng thường tán thán Tam bảo; tán thán người hoằng thông giáo pháp, nêu cao công đức truyền giáo ấy; chỉ bày quả báo thiện ác lành dữ cho người; miệng thường giác ngộ cho người biết rằng thân nầy chết rồi, thần thức không mất; miệng thường phát ra lời lành khiến người nghe được lợi ích; miệng thường diễn nói mười hai bộ kinh của Phật, miệng thường nói hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh, sẽ được thường, lạc, ngã, tịnh; miệng thường dạy người hiếu dưỡng cha mẹ, kính thờ Sư trưởng; thường khuyên người quy y Tam bảo, thọ trì năm giới, thập thiện lục niệm; miệng thường tán tụng kinh điển; nói các việc lành; miệng thường dạy người gần thiện tri thức; xa ác tri thức; miệng thường nói vô lượng công đức của hàng thập trú Bồ tát và Phật địa; miệng thường khuyên người tu hạnh Tịnh độ; trang nghiêm quả Phật; miệng thường dạy người lễ bái Tam bảo; miệng thường dạy người xây dựng hình tượng, làm các việc cúng dường; miệng thường dạy người làm các việc thiện gấp như cứu lửa cháy dầu; miệng thường dạy người cứu giúp người nghèo khổ, không tạm nghỉ.

Đã phát nguyện về miệng rồi, Đại chúng cùng nhau chí thành đảnh lễ quy y thế gian Đại từ bi phụ:

Nam mô Di Lặc phật

Nam mô Thích Ca Mâu ni Phật

Nam mô Thế Hoa Phật

Nam mô Cao Đảnh Phật

Nam mô Vô Biên Biện Tài Thành Phật

Nam mô Sai Biệt tri Kiến Phật

Nam mô Sư Tử Nha Phật

Nam mô Lê Đà Bộ Phật

Nam mô Phước Đức Phật

Nam mô Pháp Đăng Cái Phật

Nam mô Mục Kiền Liên Phật

Nam mô Vô Ưu Quốc Phật

Nam mô Ý Tứ Phật

Nam mô Lạc Bồ Đề Phật

Nam mô Sư Tử Du Hý Bồ tát

Nam mô Sư Tử Phấn Tấn Bồ tát

Nam mô Vô Biên Thân Bồ tát

Nam mô Quán Thế Âm Bồ tát

Lại quy y như vậy mười phương tận hư không giới hết thảy Tam bảo.

Nguyện xin Tam bảo, dủ lòng từ bi cho chở nhiếp thọ, khiến chúng con tên . . . được như sở nguyện, mãn Bồ đề nguyện.

CHƯ HẠNH PHÁP MÔN

Lại nguyện xin hết thảy chúng sanh trong bốn loài sáu đường khắp mười phương, từ khi phát nguyện nầy về sau, tất cả chúng sanh đều đầy đủ chư hạnh phàp môn:

- Muốn có lòng tin Tam bảo cương quyết thì có cung kính pháp môn.

- Muốn không lòng nghi ngờ thì có kiên cố pháp môn.

- Muốn đoạn sự sanh tâm làm ác thì có sám hối pháp môn.

- Muốn lời nguyện được thanh tịnh thì có niệm hối pháp môn.

- Muốn không hủy phá ba nghiệp thì có hộ thân pháp môn.

- Muốn tịnh bốn nghiệp thì có hộ khẩu pháp môn.

- Muốn tâm thanh tịnhthì có hộ ý pháp môn.

- Muốn nguyện vọng được đầy đủ thì có bồ đề pháp môn.

- Muốn tất cả không hại thì có bi tâm pháp môn.

- Muốn lập đức hóa độ thì có từ tâm pháp môn.

- Muốn không hủy báng người khác thì có hoan hỷ pháp môn.

- Muốn không khinh dể người khác thì có chí thành pháp môn.

- Muốn diệt ba đường ác thì có Tam bảo pháp môn.

- Muốn hoàn toàn không giả dối thì có chơn thật pháp môn.

- Muốn không lòng bỉ ngã thì xả hại pháp môn.

- Muốn không do dự thì có tâm bỏ sự ràng buộc pháp môn.

- Muốn diệt trừ đấu tránh kiện tụng thì có ý vô tránh pháp môn.

- Muốn tu hạnh bình dẳng thì có ứng chánh pháp môn.

Lại nguyện xin cho hết thảy chúng sanh đầy đũ vô lượng pháp môn sau nầy:

- Tâm xu hướng pháp môn là quán tâm như huyễn.

- Ý đoạn pháp môn là xả bỏ cội gốc bất thiện.

- Thần túc pháp môn là thân tâm đều khinh tiện.

- Tín căn pháp môn là nguyện không thối chuyển.

- Tấn căn pháp môn là không xả pháp lành.

- Niệm căn pháp môn là khéo tạo đạo nghiệp.

- Định căn pháp môn là nhiếp tâm vào chánh đạo.

- Huệ căn pháp môn là quán lý vô thường khổ, không v.v...

- Tín lực pháp môn là vượt hẳn oai thế của ma vương.

- Tấn lực pháp môn là một phen tới không bao giờ lui.

- Niệm lực pháp môn là chưa tằng bỏ quên thiện niệm.

- Định lực pháp môn là diệt các vọng tưởng.

- Huệ lực pháp môn là xoay vần qua lại (vận chuyển tư tưởng).

- Truy giác pháp môn là tích cực tu hành Phật đạo.

- Chánh định pháp môn là nhập được tam muội.

- Tịnh tánh pháp môn là không ưa tu theo các thừa giáo pháp khác.

Nguyện xin cho chúng sanh đều được một trăm lẻ tám pháp môn như vậy của Bồ tát ma ha tát; thanh tịnh Phật độ, khuyến hóa người xan tham, tật đố, thảy đều thoát khỏi tám nạn; thảy đều nhiếp phục được người tranh tụng, sân khuể; siêng làm các việc lành, khéo nhiếp phục người lười biếng; thảy đều được định ý thần thông, thâu nhiếp các loạn tưởng, không cho vọng động.

Đã phát nguyện về ý căn rồi, Đại chúng lại cùng nhau chí thành đảnh lễ quy y thế gian Đại từ bi phụ:

Nam mô Di Lặc phật

Nam mô Thích Ca Mâu ni Phật

Nam mô Pháp Thiên Kính Phật

Nam mô Đoạn Thế Lực Phật

Nam mô Cực thế Lực Phật

Nam mô Huệ Hoa Phật

Nam mô Kiên Am Phật

Nam mô An Lạc Phật

Nam mô Diệm Nghĩa Phật

Nam mô Ái Tịnh Phật

Nam mô Tàm Quý Nhan Phật

Nam mô Diệu Kế Phật

Nam mô Dục Lạc phật

Nam mô Lâu Chí Phật

Nam mô Dược vương Bồ tát

Nam mô Dược thượng Bồ tát

Nam mô Vô Biên Thân Bồ tát

Nam mô Quán thế Âm Bồ tát

Lại quy y như vậy mười phương tận hư không giới hết thảy Tam bảo.

Nguyện xin Tam bảo dủ lòng từ bi cứu hộ nhiếp thọ khiến các chúng sanh trong bốn loài sáu đường, khắp ba cõi, nhờ sức công đức nhân duyên phát tâm, phát nguyện của Đạo tràng sám hối nầy, đều đầy đủ phước đức trí huệ, nhờ sức thần thông mà được tùy tâm tự tại.

PHẦN CHÚC LỤY

Ngày nay Đại chúng đồng nghiệp trong Đạo tràng, đã vì chúng sanh trong bốn loài, sáu đường mà phát thệ nguyện rồi; thứ lại xin đem các chúng sanh ấy phó chúc cho các vị ại Bồ tát. Nguyện xin chư Đại Bồ tát dủ lòng từ bi, đồng gia tâm nhiếp thọ cho chúng sanh được nhờ công đức sám hối phát nguyện nầy.

Lại nguyện xin dủ lòng từ bi niệm lực khiến hết thảy chúng sanh ấy đều muốn cầu vô thượng phước điền; hết lòng tin rằng: cúng dường Phật được vô lượng phước báo; khiến biết hết thảy chúng sanh một lòng hướng về đức Phật được vô lượng quả báo thù thắng thanh tịnh; nguyện xin cho chúng sanh đối với các Phật sự không có tâm keo rít mà phát tâm đại bố thí, không luyến tiếc gì.

Lại nguyện xin hết thảy chúng sanh đối với hết thảy cơ sở Phật giáo, phát tâm làm các việc phước điền vô thượng, xa lìa hạnh nguyện của Tiểu thừa; tu Bồ tát đạo được vô ngại giải thoát, thành nhất thế chủng trí của chư Phật.

Lại nguyện xin hết thảy chúng sanh đối các cơ sở Phật giáo trồng vô lượng căn lành; được vô lượng phước đức, trí huệ của Phật.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh thâu nhiếp lấy trí huệ sâu xa, nhìn vào vô thượng chí vương được đầy đủ thanh tịnh.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh được thần lực vô ngại tự tại, dạo chơi khắp hết thảy chỗ của chư Phật đã đến.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh nhiếp thủ lấy giáo lý Đại thừa, được vô lượng chủng trí, an trú bất động.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh thành tựu hoàn toàn phước điền đệ nhất, hay xuất sanh ra hết thảy trí huệ.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh đối với hết thảy chư Phật không có tâm hiềm khích, ân hận mà lại trồng các căn lành, tham cầu trí huệ của Phật.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh dùng được phương tiện nhiệm mầu đi đến hết thảy cõi nước trang nghiêm của chư Phật; trong một niệm đã đi sâu vào pháp giới không biết mỏi mệt.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh được thân tướng trang nghiêm, không ai có thể so sánh kịp; hay đi khắp hết thảy mười phương thế giới không nhàm chán.

Lại nguyện cho hết thảy chúng sanh đều thành tựu được thân tướng rộng lớn, đi lại tùy ý ; đều được thần lực của Phật; trang nghiêm hoàn toàn cảnh giới giải thoát, trong khoảng một niệm thực hiện được rõ ràng sức thần thông tự tại của chư Phật, khắp hư không pháp giới.

Đã phát đại nguyện như thế ấy rồi, rộng lớn như pháp tánh, cứu cánh như hư không; nguyện cho các chúng sanh đồng được như sở nguyện, mãn bồ đề nguyện. Đại chúng cùng nhau chí thành đảnh lễ Tam bảo.

Thảng hoặc như đệ tử tên . . . bị các quả báo khổ sở không thể cứu chúng sanh, nguyện xin đem các chúng sanh ấy phó thác cho:

Vô lượng vô biên, tận hư không giới pháp thân Bồ tát.

Vô lượng vô biên tận hư không giới vô lậu sắc thân Bồ tát.

Vô lượng vô biên tận hư không giới phát tâm Bồ tát.

- Hưng chánh Pháp Mã Minh Đại sư Bồ tát.

- Hưng tượng Pháp Long Thọ Đại sư Bồ tát.

- Mười phương tận hư không giới Vô Biên Thân Bồ tát.

- Mười phương tận hư không giới Quán Thấ Âm Bồ tát.

Văn Thù Sư Lợi Bồ tát

Phổ Hiền Bồ tát

Sư Tử Du Hý Bồ tát

Sư Tử Phấn tấn Bồ tát

Sư Từ Phan Bồ tát

Sư Tử Tác Bồ tát

Kiên Dõng Tinh Tấn Bồ tát

Kim Cang Huệ Bồ tát

Khí Ấm cái Bồ tát

Tịch Căn Bồ tát

Huệ Thượng Bồ tát

Thường Bất Ly Thế Bồ tát

Dược Vương Bồ tát

Dược Thượng Bồ tát

Hư Không Tạng Bồ tát

Kim Cang Tạng Bồ tát

Thường Tinh Tấn Bồ tát

Bất Hưu Tức Bồ tát

Diệu Âm Bồ tát

Bảo Nguyệt Bồ tát

Nguyệt Quang Bồ tát

Bạt Đà Bà Lôn Bồ tát

Việt Tam Giới Bồ tát.

Lại xin phú chúc hết thảy chúng sanh ấy cho tất cả mười phương tận hư không giới chư Đại Bồ tát.

Nguyện xin chư Đại Bồ ma ha tát dùng bổn thệ nguyện lực, thế độ chúng sanh lực mà nhiếp thọ mười phương vô cùng vô tận hết thảy chúng sanh; nguyện xin chư Bồ tát ma ha tát không xả bỏ chúng sanh, xem chúng sanh đồng như thiện tri thức, không có quan niệm chia rẽ; nguyện xin cho chúng sanh biết ơn chư Bồ tát, thân cận cúng dường chư Bồ tát. Nguyện xin chư Bồ tát thương xót nhiếp thọ, khiến các chúng sanh ấy được tâm ngay thẳng, theo dõi Bồ tát, không xa lìa Bồ tát. Nguyện xin cho chúng sanh biết vâng lời Bồ tát dạy bảo, không dám trái nghịch; được tâm kiên cố, không bỏ thiện tri thức, xa lìa tõi lỗi, tâm không thối chuyển; khiến chúng sanh vì thiện tri thức, không tiếc thân mạng, xả bỏ hết thảy, không trái ý thiện tri thức. Nguyện cho chúng sanh tu tập đại từ, xa lìa các điều ác; nghe chánh pháp của Phật đều hay thọ trì; nguyện khiến chúng sanh thiện căn nghiệp báo đồng như Bồ tát; hạnh nguyện đồng như Bồ tát; rốt ráo thanh tịnh, đầy đủ thần thông, tùy ý tự tại; tu đạo đại thừa cho đến khi chứng được hoàn toàn nhất thế chủng trí; ở trong thời gian ấy không có lười biếng; cỡi nghiệp trí huệ đến chỗ an ổn, được vô ngại đạo, hoàn toàn tự tại.

Trước hết là quy y Tam bảo, đoạn nghi, sanh tín, sám hối, phát tâm, hiển quả báo, xuất địa ngục, giải oán, tự khánh (vui mừng) phát nguyện, hồi hướng cho đến cuối cùng là phần chúc lũy nầy, như thế, có bao nhiêu công đức đều đem bố thí cho hết thảy chúng sanh, tận hư không giới, khắp mười phương. Nguyện xin đức Di Lặc Thế Tôn chứng giám cho chúng con, mười phương chư Phật, thương xót che chở cho chúng con. Những điều chúng con sám hối đều được thành tựu; nguyện cho chúng sanh đồng với Từ bi phụ. Sanh đến cõi nầy tham dự Hội Phật thuyết pháp đầu tiên; nghe pháp ngộ đạo; công đức trí huệ hết thảy đều đầy đủ, cùng với chư Bồ tát, bình đẳng không sai khác, nhập kim cang tâm, thành bậc chánh giác.

TÁN PHẬT CHÚ NGUYỆN

Đa già a già độ, a la ha tam miệu tam Phật đà, mười hiệu đầy đủ, độ người vô lượng dứt sạch sanh tử.

Nguyện xin nhờ công đức nhân duyên sám hối hôm nay cho các chúng sanh và mọi người đều được hoàn toàn như sở nguyện, mãn bồ đề nguyện:

1.- Đệ tử chúng con tên . . . những lời thệ nguyện hôm nay đã phát ra, nguyện xin nguyện nào cũng đồng như mười phương tận hư không giới hết thảy chư Phật, chư đại Bồ tát đã phát thệ nguyện.

2.- Chư Phật, chư đại Bồ tát đã có phát thệ nguyện không thể cùng tận, chúng con hôm nay thệ nguyện cũng như vậy, rộng như pháp tánh, cứu cánh như hư không; cùng tận đời vị lai, hết thảy số kiếp, chúng sanh không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận.

3.- Thế giới không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận;

4.- Hư không không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận;

5.- Pháp tánh không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận;

6.- Niết bàn không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận;

7.- Phật ra đời không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận;

8.- Trí huệ chư Phật không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận;

9.- Tâm tưởng biết không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận;

10.- Trí sanh khởi không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận, Thế gian đạo chủng, Pháp đạo chủng, trí huệ đạo chủng không thể tận, chúng con nguyện cũng không thể tận.

Nếu mười điều ấy có thể cùng tận, lời nguyện của chúng con mới có thể cùng tận. Mười điều ấy không cùng tận, nguyện chúng con không bao giờ cùng tận, hết thảy đều Hòa nam Tam thừa Thánh chúng.

TỪ BI ĐẠO TRÀNG SÁM PHÁP

QUYỂN THỨ MƯỜI

--- HẾT ---

Hết

Tăng thượng mạn: Chưa chứng quả Thánh mà lầm tưởng là đã chứng quả Thánh.

Chỗ sở đắc: Chấp lấy chỗ mình đã chứng, đã ngộ, đã hiểu biết, đã làm xong

Tà kiến: Nhận thức sai lầm ta vạy; không tin tội phước, không tin nhơn quả, không tin luân hồi v.v...

Tiểu thừa: Cỗ xe nhỏ: có ý chỉ cho giáo lý thấp kém của người trí thức còn kém tu theo giáo lý nầy chỉ trừ ngã chấp, không trừ được Pháp chấp, chỉ chứng đến quả A la hán là cùng. Chỉ độ cho mình, không độ cho người, Như cỗ xe nhỏ chỉ chở một người, đi không xa, chở không nhiều, dằn dẹp không được những đá to lớn, chỉ ép cát sạn thôi.

Đại thừa: Cỗ xe lớn: Chỉ cho giáo lý cao siêu vi diệu, trừ hết Ngã và Pháp chứng đến quả Phật, độ hết chúng sanh. Như cỗ xe lớn, chở nhiều người đi xa, dằn dẹp hết các đá lớn, đá nhỏ.

Sáu đường hay lục đạo:

1.- Địa ngục,

2.- Ngã quỉ;

3.- Súc sanh,

4.- A tu la,

5.- Người,

6.- Trời;

6 loài này cứ loanh quanh trong vòng luân hồi, lên xuống, ra vào, mãi bị sanh tử.

Tứ nhiếp pháp: Bốn phương pháp dùng thâu nhiếp chúng sanh:

1.- Bố thí,

2.- Ái ngữ,

3.- Lợi hành

4.- Đồng sự.

Tứ sanh: 4 loài chúng sanh

Bát bộ: Tám bộ:

1.- Thiên: Các vị trời.

2.- Long: Các vị rồng.

3.- Dạ xoa: Quỉ thần bay trên hư không

4.- Càn thát bà: Thần đánh nhạc trời, chỉ sống với mùi hương thơm

5.- A tu la: Quỉ thần gần như các vị trời mà không phải trời, vì không có đức độ mà ưa tranh đấu.

6.- Ca lầu la: Loài kim sí điểu (chim cánh vàng).

7.- Khẩn na la: Thần âm nhạc múa hát của Đế Thích.

8.- Ma hầu la dà: Thần rắn mãng xà.

Tám bộ nầy thường ủng hộ Phật pháp

Vô minh: Không sáng: Tức là món căn bản phiền não, đến địa vị Phật mới hết.

Tu đa la: Tàu dịch là Khế Kinh: lời Phật dạy hợp lý, hợp tình nên gọi là Khế Khinh.

Đại địa Bồ tát: Bồ tát đông vô số.

Vô trước tứ Sa môn: Các vị tu đã hoàn đến A la hán. 4 thánh quả của tiểu thừa.

Hết nghiệp Hữu lậu: Không còn một giống sanh tử, hành động cũng không còn lọt vào sanh tử nữa

Cảm ứng tương sanh: Cảm ứng sanh nhau. Nhơn thành quả, quả lại sanh nhơn, không bao giờ cùng.

Hạnh nghiệp: Nghiệp lành nghiệp dữ đã làm ra.

Phấn tảo: Áo do nhiều miếng vải cũ rách người ta bỏ, lượm giặt sạch, may lại mà bận, tu khổ hạnh đầu đà hay mặc áo nầy.

Tứ vô lượng tâm: Từ bi, hỷ xả.

Lục Ba la mật: Tàu dịch là Lục độ: sáu pháp tu để đến bờ giải thoát bên kia.

1.- Bố thí,

2.- Trì giới,

3.- Nhẫn nhục,

4.- Tinh tấn,

5.- Thiền định,

6.- Trí huệ.

Tứ vô ngại trí: Cũng gọi trí Vô ngại biện. - Bốn trí vô ngại của Phật:

1.- Pháp vô ngại: Thông hiểu giáp pháp nên nói cách vô ngại.

2.- Ngĩa vô ngại: Thông hiểu nghĩa lý cao siêu nói cách vô ngại.

3.- Từ vô ngại: Thông suốt ngôn từ của tất cả chúng sanh nên nói cách vô ngại.

4.- Lạc thuyết vô ngại: Hoan hỷ nói pháp cách vô ngại.

Lục thông: Sáu phép thần thông:

1.- Thiên nhãn thông: Mắt thấy thông suốt như mắt các vị trời, không có gì trở ngại, thế giới như vi trần cũng thấy hết.

2.- Thiên nhĩ thông: Tai nghe cách thông suốt, không có gì trở ngại.

3.- Túc mạng thông: Rõ biết các kiếp trước của mình và của c`húng sanh không có gì trở ngại.

4.- Tha tâm thông: Rõ biết được tâm chúng sanh, không có gì trở ngại.

5.- Thần thông túc: Bay đi khắp vô số thế giới không có gì trở ngại.

6.- Lậu tận thông: Tất cả phiền não đều sạch hết, không có gì trở ngại.

Bốn thú: hay 4 ác thú: Tức 4 đường ác: Địa ngục, ngã quỉ, súc sanh, a tu la

Năm tội ngịch: Giết cha, giết mẹ, giết A la hán, phá hóa hiệp của chúng Tăng, làm cho thân Phật ra máu (phá chùa, phá pháp, phá tượng v.v...)

Bốn điên đảo: 4 lối chấp đối các pháp sanh tử là vô thường, là khổ, là vô ngã, bất tịnh mà phàm phu lại cho là thường, là vui là ngã, là tịnh.

Còn đối với cảnh Niết bàn là thường, vui, ngã, tịnh; hàng Tiểu thừa cho là vô thường, không vui, vô ngã, bất tịnh.

Đoạn hữu vi, chứng vô vi là Nhị thừa. Đoạn cả hữu vi, cả vô vi là Bồ tát.

25 loài: Cũng gọi là 25 cõi. Nói hẹp thì có 3 cõi, 9 cõi; nói rộng là 25 loài, 4 châu, 4 ác thú và 6 cõi Trời Dục giới là 14 loài. Cộng với Sắc giới 4 cõi thiền thiên và cõi Trời Phạm thiên, cõi trời Vô tưởng và cõi trời Ngũ tịnh cư là 21. Cộng với 4 cõi trời không thiên của Vô sắc giới là 25.

Phạm thiên, Vô tưởng và Tịnh cư đều ở trong cõi Sắc giới tứ thiền. Ngoại đạo chấp Phạm thiên sanh ra vạn vật; Vô tưởng thì chấp là Niết bàn, Tịnh cư cho là chơn giải thoát. - Vì ngoại đạo vọng chấp như thế nên kể riêng ra cho biết đó là tà chấp.

Sáu thức: Sáu cái biết của tai, mắt, mũi, thân và ý.

Sáu trần: Sáu cảnh đối sáu thức: tiếng, sắc, hương, vị, xúc, pháp.

Người Vô lậu: Người đã chứng quả, không còn sanh tử nữa.

Pháp Vô lậu: Pháp thanh tịnh giải thoát, không phải pháp sanh tử hữu lậu.

Chấp đoạn: chết là hết.

Chấp thường: Chấp còn mãi không thay đổi, sau khi chết, không luân hồi.

Trước ngã: Chấp ta, chấp thân ta, ta khác với người ta chứng quả v.v...

Trước kiến: Chấp lấy sự hiểu biết riêng của mình theo năm món tà kiến, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ và giới cấm thủ, tộng ra cho đến 62 kiến.

Tam độc: 1- Tham: đối với cảnh thuận ham muốn không nhàm; 2- Sân: đối với cảnh nghịch sanh ngụy, lòng giận giữ; 3- Si: si mê, không biện biệt được chơn. Ba món này hay phá hoại thiện tâm xuất thế nên gọi là tam độc.

Tứ thủ: 1- Dục thủ: sự tham muốn chấp trước cảnh ngũ trần ở cõi Dục; 2- Kiền thủ: đối với thân ngũ ấm này vọng chấp cho là thật (thân kiến), hoặc chấp đoạn, chấp thường (biên kiến); 3- Giới thủ: giữ những giới pháp sai lầm; 4- Ngã ngữ thủ; tùy theo ngôn ngữ giả thuyết khởi ra chấp ngã, theo chỗ chấp đó mà cố giữ lấy.

Ngũ cái: 1- Tham dục cái; 2- Sân nhuế cái; 3- Thùy miên cái: tâm hôn trầm không làm chi được; 4- Trạo hối cái: trong tâm có sự ăn năn xao động; 5- Nghi cái: đối với việc gì cũng mờ ám, không biện biệt được chơn ngụy, tâm du dự không quyết đoán.

Lục thọ: Chỉ cho sự thọ lãnh của sáu căn đối sáu trần.

Thất lậu: 1- Kiến lậu; mắt trông thấy sắc không rõ sắc với tánh là bình đẳng cứ đắm vào phần sắc tướng mà sanh tâm phân biệt, nhận cảnh tốt xấu mà sanh tâm yêu ghét. 2- Chư căn lậu: không những nhãn căn mà cả các căn khác cũng thế. 3- Vong lậu: quên điều lành, dong ruổi theo điều ác; 4- Ác lậu: đối với nghịch cảnh sanh tâm ghét bỏ; 5- Thân cận lậu: không tuân lời thầy dạy, gần gũi bạn ác; 6- Ái lậu; gặp cảnh thuận thì ham mê mải miết; 7- Niệm lậu: không hiểu chân tâm vô niệm, cứ dong ruổi theo vọng niệm.

Bát cấu: Cấu là dơ bẩn, đối với Tam bảo chẳng những không tín ngưỡng tán thán lại còn phỉ báng. Ấy là ba cấu ở ba nghiệp; 4- Bất hiếu với cha mẹ; 5- Không kính thờ sư trưởng; 6- Không cứu giúp kẻ bần cùng; 7- Không săn sóc người đau ốm; 8- Không thương xót chúng sinh. Ba điều trước là kính điền, hai điều kế là ân điền, ba điều sau là bi điền. 8 điều này là phước điền cả. Đã không chăm nom ruộng phước ấy mà lại còn không cung kính, không biết ơn, không thương xót cho nên nói rằng vì tâm cấu mà tạo tất cả tội.

Cửu kiết: 1- Ái kiết: say đắm cảnh ngũ dục không rời; 2- Nhuết kiết: giận giữ bất bình đối với nghịch cảnh; 3- Mạn kiết: kiêu căng ngạo nghễ; 4 Vô minh kiết: ngu si mở ám đối với lẽ chân chánh; 5- Kiến kiết: tà kiến không tin nhơn quả; 6- Thủ kiết: vọng chấp sự hiểu biết không chơn chánh và giới pháp sai lầm làm lắm điều ác. 7- Nghi kiết: dụ dự không tin chơn lý, không tu hành theo hạnh chơn chánh; 8- Tật kiết: ghen ghét những bậc hiền đức; 9- Xan kiết: keo bẩn không chịu bố thí lại làm nhiều điều ác. Chín điều này ràng buộc chúng sanh trong đường sanh tử vì nó khiến chúng sanh gây nhiều tội lỗi.

Thập sử: Mười phiền não: tức là ngũ độn sử và ngũ lợi sử. Ngũ độn sử: 1- Tham dục sử; 2- Sân nhuế sử; 3- Vô minh sử; 4- Mạn sử; 5- Nghi sử, Ngũ lợi sử 1- Thân kiến sử; 2- Biên kiến sử; 3- Tà kiến sử; 4- Kiến thủ sử; 5- Giới thủ sử. Ngũ độn sử do ái trước mà có, Ngũ lợi sử do sự nhận thức sai lầm mà có. Cả hai đều gây nên phiền não.

Thập ác.- 10 ác:

Thân 3: Sát, đạo, dâm.

Miệng4: Vọng ngôn, ỷ ngữ, lưỡng thiệt, ác khẩu.

Ý 3: Tham sân si.

Trọng chướng. - Chướng ngại rất nặng: chỉ cho vô minh phiền não, nghiệp hoặc tạo ra các tội thập ác ngũ nghịch v.v... chướng ngại không cho giải thoát.

Lậu tận: hết các pháp hữu lậu được giải thoát.

Phương góc: Bốn góc xéo: đông nam, tây nam, đông bắc, tây bắc.

Tám nạn. - 1) Địa ngục, . - 2) Ngã quỉ - 3) Súc sanh . - 4) Cõi trời trường thọ - 5) Bắc Cu lô châu - 6) Đui điếc, câm, ngọng - 7) Thế trí biện thông - 8) Sanh ra trước Phật hay sau Phật. Tám chỗ nầy không có Phật pháp, là tai nạn của sự giải thoát.

Tứ ma. . - 1) Phiền não ma: Ma, tham sân si v.v... não hại thân tâm - 2) Ngũ ấm ma: Những sắc thọ, tưởng hành thức là ma não hai thân tâm, 3) Tử ma: Ma chết, hay cướp mạng sống - 4) Thiên ma: Ma trên cõi trời Tha hóa tự tại hay phá thiện pháp não hại người tu thiện.

Ngũ cái: Năm thứ ngăn che tâm tánh - 1) Tham muốn - 2) Giận hờn - 3) Ngủ nghỉ gọi là "thụy ma" - 4) Xao động, phàn nàn trong tâm, gọi là "điệu hối" - 5) Nghi ngờ lời Phật.

Thập Địa: 1)Hoan hỷ Địa, ─ 2) Ly cấu Địa, ─ 3) Phát quang Địa, ─ 4) Diệm huệ Địa, ─ 5) Nan thắng Địa, ─ 6) Hiện tiền Địa, ─ 7) Viễn hành Địa, ─ 8) Bất động Địa, ─ 9) Thiện Huệ Địa, ─ 10) Pháp vân Địa.

1.─ Hoan hỷ địa: Bồ tát thấy chúng sanh vì si mê tà kiến, đọa lạc nên phát tâm từ bi tu hạnh hỷ xả, bỏ cả thân tâm, không tiếc của cải nên cảm quả báo hoan hỷ.

2.─ Ly cấu địa: Bồ tát thấy chúng sanh tạo mười nghiệp ác, đọa vào đường tà nên phát tâm tu thập thiện, xả bỏ cấu uế.

3. ─ Phát quang địa: Bồ tát thấy chúng sanh si mê tâm tánh nên phát bồ đề tâm, như pháp mà tu hành nên trí huệ phát ra sáng suốt.

4. ─ Diệm huệ: Bồ tát thấy chúng sanh bị phiền não dày xéo nên phát tâm tu 37 phẩm trợ đạo, nên phát ra Diêm huệ.

5. ─ Nan thắng địa: Bồ tát thấy chúng sanh các hạ thừa say đắm cảnh hữu dư niết bàn, vừa vắng lặng, độc thiện kỳ thân, nên phát từ tâm tu bình đẳng gia hạnh ngộ được chơn đế và tục đế, được trí không sai biệt.

6. ─ Hiện tiền địa: Bồ tát thấy chúng sinh bị sa đọa luân hồi nên phát tâm tu hạnh bình đẳng lợi sanh nên cảm phát ra trí huệ hiện tiền.

7. ─ Viễn hành địa: Bồ tát vì phát thệ nguyện độ sanh, nên từ bi gia công tu tập tất cả những "pháp bồ đề phần" ngộ được tam muội: không, vô tướng, vô nguyện. Ba địa nầy tu về giả quán nhiều hơn, thiên về bên ngoài nên gọi là tri kiến.

8. ─ Bất động địa: Bồ tát không bỏ thệ nguyện, không chấp trước về tâm, ý, thức nên chứng được vô sanh pháp nhẫn, tất cả phiền não không còn lay động.

Nhưng đến địa vị nầy chư Phật luôn luôn kỉnh tỉnh Bồ tát phải nhớ lại bổn thệ nguyện độ sanh, nếu không thì Bồ tát cũng an trú bất động vào nội tâm không, không ra độ sanh.

9. ─ Thiện huệ địa: Bồ tát dùng vô lượng trí huệ quán sát đúng như sự thật hết thảy cảnh giới của chúng sanh, được trí huệ vô ngại, khéo thuyết pháp giáo hóa, lợi ích vô lượng cho chúng sanh.

10. ─ Pháp vân địa: Bồ tát do vô lượng trí huệ quán sát và hiểu biết tận tường tất cả các pháp tam muội hiện tiền, chứng được đạo quả như Phật thân như mây lành phủ khắp lên tất cả chúng sanh, trong hằng sa vô số vô lượng vô biên thế giới.

Từ địa thứ tám trở đi, đã chuyển được thức hành trì rồi nên quán sát bình đẳng, không giả nhất như, gọi là "Song Chiếu".

Chữ Địa có nghĩa là Bồ tát dùng công đức trí huệ tu tâm luyện tánh kết thành quả địa, nương dựa vào đó mà tiến lên quả Phật.

Thập địa nấy trong kinh Hoa Nghiêm có dạy rõ.

Nhất thế chủng trí: Trí huệ của Phật, khác với: Đạo chủng trí là trí của Bồ tát và khác với nhất thế trí là trí của Thanh văn. Nhưng đứng về phương diện tổng quát mà nói thì, Nhất thế trí cũng là trí của Phật

Đà la ni: Tàu dịch là tổng trì: tổng nhất thế pháp trì nhất thế nghĩa: là nói pháp môn nầy tóm thâu hết thảy pháp và nghĩa.

Tam đạt: tức Tam minh của A la Hán, nơi Phật gọi là tam đạt.

1.- Thiên nhãn biết suốt nhơn quả đời vị lai,

2.- Túc mạng: biết suốt nhơn quả dời quá khứ.

3.- Lậu Tận: biết suốt nhơn quả đời hiện tại, nên đoạn hết phiền não trong hiện tại.

Biết rõ ràng gọi là minh.

Biết rõ rồi đoạn tận gọi là đạt.

Tế khổ tư lương: lấy việc cứu khổ làm tư lương (lương thực) đi vào Niết Bàn.

Từ hàng: chiếc thuyền từ.

4 Vô lượng tâm: Từ, bi, hỷ, xả.

Lục độ: tức sáu phép ba la mật.

tứ vô lượng tâm.

Tam minh: Thiên nhãn minh, túc mạng minh và lậu tận minh.

Pháp nhãn tịnh: thấy được chơn đế lý cách rõ ràng.

Pháp vân địa: địa thứ 10 xem ở quyển 2.

Kim cang tâm: Đại tâm của Bồ tát kiên cố như ngọc kim cang không có gì phá hoại được.

Chiêu đề: Của thuộc 10 phương Tăng, do người thí, chỉ có nguyện cúng chung cho chúng Tăng ở khắp 10 phương, ai gặp thì dùng. Cất mà dùng riêng là sai với bản nguyện của thí chủ. Nếu thí chủ chỉ nguyện cúng cho chúng hiện tiền ở trong chùa, thì chúng hiện diện ở đó có quyền xử dụng.

Ba chướng: 1- Phiền não chướng. 2- Nghiệp chướng. 3- Khổ báo chướng. Vì phiền não tham, sân, si thúc đẩy nên tạo nghiệp, do tạo nghiệp nên bị quả báo đau khổ.

Năm sợ hãi: Bồ tát sơ học phát tâm có năm món sợ:

1- Sợ không sống: nên có của không thể thí hết vật sở hữu. 2- Sợ tiếng xấu: Vì sợ xấu nên không thể chung sống với chúng sanh mà tu (hòa quang đồng trần). 3- Sợ chết: Tuy phát tâm rộng lớn nhưng sợ chết, nên không thể xả thân. 4- Sợ đọa ác đạo: Vì sợ chết đọa đường ác nên đối trị các pháp bất thiện không dám làm để lợi ích chúng sanh. 5- Sợ oai đức của Đại chúng: Vì sợ có đông người hay sợ người có oai đức nên đối cảnh ấy không dám làm như Sư tử hống để lợi ích chánh pháp

Tám giải thoát: 1- Tưởng nội sắc thân mà quán ngoại sắc giải thoát. 2- Tưởng nội vô sắc thân mà quán ngoại sắc giải thoát. 3- Tịnh giải thoát thân tác chứng cụ túc trú giải thoát. 4- Không vô biện xứ giải thoát. 5- Thức vô biên xứ giải thoát. 6- Vô sở hữu xứ giải thoát. 7- Phi tưởng, phi phi tưởng xứ giải thoát. 8- Diệt thọ tưởng định thân tác chứng cụ túc trú giải thoát.

Bốn hoằng thệ: 1- Chúng sanh không số lượng, thệ nguyện độ hết. 2- Phiền não không cùng tận, thệ nguyện đều dứt sạch. 3- Pháp môn không kể xiết, thệ nguyện đều tu học. 4- Phật đạo không gì hơn, thệ nguyện đều viên thành.

Bảy trái me: Có người nghi bảy trái me không đáng gì, mà đọa địa ngục nên không tin. Họ không biết bảy trái me hay bảy lượng vàng cũng do một tâm ăn trộm. Me, vàng khác nhưng cái tâm ăn trộm chỉ một, nên tâm làm chủ động si ám nên đọa địa ngục là chỗ tối tăm.

Tiểu kiếp Người sống từ tám vạn tuổi, cứ 100 năm giảm xuống 1 tuổi, giảm xuống đến 10 tuổi, rồi cứ 100 năm tăng lên 1 tuổi, tăng đến 8 vạn tuổi. Một lần tăng, một lần giảm như vậy gọi là một tiểu kiếp. 20 lần tăng giảm như vậy gọi là một trung kiếp. Bốn trung kiếp hay 80 lần tăng giảm của một vòng thành, trụ, hoại và không thỉ gọi là một đại kiếp.

Đại kiếp Bằng 80 tiểu kiếp bằng 4 trung kiếp; (1 trung kiếp bằng 20 tiểu kiếp. Đại kiếp bằng một vòng thành, trụ, hoại và không.

Các căn: Nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý.

Do tuần: (Yojma) theo kinh chép mỗi do tuần có 16 dặm, mỗi dặm có 576 thước tây. Như thế mỡi do tuần hơn chín cây số, đây là tiểu do tuần, trung do tuần 40 dặm. 1 đại do tuần 60 dặm. (Xem kinh Tâm Địa Quán, trang 134 của Đại đức Tâm Châu dịch).

10 phiền não: Tức là 10 sử: Tham, sân, si, mạn, nghi: thân kiến, biên kiên, tà kiến, kiến thủ và giới cấm thủ.

Ngũ kiến: 1- Thân kiến: lầm chấp thân nầy thật có. 2.- Biên kiến: chấp rhân nầy hoặc chết là hết hoặc chết là còn mãi mãi không luân hồi. 3.- Tà kiến: không tin nhơn quả, không tin luân hồi hủy báng Tam bảo. 4.- Kiến thủ: không chịu bỏ ý kiến cũ mặc dầu biết là sai lầm. 5.- Giới cấm thủ: theo các giới cấm ngoại đạo.

62 kiến: Đối với năm ấm (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) ngoại đạo khởi ra bốn món chấp: 1- Chấp sắc lớn ngã nhỏ, ngã ở trong sắc. 2- Chấp ngã lớn sắc nhỏ, sắc ở trong ngã. 3- Chấp ngã ở ngoài sắc, riêng tự tại. 4- Chấp ngã tức là sắc.

Sắc ấm có 4 chấp. Năm ấm có 20 chấp. Chấp suốt ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai nhân thành 60 chấp, thêm vào 2 món chấp đoạn, chấp thường nữa thành ra 62 chấp.

Sơ địa: gọi là Hoan hỷ địa, địa thứ nhất trong hàng thập địa quả vị của Bồ tát.

Địa này rất vui, vì phát tâm từ bi tu hạnh hỷ xả, nên cảm quả báo ở địa này thật là vui.

Ba độc: Tham, sân, si.

Tam mật: Thân mật, khẩu mật, và ý mật. Phật lấy tất cả cảnh sắc làm thân, tất cả âm thanh làm khẩu, tất cả lý tưởng làm ý, và ba điều ấy biến khắp pháp giới, chỉ riêng Phật đã chứng được nên gọi là Phật.

Vô sanh pháp nhẫn: Nói tắt là vô sanh nhẫn: là cái lý thể thật tướng, chơn như bất động. Bồ tát từ sơ địa đến bát địa mới chứng được vô sanh nhẫn, gọi a bệ bạt trí, địa vị bất thối chuyển.

10 Trí lực của Phật:

1- Trí lực biết chỗ đúng đạo lý hay không đúng đạo lý của sự vật.

2- Trí lực biết nhơn quả nghiệp báo ba đời của chúng sanh.

3- Trí lực biết các môn thiền định giải thoát tam muội.

4- Trí lực biết các căn thắng (hơn) liệt (kém) của chúng sanh.

5- Trí lực biết được sức hiểu biết sai khác của chúng sanh.

6- Trí lực biết mọi cảnh giới sai khác của chúng sanh.

7- Trí lực biết được chỗ sẽ đến của mọi đường chúng sanh.

8- Trí lực biết dùng thiên nhãn không chướng ngại.

9- Trí lực biết được túc mạng vô lậu.

10-Trí lực biết dứt hẳn tập khí.

Ba nghiệp: Hành động củ thân khẩu ý

Vô minh trú địa: Tức là căn bản vô minh, cũng tức là pháp chấp, tức là chỗ y trú của hết thảy phiền não, tức là cái nguyên nhân của biến dịch, sanh tử nên gọi là trú địa.

Ba độc căn: Gốc ba độc tức là tham sâm si.

Tứ trọng: Tội sát, đạo, dâm, vọng là bốn tội nặng nhất.

12 điều khổ: Tức là 4 khổ và 8 khổ cộng lại: - 1) Sanh, - 2) lão, - 3) bệnh, - 4) tử khổ, - 5) ân ái biệt ly, 6) oán thù gặp gỡ, - 7) mong cầu không được, 8) năm ấm nung nấu.

Tám tà: Trái với tám chánh đạo: - 1) Tà kiến, - 2) tà tư duy, - 3) tà ngữ, - 4) tà nghiệp, - 6) tà phương tiện, - 7) tà niệm, - 8) tà định.

10 Tà đạo: 10 ác nghiệp: sát sanh, trộm, dâm, vọng, ỷ ngữ, ác khẩu, lưỡng thiệt, tham, sân, si.

Nhiếp oai nghi giới, - Nhiếp thiện pháp giới, - Nhiếp chúng sanh giới gọi là tam tụ tịnh giới, của Bồ tát cũng như: nguyện đoạn nhất thế ác, nguyện tu nhất thế thiện, nguyện độ nhất thế chúng sanh.

Tam đạt: tức tam minh của A la hán, - Thiên nhãn, túc mạng và lậu tận minh

Xan bẩm vị ương: Thọ lãnh giáo pháp của Phật không cùng tận.

Bát âm: Tám thứ âm thanh của Phật đã chứng được: 1) Cực hảo âm, - 2) Nhu nhuyến âm, - 3) Hòa thích âm, - 4) Tôn huệ âm, - 5) Bất nữ âm (không phải âm thanh của nữ nhơn) - 6) Bất ngộ âm, - 7) Thâm viễn âm, - 8) Bất kiệt âm.

Đại thiên: Tức tam thiên, đại thiên thế giới, một núi tu di, một mặt trời, một mặt trăng, bốn đại châu và núi thiết vi làm một tiểu thế giới - 1.000 tiểu thế giới gọi là một tiểu thiên thế giới - 1.000 tiểu thiên thế giới gọi là một trung thiên thế giơí - 1.000 trung thiên thế giới gọi là một đại thiên thế giơí. Cộng chung lại nói là tam thiên đại thiên thế giới.

Từ hóa lưu phương: Từ tâm đức Phật giáo hóa chúng sanh để lại danh thơm bất tuyệt.

Từ hẳn tám khổ: Tám khổ xem ở số 4 quyển 6.

Biên địa nơi không có Phật pháp, thường không biết lễ nghi, không có văn hóa, mỹ tục Trái với Trung quốc là nơi thường có Phật pháp, có lễ giáo.

Trường thọ thiên: Cõi trời phi phi tưởng, cõi cuối cùng của vô sắc giới, không có Phật pháp, hay đọa tà kiến, ngoại đạo.

Tà kiến: nhận thức sai lầm, không tin nhơn quả, luân hồi, hay hủy báng Tam bảo, hay theo ngoại đạo.

Thế trí biện thông: biện tài ngôn thuyết lanh lợi theo trí thế gian, bênh vực sự không tin của mình.

Tam thân Bồ đề: tức ba thân của Phật đã chứng được: 1- Pháp thân, 2- Báo thân, 3- Ứng thân.

Ngũ nhãn: nhục nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn. Năm thứ mắt nhận thấy có năm sức lực sai khác nhau.

Phật hành xứ: cảnh giới của Phật.

Lạc thuyết vô cùng: hoan hỷ nói pháp, không bao giờ cùng tận. Một món biện tài trong 4 biện tài của chư Phật.

Khách trần phiền não: phiền não làm nhiễm ô tâm tánh như bụi trần che gương lòng sáng suốt. Phiền não không phải vật.

Bát tự tại: 1- Một thân hay hiện làm nhiều thân. 2- Một thân nhỏ như bụi cát hay hiện đầy tam thiên đại thiên thế giới. 3- Thân to lớn cất lên rất nhẹ nhàng đến xa vô tận. 4- Hiện ra vô lượng thân theo vô số loại chúng sanh ở trong một quốc độ. 5- Các căn tai mắt dùng lẫn lộn được (như mắt có thể nghe, tai có thể ngửi, mũi có thể thấy). 6- Được tất cả các pháp mà tưởng như không có pháp nào. 7- Nói nghĩa một bài kệ trong kinh trải qua vô lượng kiếp cũng không hết nghĩa. 8- Thân biến khắp nơi như hư không.

Kiên cố bám víu, chỉ tạm bợ nên gọi là khách. Do mê lý tánh, gặp ngoại duyên kích thích tâm tánh phát động sanh ra phiền não. Nếu tịnh tâm tu hành thì phiền não hết.

Chuyển luân Pháp vương: Ông vua chuyển bánh xe pháp của Phật (chính là Đức Phật).

Thanh tịnh thú: Chỗ ở, nơi thác thai được thanh tịnh, tức là Y báo, Chánh báo, Tịnh độ.

Thất thánh tài: Bảy thứ của báu, của Thánh nhơn sau khi đã lên địa vị "Kiến đạo" rồi. Các kinh chia 7 thứ này có hơi khác nhau: 1.- Tín, 2.- Giới, 3.- Đa văn, 4.- Tàm, 5.- Quí, 6.- Xả, 7.- Huệ.

Nhất thế chủng trí: Trí huệ của Phật (Xem chú thích quyển 9 số 2)

37 phẩm trợ đạo: 37 pháp giúp cho đi đến Niết Bàn như con đường đạo lộ.

37 là: Tứ niệm xứ, Tứ Chánh cần, Tứ Như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề phần và Bát Thánh đạo vậy.

12 nhân duyên quán: Quán sát 12 nhân duyên:

1.- Vô minh, 2.- Hành, 3.- Thức, 4.- Danh sắc, 5.- Lục nhập, 6.- Xúc, 7.- Thọ, 8.- Ái, 9.-Thủ, 10.- Hữu, 11.- Sanh, 12.- Lão tử.

Sáu Ba la mật: Tức Lục độ: 1.- Bố thí, 2.- Trì giới, 3.- nhẫn nhục, 4.- Tinh Tấn, 5.- Thiền định, 6.- Trí huệ.

Đại bi Tam miệu: Tâm đại bi của Phật thường an trú bất động trong 3 trường hợp sau đây:

1.- Phật giáo hóa chúng sanh tin Phật, Phật cũng không vui mừng, tâm thường an trú nơi chánh niệm, chánh trí. 2.- Chúng sanh không tin Phật, Phật cũng không buồn phiền, tâm thường an trú nơi chánh niệm, chánh trí. 3.- Chúng sanh có khi tin, có khi cũng không tin, Phật cũng không vui mừng và cũng không buồn phiền, tâm thường an trú nơi chánh niệm, chánh trí.

Thập lưc: Tức 10 trí lực của Phật. (xem chú thích số 8, quyển 5)

Tứ vô sở úy: Bốn món không sợ 1.- Nhất thế trí vô úy: Hiểu biết tất cả Pháp thế và Xuất thế. 2.- Lậu tận vô úy: Dứt sạch các giống sanh tử hữu lậu. 3.- Thuyết chướng đạo: Nói rõ các đạo lý hay chướng ngại các tà ma ngoại đạo. 4.- Thuyết tận khổ đạo: Nói rõ đạo giáo hay diệt hại các thống khổ. -- Phật đứng dậy: Phật đối giữa đại chúng tự tuyên bố 4 điều ấy một cách hùng hồn, không sợ sệt.

-18 pháp bất cộng: 1.- Thân không lỗi. 2.- Miệng không lỗi. 3.- Niệm không lỗi. 4.- Không có tâm tưởng khác. 5.- Không có tâm bất định. 6.- Không có tâm không biết mà đã xả. 7.- Sự muốn không giảm. 8.- Tinh tấn không giảm. 9.- Niệm không giảm. 10.- Huệ không giảm. 11.- Giải thoát không giảm. 12.- Giải thoát tri kiến không giảm. 13.- Tất cả thân nghiệp đều hành động theo trí huệ. 14.- Tất cả khẩu nghiệp đều hành động theo trí huệ. 15.- Tất cả ý nghiệp đều hành động theo trí huệ. 16.- Trí huệ biết đời vị lai không ngại. 17.- Trí huệ biết đời quá khứ không ngại. 18.- Trí huệ biết đời hiện tại không ngại

8.400 pháp môn là pháp môn tu hành đối trị với 8.400 phiền não.

Pháp thân thường trú tức là chơn thân, thật tướng của Phật, cũng gọi là Phật tánh hay Pháp tánh.

Tam lậu: 1.- Dục lậu: chúng sanh bị vô minh ái nhiễm ràng buộc nên ở mãi trong Dục giới, không ra được. 2.- Hữu lậu: Chúng sanh bị vô minh, phiền não tạo nghiệp chịu quả nên không ra được các cõi sắc giới và Vô sắc giới. 3.- Vô minh lậu: Chúng sinh bị vô minh che lấp tâm tánh nên không ra khỏi ba cõi.

Ngũ cái: Năm món ngăn che tâm tánh: 1.- Tham dụ. 2.- Giận nóng. 3.- Ngủ nghỉ, tâm hôn trầm, tán loạn.4.- Trạo hối: Trong tâm có xao động, ăn năn. 5.- Nghi ngờ: Không phân biệt được chơn ngụy, do dự, không quyết định.

10 triền: 10 giây ràng buộc: 1.- Vô tàm: Có tội lỗi mà không biết hổ. 2.- Vô quý: Có tội lỗi người khác biết được mà không biết thẹn. 3.- Tật: Thấy người có đức hạnh hay ghen tị, ghen ghét. 4.- Xan: Keo kiết không biết bố thí. 5.- Hối: Ăn năn tội lỗi đã làm. Sám hối nên dứt tâm. 6.- Thùy miên: hôn mê, không tỉnh táo, không xét được thâm tâm. 7.- Trạo cử: trong tâm xao động. 8.- Hôn trầm: Tinh thần hôn mê không biết gì. 9.- Sân hận: Đối nghịch cảnh không nhẫn nhục mà hay sân hận. 10.- Phú: che dấu tội lỗi. - Mười pháp nầy trói buộc chúng sanh trong luân hồi đau khổ.

Bảy phương tiện:

1.- Ngũ đình tâm quán: a) Quán bất tịnh: để đối trị tâm tham dục. b) Quán từ bi: để đối trị lòng hay giận hờn. c) Quán sổ tức: để đối trị tâm tán loạn. d) Quán nhân duyên: để đối trị tâm si mê. đ) Quán niệm Phật: để đối trị nghiệp chướng.

2.- Biệt tướng quán: Quán sát riêng từng món ví như quán Tứ niệm xứ: Quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã.

3.- Tổng tướng quán: Trong một niệm quan sát tổng quát 4 pháp một lần: Thân thọ tâm pháp. Như quán thân bất tịnh thì biết cả thọ, tâm, pháp cũng vậy.

4.- Noãn vị: Lấy chỗ biệt tướng, tổng tướng, và quán cảnh Tứ đế, phát trí hiểu được một phần tương tợ Phật tánh, hàng phục được chút đỉnh phiền não. Cũng như hai cây gỗ cọ nhau mới thấy hơi nóng nóng.

5.- Đảnh vị: Theo noãn pháp tu tiến lên có phần thắng tấn, định huệ được rõ ràng, như lên đỉnh núi thấy rõ 4 phương.

6.- Nhãn vị: Bởi công tu từ trước có phần thắng tấn, với cảnh Tứ đế, có kham nhẫn làm vui.

7.- Thế đệ nhất vị: Tu Tứ đế đến đây sắp thấy Pháp tánh, vào Sơ quả đối với thế gian là hơn hết.

16 Thánh tâm: 16 hành tướng quán sát Tứ đế để vào địa vị kiến đạo sau khi đoạn được kiến hoặc.

16 hành quán: 16 phương pháp quán sát lý Tứ đế khổ trí nhẫn v.v...

Tứ đế: Khổ, Tập, Diệt, Đạo là 4 sự thật quyết định.

Bình đẳng vô tướng: Về phương diện Đại thừa thì Tứ đế có tính cách bình đẳng, vô tướng, vô lượng, vô tác, nên Tứ đế không có nghĩa tiêu cực mà là tích cựa, phát từ bi tâm cứu độ chúng sanh trước khi thành Phật.

Tứ quả: 4 quả vị của Tiểu thừa:

1.- Sơ quả gọi là Tu đà hoàn hay nhập lưu, còn 7 phen sanh tử nữa mới chứng A la hán.

2.- Nhị quả hay là Tư đà hàm, gọi là nhất lai: còn một phen sanh tử nữa mới chứng A la hán.

3.- A na hàm hay là Bất lai: không sanh lại nữa, chết rồi chứng quả A la hán.

4.- A la hán gọi là vô sanh: hết sanh tử luân hồi.

Tổng tướng. (xem chú thích số 17, Bảy phương tiện, quyển này)

Biệt tướng (xem chú thích số 17, Bảy phương tiện, quyển này)

Vô sanh nhẫn: cũng gọi là vô sanh pháp nhẫn: Chứng được Phật tánh là lý tánh, bất sanh, bất diệt. Từ sơ địa đến Bát địa Bồ tát mới vào được Vô sanh nhẫn.

Thập trú: Địa vị này sau khi đã qua khỏi địa vị Thập tín, thắng tấn lên đến Phật địa, đã vào không lý bát nhã rồi, an trú vào đó mà sanh công đức nên gọi là "địa".

Kim cang tâm: Tâm của Bồ tát kiên cố không thể phá hoại.

Vô minh: Không sáng, cội gốc của si mê, căn bản của tham, sân, si, phiền não do vô minh mà sanh. Đến địa vị Phật mới hết vô minh, sanh giác ngộ.

10 trí lực:(xem chú thích số 8 quyển 5).

4 món vô úy(xem chú thích số 10 quyển này).

16 pháp bất cộng(xem chú thích số 11 quyển này).