Luận Về Con Đường Giải Thoát

Phẩm Hành Môn Thứ 2

Ở đây tìm cầu chỗ nhị thiền. Tư duy sơ thiền quá hoạn về 2 loại công đức.

Lúc ấy người tọa thiền muốn vui khởi đệ nhị thiền rồi.

Đối với sơ thiền, thân được tự tại. Vì sao vậy?

Nếu ở chỗ sơ thiền mà không được tự tại, tuy lại tư duy muốn trừ giác quán, muốn được nhị thiền; nhưng cuối cùng lại thoái thất. Kết cuộc chẳng kham nổi việc khởi lên thiền định thứ 2. Lại cũng chẳng thể nhập vào nơi sơ thiền. Như Đức Thế Tôn đã dạy. Vì các Tỳ Kheo ấy mà dụ như con trâu núi con. Con trâu con ấy ngu si chẳng biết nơi ăn. Vì chưa rõ lối đi, mà muốn đi xa, lại tự nghĩ rằng: Ta nay sẽ đến chỗ chưa đến, ăn thử cỏ chưa ăn; uống thử nước chưa uống. Chân trước chưa đứng vững mà 2 chân sau đã lo chạy. Vấp ngã chẳng vững, chưa thể đến trước được. Cuối cùng rồi chẳng thể đến thử nơi chưa đến. Lại cũng chẳng thể được ăn thử cỏ chưa ăn. Đồng thời cũng chẳng thể uống được nước chưa uống. Liền lại suy nghĩ, tức chẳng thể đến. Cũng đúng như điều nầy xưa nay các Tỳ Kheo việc ăn uống cũng như thế, ngu si chưa đạt được; chẳng biết chỗ đi; chẳng hiểu rõ chỗ ly dục mà nhập vào sơ thiền. Chẳng tu pháp nầy, chẳng học tập nhiều. Thường tự chấp việc suy nghĩ mà muốn nhập vào nhị thiền, lìa nơi giác quán; chẳng thể tự an. Lại liền nghĩ rằng: Ta chẳng thể được vào nhị thiền, lìa nơi giác quán. Lại muốn lui và nhập vào sơ thiền ly dục. Ngu si Tỳ Kheo như con trâu con kia chẳng hiểu rõ bước đi. Cho nên, nên tu sơ thiền, làm cho tâm được tự tại. Đối với lúc chưa ăn cũng như lúc ăn rồi, đầu đêm cuối đêm tùy theo tâm mà vui.

Tùy theo chỗ muốn lâu mau mà theo ý, chẳng nghi ngại. Vì khởi nhập quán. Hoặc từ một lúc cho đến nhiều lúc; nhiều vào nhiều ra. Nếu từ một lúc cho đến nhiều lúc, đối với sơ thiền kia thành được tự tại, được tự tại vui; khởi đệ nhị thiền vượt khỏi sơ thiền. Lại liền suy nghĩ: Sơ thiền nầy thô, đệ nhị thiền tế. Đối với sơ thiền thấy có chỗ lo; đối với đệ nhị thiền thấy có công đức.

Hỏi rằng: Thế nào là sơ thiền quá lo?

Đáp rằng: Gần ngũ cái oán, tham giác quán động. Thân thành giải đãi, tâm thành tán loạn. Tất cả các pháp nầy là chỗ định thô.Chẳng trụ chứng nơi thần thông. Tức vui sơ thiền chẳng hơn thắng phần. Đây gọi là sơ thiền quá lo. Đệ nhị thiền công đức là đối trị với đây. Khi quán sơ thiền quá lo rồi, lại thấy công đức nơi đệ nhị thiền. Đây là tất cả việc nhập tướng, tác ý, tu hành đệ nhị thiền. Chẳng tác ý hòa hợp sơ thiền. Chẳng tác ý là giác; chẳng tác ý là quán, mà từ định sanh, hỷ lạc tự tại. Làm cho tâm thọ trì. Kẻ tọa thiền kia như thế tác ý, chẳng lâu giác quán thành diệt, lấy định mà khởi, hỷ lạc tự tại, làm cho tâm an trụ. Đây nghĩa là nhị thiền tứ chi. Kẻ tọa thiền kia giác quán diệt rồi, thành tin bên trong, tâm thành một tánh, không giác không quán. Từ định sanh hỷ lạc, nhập vào nhị thiền. Đây lần lượt nhập vào tất cả công đức. Giác quán diệt nghĩa là lấy thiện phân biệt. Giác quán diệt lại có tên là đoạn.

Hỏi rằng: Vì sao mà giác quán diệt?

Đáp rằng: Lại ở đây là chỗ lo của sơ thiền giác quán và tất cả căn của giác quán và lo về giác quán. Cùng căn giác quán và giác quán đều trừ vậy, thành giác quán diệt. Lại nữa lấy việc đoạn trừ thiền thô bên dưới, được thiền tốt bên trên. Lại làm cho lần lượt diệt. Bên trong hiện chứng gọi là nội. Nội có 3 loại. Một là nội nội; hai là nội định; ba là nội hành xứ.

Thế nào gọi là nội nội?

Nghĩa là 6 nội nhập. Nội định ở nơi tứ quán thân; đây gọi là nội định, Nội hành xứ ở nơi nội tự tư ý; nghĩa là tánh nầy chẳng ra ngoài để nhiếp. Đây gọi là nội hành xứ. Đối với trong kinh nầy, nội nội có thể vui.Tín là lòng tin chân chánh, suy nghĩ chân chánh, tăng trưởng lòng tin. Đây gọi là tín.

Đối với bên trong tâm. Đây gọi là nội tín.

Nội tín có tướng gì? khởi gì? xứ gì?

- Bất loạn là nội tín tướng. Tịch tĩnh là vị. Chẳng trọc là khởi; giác quán là xứ. Tâm thành một tánh nghĩa là tâm trụ nơi chánh định. Đây nghĩa là tâm thành một tánh.

Tâm thành một tánh là nghĩa gì?

- Tâm đây là ý. Một gọi là niệm; gọi tên là như nghe luận thuyết mà sanh tánh. Tánh nầy nói nghĩa là tự nhiên. Đây là đệ nhị thiền, một lòng có thể diệt giác quán; lấy một tánh được khởi. Đây gọi là tâm thành nhứt tánh.

Tâm thành nhứt tánh là tướng gì? vị gì? khởi gì? xứ gì?

- Lấy sự chuyên chánh làm tướng; lấy tịch tĩnh làm vụ; lấy vô lãng (chẳng khuấy động) làm khởi; lấy giác quán diệt làm xứ.

Hỏi rằng: Tín và tâm, thành một tánh thì vì sao không phải chỗ sở nhiếp ở sơ thiền?

Đáp rằng: Sơ thiền lấy giác quán làm lãng động vậy. Thành dơ; nội tín, tâm thành một tánh là thành chẳng thanh tịnh. Như nước có sóng gió; thấy hình ảnh của mặt mình chẳng nguyên vẹn. Như vậy, sơ thiền giác quán là sóng. Sóng động nên chẳng thành vậy. Nội tín và tâm nhứt tín, thành chẳng thanh tịnh. Cho nên lấy thiền chi, chẳng phải sơ thiền mà nhiếp.

Vô giác vô quán nghĩa là đoạn giác vô quán, lìa quán vô quán.

Hỏi rằng: Giác quán diệt vô giác vô quán. Đây là 2 loại đoạn giác quán. Vì sao lại nói hai?

Đáp rằng: Giác quán diệt nghĩa là làm hiện nội tín. Tâm một tánh làm nhơn; vô giác vô quán. Lấy hiện tịch tĩnh để thành hỷ lạc diệu tướng. Lại nữa giác quán diệt là lấy giác quán nầy thấy giác quán quá lo; đoạn trừ pháp lo kia, vô giác vô quán vậy. Đoạn sắc giới giác quán. Lại nữa vô giác vô quán có 2 loại. Một là chẳng lấy giác quán, diệt vô giác vô quán; lấy giác quán diệt vô giác vô quán. Đối với 5 thức nầy và đệ tam thiền v.v... Chẳng lấy giác quán diệt thành vô giác vô quán. Đệ nhị thiền là lấy phương tiện tịch tĩnh vậy. Lấy giác quán diệt thành vô giác vô quán. Đây nói 2 nghĩa. Từ định sanh gọi là định. Sơ thiền từ trí kia sanh. Đệ nhị thiền thành từ sơ thiền định mà sanh. Lại nữa định nghĩa là nơi đệ nhị thiền và một tâm cùng sanh vậy. Định sanh hỷ lạc; hỷ lạc là sự phân biệt đầu tiên. Đệ nhị thiền là nương vào sơ được tên. Đây là đệ nhị thiền nhập chánh thọ vậy. Nghĩa là nhập đệ nhị thiền. Thiền là nội tín hỷ lạc nhứt tâm; gọi tên là thiền. Nhập chánh thọ trụ nghĩa là thành được đệ nhị thiền, lìa nơi 2 chi. Thành tựu 2 chi, 3 loại thiện và 10 tướng cụ túc; tương ưng với 23 công đức. Đây là trụ nơi công đức ở cõi Trời. Sanh vào Quang Diệu Thiên, như ở đầu đã nói rộng. Ở cõi trời là từ định sanh hỷ lạc; qua khỏi cõi của người ở nên gọi tên là chỗ ở của Trời. Cho nên Đức Thế Tôn bảo các vị Tỳ Kheo rằng: Như ao sanh nước, chẳng phải 4 phương đến. Chẳng phải mưa thành, không do thời tiết. Đây là từ suối mà ra, trong mát, đượm nhuần chảy đi. Như thế các Tỳ Kheo! Thân nầy từ định sanh hỷ lạc, làm cho được thanh lương, chẳng phải không thấm nhuần, từ định sanh hỷ, tràn khắp thân nầy; giống như nước suối. Kẻ tọa thiền kia nhập vào nhị thiền thì thân nầy có thể biết; như chẳng từ 4 phương, chẳng có nước chảy đến, chẳng từ trời mưa. Như vậy giác quán diệt có thể biết. Như đây từ dòng suối mà ra vậy; làm cho thân đầy đủ, chẳng khởi giao động. Như đây từ định sanh hỷ lạc. Đây gọi là sắc thân tròn đầy, chẳng khởi tâm loạn. Như lấy nước lạnh làm cho thân mát đều khắp nơi. Như thế từ định sanh hỷ lạc. Tất cả gọi là sắc thân tròn đủ, tu định quả báo. Như thế sanh vào cõi Trời Quang Diệu công đức. Đây là đệ nhị thiền có 3 loại. Hạ, Trung, Thượng. Đây là người tọa thiền, tu hạ thiền. Khi mạng chung, sanh vào Thiểu Quang Thiên, thọ mệnh 2 kiếp. Kẻ tu trung thiền, sanh vào Vô Lượng Quang Thiên, thọ mệnh 4 kiếp. Tu thượng thiền, sanh vào Quang Diệu Thiên, thọ mệnh 8 kiếp.

Niệm nhị thiền quá hoạn. Lúc bấy giờ người tọa thiền tu đệ nhị thiền rồi, thân được tự tại; đệ nhị thiền thô, tam thiền tịch tĩnh; biết nhị thiền quá hoạn; thấy công đức nơi tam thiền, khởi đệ tam thiền.

Vì sao mà nhị thiền quá hoạn?

Nghĩa là gần giác quán là cái đức của định. Cùng tương ưng với hỷ đầy khắp nên thiền thành thô. Lấy hỷ thành mãn tâm đầy dũng dượt; chẳng thể khởi trừ thiền chi. Nếu đắm trước nơi hỷ; tức liền mất đi. Nếu biết là mất, tức thành chẳng mất. Nếu chẳng hay làm việc chứng thần thông; nếu vui nhị thiền, chẳng thành thắng phần; nên biết đệ tam thiền quá hoạn. Thấy đệ tam thiền công đức là đối trị với điều nầy. Quán rồi nhị thiền quá hoạn. Lại thấy tam thiền công đức. Đây nương vào tất cả nhập tướng tác ý, làm cho tâm hỷ diệt, lấy mà do hỷ lạc thọ trì tâm, như thế tác ý. Chẳng chờ lấy vô hỷ lạc làm cho tâm được an ổn giải rõ nơi tam thiền chi. Kẻ tọa thiền kia chẳng nhiễm hỷ vậy, được trí xả niệm, lấy thân thọ lạc mà các bậc Thánh hay nói: Đắc xả niệm trí, vui ở nơi đệ tam thiền chánh thọ. Đây là chỗ tất cả nhập công đức chẳng nhiễm hỷ vậy. Hỷ như trước đã phân biệt rồi. Chẳng nhiễm là đoạn hỷ, được xả trụ.

Thế nào là xả?

Đây xả, đây hộ; chẳng thối chẳng tiến, là tâm bình đẳng. Đây nghĩa là xả. Đối với xả nầy có 8 loại. Nghĩa là thọ xả, tinh tấn xả, kiến xả, bồ đề giác xả, vô lượng xả, lục phần xả, thiền chi xả, thanh tịnh xả, ngũ căn vi thọ xả. Có lúc chẳng tác ý xả tướng. Vì tinh tấn mà xả. Khổ, tập nay ta đang đoạn, thành được xả. Vì kiến xả, tu bồ đề giác. Đây gọi là Bồ Đề xả. Từ bi hỷ xả; đó là vô lượng xả. Lấy mắt để xem màu sắc chẳng khổ chẳng vui, thành xả. Đây là lục phần xả. Chẳng nhiễm cho nên thành xả trụ vậy. Đây là Thiền chi xả, xả niệm thanh tịnh. Đây là thanh tịnh xả. Đây là 8 xả trừ thọ xả. Ngoài ra 7 pháp xả kia là bình đẳng xả. Lại nữa cũng có 3 loại xả. Một là tương ưng thừa; hai là kinh doanh nhỏ; ba là chẳng kinh doanh. Đối với tất cả việc hành thiền, là thiền bình đẳng phương tiện. Chẳng gấp rút, chẳng trì trệ. Đây gọi là tương ưng thừa xả. Đây là hạ xả, gần với đệ nhị thiền; hay đoạn tâm dũng dượt. Nếu tâm không kinh doanh; gọi đây là xả kinh doanh ít. Xả nầy gần đệ tam thiền. Điều nầy có thể đoạn tất cả tâm dũng dượt, mà bất động thân tâm, không có tâm lo việc kinh doanh. Đây gọi là vô sự xả. Xả nầy gần với đệ tứ thiền.

Xả ấy tướng gì? vị gì? khởi gì? xứ gì?

- Bình đẳng là tướng; vô sở trước là vị; vô kinh doanh là khởi; vô nhiễm là xứ.

Hỏi rằng: Vì sao nói xả nầy đối với thiền nầy, chẳng phải đệ nhị thiền và sơ thiền?

Đáp rằng: Đây là xứ hỷ mãn, chưa diệt tâm chấp trước; lấy duyên hỷ lạc; cho nên chưa diệt, mà đại dũng dượt đầy khắp thân tâm. Cho nên đối với 2 loại thiền chẳng nói xả, mà chẳng đầy đủ vậy. Đối với đệ tam thiền nầy, vô hỷ nhiễm vậy, mà diệt đi tướng chấp trước nên thành khởi Thiền chi.

Do đây mà Thiền chi tự tại vậy. Nói là xả niệm chánh trí.

Vì sao mà niệm?

Niệm tùy theo niệm kia, niệm giác nhớ nghĩ chẳng quên. Niệm có nghĩa là niệm căn, niệm lực, chánh niệm. Đây gọi là niệm.

Hỏi rằng: Niệm có tướng gì? vị gì?, khởi gì? xứ gì?

Đáp rằng: Lấy tùy niệm làm tướng; chẳng vọng làm vị; thủ hộ (giữ gìn) làm khởi. Tứ niệm làm xứ.

Vì sao gọi là trí?

Trí giải làm huệ. Chánh trí nầy đây gọi là trí. Đối với chánh trí nầy có 4 loại. Đó là hữu nghĩa trí; tự tướng trí; bất ngu si trí; hành xử trí. Đối với đây, trí có nghĩa là 4 oai nghi. Tự tướng trí là nhập vào không xứ. Bất ngu si trí là biết 8 pháp của thế gian. Hành xứ trí nghĩa là đối với sự xứ thì kinh nầy, hành xứ trí là khả thủ.

Hỏi rằng: Trí có tướng gì? vị gì?, khởi gì? xứ gì?

Đáp rằng: Chẳng ngu si làm tướng; duyên trước là vị; chọn lựa các pháp là khởi, chánh tác ý là xứ.

Hỏi rằng: Vì sao niệm nầy chánh trí tất cả xứ chẳng ít?

Đáp rằng: Nếu người thất niệm chẳng khởi chánh trí, chẳng tham khởi thiền ngoại hành.

Hỏi rằng: Vì sao nói đệ tam thiền? chẳng nói đệ nhị thiền và sơ thiền?

Đáp rằng: Đối với đây hỷ là đầu; thô thiền chi diệt rồi; chánh định tế vậy. Định nầy nhập vào tế xứ, mà chánh trí nầy hay chịu khởi đệ tam thiền. Cho nên lấy thiền chi tự tại. Lại nữa thiền nầy dễ khởi, đến lạc xứ kia. Nơi chỗ khí vị cao, lại làm cho tâm ngu. Đây gọi là trước xứ. Cho nên đối với thiền nầy biết được tự tại, kham nhẫn đoạn hỷ. Lại nói hỷ lạc là cùng với thân hữu. Cho nên niệm nầy trí phân biệt. Vô hỷ hữu lạc nơi việc thành trụ. Như trâu con kia tùy theo với mẹ, chẳng ép hai tai chạm vào thân mẹ, như thế vô hỷ hữu lạc. Lấy niệm trí phân biệt lạc, được trụ hành xứ. Nếu chẳng phân biệt từ từ, lại nhập vào nơi hỷ thành thiền thoái phần; lấy thiền chi nầy tự tại nên nói niệm trí, mà xả niệm trí nầy thành tựu, cho nên nói có xả niệm trí lấy thân thọ lạc.

Hỏi rằng: Tâm vui cái gì?

Đáp rằng: Tâm nhiếp thọ là tâm lạc. Từ tâm xúc, sanh nhiếp thọ, là tâm lạc thọ. Đây nghĩa là vui.

Hỏi rằng: Những gì là thân?

Đáp rằng: Tưởng ấm, hành ấm. Đây gọi là thân.Niềm vui nầy mà thân thọ, tức thân thọ lạc.

Hỏi rằng: Vì sao lạc nầy không hỷ? Chẳng lấy thân làm thọ?

Đáp rằng: Đối với đệ tam thiền, lạc căn diệt. Vì sao mà Đức Thế Tôn nói nơi đệ tam thiền lạc căn diệt, tức là lạc mà Thánh nhơn hay nói. Thánh đây là Phật và các vị đệ tử. Khai mở cho hợp căn cơ rồi chế dạy, phân biệt chỉ bày. Đây gọi là lời Thánh nói.

Hỏi rằng: Vì sao bậc Thánh nói đối với thân nầy chẳng phải dư xứ?

Đáp rằng: Đây là đệ tam thiền dễ khởi đến lạc xứ kia. Nơi kia vô thọ lạc. Thánh giả hướng đến nơi lạc trụ. Đây là việc Thánh nhơn thành tựu. Đây là Thánh nhơn nói thiền nầy thắng thành xả. Có niệm lạc trụ thành xả niệm lạc. Đây là phân biệt thành tựu. Nhập vào đệ tam thiền. Đệ tam nầy nương vào tên thứ 2 nên là thứ 3. Đệ tam thiền tức là xả niệm chánh trí, lạc nhứt tâm. Đây nghĩa là Thiền thành tựu. Nhập trụ là kia được đệ nhị thiền. Lìa nhứt phần ngũ phần. Thành tựu 3 giống lành; 10 tướng đầy đủ; tương ưng với 22 công đức. Sanh vào cõi trời Biến Tịnh Thiên. Như sơ thiền nói rõ. Sống ở cõi Trời vô hỷ lạc trụ; vượt lên trên cõi người; nên nói là ở cõi Trời.

Cho nên Đức Thế Tôn dạy các Tỳ Kheo rằng:

Như thế các Tỳ Kheo! Đối với hoa Uất Ba La trong ao; hoa Phần Đà Lợi trong ao. Nếu là hoa Uất Ba La, hoa Ba Đầu Ma, hoa Phần Đà Lợi, sanh trong nước thì nước làm cho lớn lên. Từ nước và ở trong nước. Từ gốc cho tới ngọn đầy đủ cả nước. Như thế các Tỳ Kheo! Thân nầy lấy vô hỷ lạc làm cho nhuần khắp.Lấy vô hỷ lạc biến mãn thân tâm. Đối với Uất Ba La, Ba Đầu Ma, Phần Đà Lợi hoa từ nước mà lên; như thế nhập vào tam thiền, thân nầy sẽ biết như cọng sanh nước. Từ gốc đến đầu tất cả đều đầy đủ. Như thế nhập vào tam thiền thân nầy lấy vô hỷ là lạc; biến khắp thân tâm, tu định quả báo. Như thế sanh vào cõi trời Biến Tịnh Thiên công đức. Đây là đệ tam thiền có 3 loại. Đó là thượng, trung và hạ.

Đối với người tọa thiền tu hành hạ thiền, khi mệnh chung sanh vào cõi Thiểu Tịnh Thiên, thọ mệnh ở đó 16 kiếp. Kẻ tu hành trung thiền, sanh vào cõi trời Vô Lượng Tịnh Thiên, thọ mạng ở cõi trời kia là 32 kiếp. Tu hành thượng thiền, sanh vào cõi Biến Tịnh Thiên, thọ mệnh ở đó 64 kiếp. Niệm tam thiền rồi, lúc bấy giờ người ngồi thiền như thế làm rồi, thân ở cõi Tam Thiền được tự tại lạc. Khởi đệ tứ thiền, vượt qua khỏi đệ tam thiền. Đệ tam thiền thô, đệ tứ thiền diệu. Thấy đệ tam thiền quá hoạn. Lại thấy đệ tứ thiền công đức.

Vì sao mà đệ tam thiền quá hoạn?

Nghĩa là gần hỷ làm oán. Chánh định mà lạc chi thô. Chẳng thể kham nhẫn mà được thiền thông. Đệ tam thiền chẳng thành thắng phần; nên thấy đệ tam thiền ở đây quá hoạn. Thấy đệ tứ thiền là công đức. Đây là sự đối trị. Người tọa thiền kia thấy như thế rồi cho rằng đệ tam thiền là quá hoạn. Thấy đệ tứ thiền là công đức. Chỉ có kia mới làm tất cả nhập tướng tác ý, làm cho hiện diệt, lạc diệt. Vì do xả tâm thọ trì tác ý như thế chẳng lâu. Vì do xả tâm đạo được an giải nơi tứ thiền chi. Người tọa thiền kia đoạn lạc vậy. Đầu tiên lấy sự đoạn khổ mà sơ hỷ, ưu hết vậy. Chẳng khổ chẳng lạc, xả niệm thanh tịnh thành tựu việc ở nơi tứ thiền. Đây là địa nhập tất cả công đức. Đoạn lạc tên là thân đoạn lạc. Kẻ đoạn khổ gọi là thân đoạn khổ. Trước vui, lo hết. Hỷ ấy là tâm lạc.

Ưu ấy là tâm khổ. Tất cả đều tận diệt vậy.

Hỏi rằng: Lạc, khổ, ưu rồi đoạn diệt chỗ nào?

Đáp rằng: Sơ thiền thì diệt. Đối với đệ tứ thiền nầy Phật nói khổ diệt.

Hỏi rằng: Xứ nào khổ căn khởi, chẳng dư thì mất?

Đáp rằng: Phật bảo các Tỳ Kheo! Sơ thiền thành tựu lìa dục. Xứ nầy khổ căn khởi, vô dư thì mất.

Hỏi rằng: Vì sao đối với sơ thiền khổ căn diệt?

Đáp rằng: Lấy hỷ đầy đủ nên thân lạc. Thân lạc cho nên khổ căn diệt, lấy đoạn để đối trị vậy. Cho nên đối với sơ thiền, khổ căn diệt. Đối với đệ nhị thiền ưu căn diệt, thành ra dứt trừ gốc rễ sự lo buồn. Như Phật đã dạy: Xứ nào là hỷ căn khởi và vô dư thì diệt.

Đối với Tỳ Kheo nầy giác quán diệt vậy. Đệ tam thiền chánh thọ trụ. Xứ nầy gốc lo rầu khởi, vô dư thì mất.

Vì sao mà đệ nhị thiền gốc lo âu diệt?

Nếu có giác quán lâu theo giác quán, thành thân giải đãi, thành tâm biếng nhác. Nếu tâm biếng nhác, gốc lo liền khởi. Đối với đệ nhị thiền giác quán diệt; nói là ưu căn diệt. Đối với đệ tam thiền là xứ lạc diệt. Như Đức Thế Tôn đã dạy.

Xứ nào lạc căn khởi và lúc vô dư diệt?

Đối với các Tỳ Kheo xa rời nơi hỷ vậy. Đệ tam thiền nhập chánh thọ trụ; nên xứ nầy lạc căn khởi rồi, lúc vô dư diệt.

Hỏi rằng: Vì sao đối với đệ tam thiền lạc căn diệt?

Đáp rằng: Hỷ diệt cho nên hỷ là nguyên nhơn của lạc, thành diệt. Cho nên đối với đệ tam thiền lạc căn diệt.

Hỏi rằng: Nếu khổ, lạc, ưu đối với 3 thiền xứ diệt rồi thì vì sao đối với tứ thiền nầy nói là diệt?

Đáp rằng: Tam thiền là con đường của tứ thiền. Đối với tam thiền diệt thọ rồi. Cho nên đối với tứ thiền nói là diệt. Lại nữa lấy chẳng khổ chẳng vui thọ làm hiện đối trị. Cho nên nói khổ lạc đối trị với chẳng khổ chẳng lạc thọ. Lại nữa tứ thiền cùng với đối trị thọ thu hợp vậy. Lại nữa xả phiền não, hiện vô dư đoạn, chẳng khổ chẳng lạc thọ. Nghĩa là ý chẳng nhiếp thọ, tâm chẳng thí xả. Đây nghĩa là chẳng khổ chẳng lạc thọ.

Chẳng khổ chẳng lạc thọ có tướng như thế nào? Vị ra sao? Khởi như thế nào? và xứ gì?

- Trung gian là tướng; trụ ở giữa là vị. Trừ là khởi và hỷ diệt là xứ.

Vì sao xả niệm thanh tịnh vậy?

- Đây lấy trung tánh làm xả. Đây gọi là xả. Niệm nghĩa là niệm tùy niệm chánh niệm. Đây gọi là niệm, lấy xả làm niệm, thành phân minh thanh bạch. Đây gọi là xả niệm thanh tịnh.

Hỏi rằng: Vì sao niệm nầy lấy xả làm phân minh thanh bạch?

Đáp rằng: Xả nầy lìa hết tất cả phiền não vậy. Thọ tương tợ tương ưng vậy. Thành bất động, không kinh doanh. Lấy không kinh doanh nầy xả tương ưng vậy. Niệm nầy đến vô động, thành vô kinh doanh. Cho nên niệm nầy xả rồi, thành phân minh thanh bạch. Bốn là nương vào nơi tam thiền kia thì đệ tứ nầy thành tựu. Kẻ nhập định nghĩa là tứ thiền xả niệm nhứt tâm. Đây nghĩa là thiền thành tựu. Nhập trụ là thành được đệ tứ thiền kia. Lìa nhứt phần tam phần. Thành tựu ba loại thiền. 10 tướng đầy đủ và tương ưng với 22 công đức. Kết quả là sanh lên cõi Trời, sanh quả Thật Thiên. Công đức như đầu tiên đã nói rộng. Người ở cõi Thiên là xả lạc trụ, ra khỏi chỗ ở của người. Đây nghĩa là Cư Thiên. Cho nên Đức Thế Tôn bảo các vị Tỳ Kheo rằng: Có người ngồi mà tóc trắng che thân, từ đầu cho đến chân; tất cả thân chẳng có nơi nào là chẳng bị che. Như lấy tóc trắng ấy chẳng có chỗ nào chẳng che. Như thế nầy các Tỳ Kheo! Lấy tâm thanh bạch làm cho khắp cùng tất cả thân, lấy tâm thanh bạch chẳng có chỗ không dính mắc; giống như có người tóc trắng tự che. Người tọa thiền nầy cũng lại như thế. Lìa tất cả những phiền não tại đệ tứ thiền có thể biết. Như lấy tóc trắng che thân từ đầu đến chân chẳng lạnh chẳng nóng, thời tiết điều hòa, thân tâm thanh tịnh. Như người nhập vào tứ thiền chẳng khổ chẳng lạc; tức là xả lạc. Làm cho đầy đủ nơi thân, tu định quả báo. Như thế ở nơi cõi Trời sanh quả Thật Thiên công đức. Tu đệ tứ thiền, mệnh chung phàm phu sanh quả Thật Thiên; nếu tâm yểm hoạn, sanh Vô Tưởng Thiên, thọ mệnh 50 kiếp. Nếu Sa Môn hoặc sanh quả Thật Thiên; hoặc sanh nơi cõi Ngũ Tịnh Cư. Như thế Quả Thật công đức.

Hỏi rằng: Vì sao nơi tam thiền có hạ, trung, thượng. Nói rằng quả địa thắng mà chẳng nói đệ tứ thiền?

Đáp rằng: Nương vào chỗ tam thiền mà được hữu thô, hữu diệu. Cho nên lấy thắng chi nói Quả Địa Thắng. Đây là đệ tứ thiền đã đến diệu chi bờ bên kia. Từ đây là vô diệu chi.

Cho nên đối với đây Vô Thắng Quả Địa, niệm tứ thiền quá. Lúc bấy giờ người tọa thiền đối với đệ tứ thiền nầy được tự tại lạc. Khởi hư không định, vượt qua khỏi sắc giới. Lại liền tư duy sắc định thô, hư không định tế. Kẻ tọa thiền kia thấy sắc quá hoạn; lại thấy hư không định công đức.

Vì sao sắc quá hoạn?

Như lấy gậy gộc cùng đánh với nhau. Nói hai lời, vọng ngữ. Cắt xẻ tay chân v.v... nhiều loại khác nhau. Mắt bịnh tật đau đớn, lo lạnh nóng, đói khát các chỗ. Đây nghĩa là sắc dục quá hoạn.

Vì sao mà đệ tứ thiền quá hoạn?

Đây là gần hỷ, thành oan; nương vào nơi sắc; nên gọi là thô. Đối với đây trước, lạc không thành thắng phần. Nương vào nơi hư không tịch tĩnh giải thoát. Đối với đây, định thành thô. Đối với sắc thấy đệ tứ thiền quá hoạn. Thấy hư không định, công đức. Đây là việc đối trị. Người tọa thiền kia như thế thấy rồi nơi sắc và thấy đệ tứ thiền quá hoạn; rồi thấy hư không định công đức, liền nhập vào đệ tứ thiền, minh vô biên hư không định. Từ đây định khởi, trừ địa nhứt thiết nhập tướng. Tu hư không định, địa tướng thành ra mất đi. Đối với hư không chỗ làm ấy, không biên tác ý. Nếu như đây hiện ra tác ý thì chẳng lâu, địa tướng thành ra mất đi. Từ địa tướng, tâm khởi thành, vượt qua hư không. Lấy hư không nhập tướng tự tại, tâm được an. Kẻ tọa thiền kia khởi rồi. Tất cả sắc tướng có đối tưởng diệt. Đối với những loại tưởng, chẳng tác ý vậy. Chánh thọ nhập vào ở nơi Vô Biên Không Xứ. Tất cả đây nói đối với Vô Dư Khởi, sắc tướng vậy.

Vì sao là sắc tướng?

Nhập sắc giới định tưởng, biết chánh tri. Đây gọi là sắc tướng. Việt nghĩa là từ đây khởi có đối tưởng diệt.

Vì sao có đối tưởng?

Sắc tưởng, thinh tưởng, hương tưởng, vị tưởng, xúc tưởng. Đây gọi là có đối tưởng. Diệt có nghĩa là những tưởng kia tận rồi chẳng tác ý nữa.

Vì sao mà nhiều loại tưởng?

Người chẳng nhập định; hoặc ý giới hòa hợp; hoặc ý thức giới hòa hợp, tưởng trí chánh trí. Đây gọi là chủng chủng tưởng. Nhiều loại tưởng nầy chẳng tác ý. Đây gọi là nhiều loại tưởng không tác ý.

Hỏi rằng: Vì sao nói Chánh Việt tưởng, chẳng nói thọ, hành, thức?

Đáp rằng: Nếu qua khỏi nơi tưởng thì với tất cả kia đều thành qua khỏi. Vì sao vậy? Nếu chẳng lìa tưởng, tâm chẳng được khởi. Lại nữa Đức Thế Tôn muốn nói về sự vượt qua khỏi sắc; nên nói Việt sắc tưởng. Tất cả việc định đều do tưởng cả.

Hỏi rằng: Nếu chẳng phải vậy thì nhập sắc định có đối tưởng với nhiều loại tưởng, chẳng phải là không vậy sao?

Đáp rằng: Có người nhập sắc giới định, có đối tướng và có nhiều loại tưởng, mà đoạn vậy.

Hỏi rằng: Vì sao đối với kia không tu đạo?

Đáp rằng: Vì xa lìa nơi sắc. Cho nên đối với kia chẳng diệt, đối với kia chẳng tận vậy. Nhập vào sơ thiền, nghe được điều nầy dạy như thế. Phật cũng đã nói đối với đây mà xa lìa sắc là tu hành theo con đường ấy; cho nên đối với đây thành đoạn. Đối với đây đoạn cho nên vô sắc định. Chẳng động hành tưởng. Tịch tĩnh giải thoát tưởng. Như Ca Lan Uất Đầu Lam Phất nhập vô tướng định, có 500 cỗ xe đi đến phía trước mặt; nhưng chẳng thấy chẳng nghe. Cho nên nói rằng xứ diệt. Đối với đây khởi tất cả sắc tưởng. Nói đoạn sắc giới pháp, có đối tưởng. Diệt các loại tưởng, chẳng tác ý; nói đoạn dục giới pháp. Lại nữa vượt qua tất cả sắc tưởng. Nói rằng động vô sắc giới, có đối tưởng diệt. Nói đoạn định kia về loạn bên ngoài. Vì hiển hiện vô động các loại tưởng. Chẳng tác ý nghĩa là nói đoạn định nội loạn. Nói là hiển hiện tướng tịch tĩnh giải thoát.

Hỏi rằng: Vô biên hư không vì sao gọi là không?

Đáp rằng: Đây là không nhập không giới, không chỗ. Chẳng vì sở thuộc vào tứ đại. Đây nghĩa là không. Đối với không chính là an tâm, làm cho đầy đủ vô biên. Đây nghĩa là vô biên. Vô biên không rồi vô biên không nhập. Nhập hư không xứ, tâm tâm số pháp. Đây nghĩa là hư không nhập.

Hư không nhập nghĩa là gì? Đây là hư không vô biên tánh. Đây là vô biên tánh không xứ. Đây nói là nghĩa của hư không. Như ở cõi Thiên thì gọi là Thiến Xứ. Hư không xứ định kia. Đây nghĩa là hư không xứ nhập. Kẻ chánh trụ, được hư không xứ định. Vượt khỏi cõi sắc 3 phần. Thành tựu 3 điều lành; 10 tướng đầy đủ, tương ưng với 22 công đức. Yên lặng ở tu định quả báo. Đây là công đức sanh nơi hư không xứ. Như đầu đã nói rõ. Công đức sanh hư không rồi tu hư không xứ; khi mệnh chung sanh hư không thiên; thọ mệnh 2. kiếp.

Qua đến niệm hư không định thì lúc ấy người tọa thiền đối với hư không xứ được tự tại lạc rồi, khởi thức tất cả nhập định; diệt hư không nhứt thiết nhập. Tư duy hư không định thô, Thấy thức xứ tế. Lại thấy hư không quá hoạn. Lại thấy thức xứ công đức.

Vì sao mà hư không quá hoạn?

Định nầy gần với sắc nên oán. Đối với hư không định việc nầy thành thô; cùng với hữu đối tưởng và các loại tưởng chẳng hề xa rời, thành niệm chấp trước kia chẳng được thấy phần. Như thế thấy hư không quá hoạn; thấy thức nhứt thiết nhập công đức. Đây là sự đối trị. Minh Vô Biên Thức định giữ người tọa thiền kia, rồi thấy như thế hư không quá hoạn. Thấy rồi thức xứ công đức. An tường niệm, nhập vào an tường niệm khởi; tu hư không thức, niệm đầy đủ tác ý; làm cho thức vô biên. Do thức xứ tưởng, tâm thọ trì, như thế hiện lên tác ý. Chẳng bao lâu, từ hư không tưởng tâm khởi qua khỏi nơi thức xứ. Do thức xứ tưởng mà tâm được an. Người tọa thiền kia khỏi tất cả hư không vậy. Tư duy vô biên thức, thành tựu nhập chánh thọ. Đối với tất cả thức xứ trụ. Nhứt thiết là nói đối với chỗ Vô Dư. Vượt hư không xứ là vượt qua hư không. Vượt ở đây có nghĩa là chánh độ. Đây nghĩa là vượt tất cả hư không xứ. Vô biên thức chỉ hư không kia lấy thức tác ý làm cho đầy khắp vô biên. Đây gọi là vô biên thức xứ.

Hỏi rằng: Sắc, phi sắc pháp vì sao chấp là vô biên?

Đáp rằng: Chỉ vô biên xứ mới thành vô biên. Vì sao vậy? Pháp của phi sắc không có biên tế; nên chẳng thể được vậy. Lại nữa hư không vô biên; nên nói là vô biên. Vô biên là tác ý vô biên: nên thành vô biên. Cho nên bất phương thức (chẳng hại thức). Nhập xứ là nhập thức xứ. Tâm tâm sổ pháp. Đây nghĩa là thức xứ.

Thức xứ là gì vậy? Thức nầy vô biên; nên đây gọi là thức vô biên. Thức xứ, như ở cõi trời gọi là thiên xứ. Thức nầy thọ trì định rồi. Đây gọi là thức xứ định. Nhập chánh thọ xứ, được kia đối với thức xứ định là vượt qua khỏi hư không. Ba phần thành tựu, lấy 3 loại lành; 10 tướng cụ túc, tương ưng với 22 công đức, trụ nơi tịch tĩnh tu định quả báo. Công đức nầy sanh thức xứ, như đầu đã nói rộng. Sanh thức nhập công đức, tu hành thức xứ nhập, khi mệnh chung sanh cõi trời thức xứ, thọ mệnh 4. kiếp.

Qua đến niệm vô biên thức định thì lúc bấy giờ người tọa thiền đã được thức rồi, tự tại dục khởi vô sở hữu xứ định, qua khỏi thức xứ, lại liền tư duy thức xứ định thô, vô sở hữu xứ định tế. Lại thấy thức xứ quá hoạn. Lại thấy vô sỡ hữu xứ định công đức.

Vì sao thức xứ quá hoạn? Định nầy gần hư không làm oán, thức là thô, lấy tư duy vô biên tướng, thành niệm kia dính mắc, chẳng được thắng phần. Vô sở hữu xứ công đức; đây là đối trị. Người tọa thiền kia như thế thấy thức xứ nầy quá hoạn. Lại thấy vô hữu xứ công đức. Từ thức xứ định an tường mà khởi. Thức kia chẳng lại tu hành, chẳng lại phân biệt, thành mất thức kia. Thấy rồi Vô sở hữu xứ, tướng tự tại. Tâm nguyện thọ trì như thế hiện ra tác ý. Chẳng bao lâu từ thức xứ tưởng khởi. Vì do Vô sở hữu xứ tưởng, tâm nầy được an. Cái sáng kia Vô biên xứ định. Người tọa thiền vượt khỏi tất cả thức xứ, thấy Vô sở hữu, nhập chánh Thọ xứ trụ. Nhứt thiết là nói đối với Vô Dư. Kẻ qua khỏi thức xứ, thành qua khỏi thức nầy siêu nhập vào chánh độ. Đây nghĩa là vượt lên tất cả thức xứ. Kẻ Vô sở hữu chẳng lại tu hành, chẳng lại phân biệt, thành mất thức kia, thường thấy vô sở hữu. Đây nghĩa là Vô sở hữu xứ.

Vô sở hữu xứ nghĩa là gì? Thức nầy vô tánh nên vô sở hữu. Vô sở hữu xứ là nói lời thọ trì, Vô sở hữu thọ trì chánh định. Đây nghĩa là Vô sở hữu xứ định. Nhập chánh thọ trụ thành được Vô sở hữu định, qua khỏi thức 3 phần, thành tựu 3 việc lành; 10 tướng đầy đủ. Tương ưng với 22 công đức. Ở nơi tịch tĩnh tu định quả báo. Đây là công đức sinh nơi Vô sở hữu xứ. Như trước đã nói rộng. Sanh vô sở hữu công đức, tu hành vô sở hữu xứ định. Khi mệnh chung sanh vào cõi trời Vô Sở Hữu, thọ mệnh 6. kiếp.

Niệm Vô sở hữu xứ quá hoạn. Lúc ấy người tọa thiền, đối với Vô sở hữu xứ được tự tại rồi, muốn khởi Phi tưởng Phi phi tưởng xứ định, qua khỏi Vô sở hữu xứ, lại liền suy nghĩ. Vô sở hữu xứ thô; thấy Phi tưởng Phi phi tưởng xứ tế. Lại thấy Vô sở hữu xứ quá hoạn, Lại thấy Phi tưởng Phi phi tưởng phi phi xứ định công đức.

Vì sao mà Vô sở hữu định quá hoạn? Định nầy gần thức làm oán, cùng với phân biệt tưởng cộng thành thô vậy, nên niệm kia dính mắc chẳng được thắng thượng. Như thế thấy Vô sở hữu xứ quá hoạn. Lại thấy Phi tưởng Phi phi tưởng nhập công đức. Đây là sự đối trị. Lại nữa thấy tưởng nầy là lo, là ung, là sắc (răn bảo). Vô tướng là chánh, là tịch tĩnh, là diệu. Cho nên Phi tưởng Phi phi tưởng, kẻ tọa thiền kia như thế thấy rồi, niệm nhập Vô sở hữu xứ an tường mà khởi. Vô sở hữu xứ kia tịch tĩnh tác ý tu hành dư định. Như thế hiện tác ý; chẳng bao lâu từ Vô sở hữu xứ tưởng tâm khởi. Do Phi phi tưởng xứ tưởng, mà tâm được an. Cái sáng kia là Phi phi tưởng định. Người tọa thiền vượt lên tất cả Vô sở hữu xứ vậy. Thành tựu vào ở Phi phi tưởng xứ. Tất cả kẻ nói đối với Vô Dư. Người vượt Vô sở hữu xứ thành vượt khỏi Vô sở hữu xứ siêu nhập vào chánh độ. Đây gọi là vượt tất cả Vô sỡ hữu xứ, Phi phi tưởng là nơi Vô sỡ hữu xứ kia tịch tĩnh tác ý, tu hành đủ định. Đây nghĩa là Phi phi tưởng xứ. Phi phi tưởng xứ là nhập vào Phi phi tưởng xứ, tâm tâm số pháp. Đây nghĩa là Phi phi tưởng xứ.

Phi phi tưởng xứ có nghĩa gì? Diệt phân minh tướng vậy, thành nơi Vô tưởng tế, tướng có dư vậy. Thành Phi tưởng phi phi tưởng là xứ vậy. Đây nghĩa là Phi phi tưởng. Kẻ nhập chánh trụ, thành được Phi phi tưởng xứ định, vượt qua khỏi Vô sở hữu xứ 3 phần, thành tựu 3 việc lành, đầy đủ 10 tưởng và tương ưng với 22 công đức. Trụ ở nơi tịch tĩnh, sáng tu định quả báo. Lấy công đức nầy sanh vào Phi phi tưởng thiên. Như ban đầu đã nói rõ. Đây là công đức sanh nơi cõi trời Phi phi tưởng. Tu hành Phi phi tưởng xứ định.

Khi mệnh chung, sanh vào cõi trời Phi phi tưởng, thọ mệnh 84. kiếp.

Hỏi rằng: Vì sao nói là Phi phi tưởng xứ? Vì sao chẳng nói là thức xứ?

Đáp rằng: Lìa Vô Biên chấp vậy, khởi tưởng tế vậy.

Chẳng thành thức xứ.

Hỏi rằng: Vì sao nương vào định nầy, chẳng thành lậu tận?

Đáp rằng: Lìa phân minh tưởng. Chẳng hay được thấy đạo. Lại nữa định nầy thật vi tế. Phi phi tưởng chẳng thể phân biệt. Cho nên chẳng thành lậu tận xứ.

Nói rõ lại nghĩa trên thêm một lần nữa.

Hỏi rằng: Đối với định xứ nầy, vì sao tán cú?

Đáp rằng: Cho nên diệt âm thinh, điên đảo khởi, vượt khỏi ngoài hành, giác, thọ, nghi, chẳng nên được. Diệt là nhập vào sơ thiền, lìa ngôn ngữ. Nhập vào đệ tứ thiền đoạn hết sự ra vào. Lần lượt mất hết âm thanh mùi vị. Nếu người nhập định nghe có âm thinh, chẳng được nói lên. Vì sao vậy? - Người nhập định nầy, nhĩ thức chẳng hòa hợp vậy. Lại nữa người nhập vào sắc định thì tiếng thành loạn, như Đức Thế Tôn đã nói, kẻ nhập thiền nghe dạy điều nầy là kẻ điên đảo, nhập địa nhứt thiết nhập. Đối với phi địa tưởng mà tác địa tưởng.

Hỏi rằng: Vì sao mà chẳng thành điên đảo?

Đáp rằng: Đây là 4 điên đảo tưởng chẳng khác vậy. Biết địa tướng nầy là tướng nầy. Cho nên chẳng thành điên đảo. Kẻ khởi lấy 5 nhơn duyên từ nơi định mà khởi. Lấy uy nghi khổ, lấy tối đa cảnh giới, lấy chướng ngại khởi. Lấy phương tiện bất bình đẳng làm tùy ý. Nếu nhập vô sắc định. Lấy tối đa cảnh giới chẳng đắc khởi. Trụ bất động vậy. Nhập diệt thiền định và nhập quả định. Lấy sơ tác hành được khởi, chẳng lấy dư nhơn. Kẻ vượt khỏi và vượt ấy có 2 loại. Phần việt và sự việt. Từ sắc thiền vượt qua sắc định. Đây gọi là vượt qua từng phần. Từ sắc thiền vượt qua vô sắc định, lại từ vô sắc định vượt khỏi vô sắc định; đây gọi là sự việt. Kẻ ngoại hành là tất cả định ngoại hành thành tựu 5 phần. Kẻ giác ngộ nơi nhị thiền các tánh. Trừ vô gián thành vô giác quán. Kẻ thọ đệ tứ thiền các tánh, trừ vô gián cộng với xả việt. Có người vui tương tợ vô gián. Kẻ nghi là chưa đoạn tất cả tham dục và các sự che đậy. Trụ Phi phi tưởng xứ; nói đối với Hữu Dư. Như sợ rắn độc trên cây. Có 4 loại người chẳng thể khởi định, tất đọa vào con đường ác; không nguyên nhơn tạo ngũ nghịch tà kiến.

Hỏi rằng: Vì sao thủy nhứt thiết nhập? Tu cái gì?

tướng gì? vị gì? khởi gì? công đức gì? Vì sao lại thủ tướng nầy?

Đáp rằng: Tâm duyên nơi tướng nước. Đây nghĩa là thủy nhứt thiết nhập. Tâm trụ chẳng loạn. Đây nghĩa là tu hành. Đối với bên ngoài nhứt thiết nhập chuyên ý làm tướng; chẳng trừ thủy tướng làm vị. Tâm chẳng tạo 2 ý, tức xứ. Đối với thủy nhứt thiết, nhập bất cộng với 5 công đức. Đối với địa, chưa ra khỏi tự tại. Đối với đất, núi, cung điện, làm động, làm cho mưa rơi; làm cho thân nầy có thể khởi lên nước. Làm cho sông hóa thành biển. Đối với địa nhứt thiết, nhập vào chỗ nói công đức. Lại cũng có sáng, tu thủy nhứt thiết nhập. Nơi nơi đều thấy nước.

Vì sao mà thủ tướng nầy vậy?

Nếu thủ thủy nhứt thiết nhập thì đối với nước, hiện tướng thủ. Nếu nước tự nhiên; nếu tự tạo nước; đối với đây người tọa thiền xưa, đối với phi thủy xứ, giữ lấy tướng nước. Người kia nơi nơi đều thấy nước. Nếu ở nơi giếng hay nơi bình. Hay ở nơi ao, hồ, sông, lạch, biển. Đây là chỗ quán tùy theo ý mà thấy; thì phần tướng của nước kia được khởi lên. Chẳng giống như người mới tọa thiền. Người mới tọa thiền tác xứ, giữ tướng; chẳng thể đối với phi tác xứ làm rõ tu thủy nhứt thiết nhập phương tiện. Người tọa thiền kia từ đầu, lấy quán như thế tịch tĩnh xứ. Hoặc chùa phòng, hoặc phòng đá; hoặc dưới gốc cây mà nơi nầy chẳng tối, không có ánh sáng mặt trời; chẳng bụi, chẳng gió; chẳng muỗi mòng v.v... Chẳng có những chướng ngại thì đối với xứ nầy; hoặc bình bát; hoặc chỗ đất sạch sẽ, làm cho đất bằng chu vi một tầm tay, chứa đầy cả nước mưa, chẳng tạp màu sắc. Nước ấy làm cho đầy bình bát và ở nơi nầy nên tác ý tưởng về nước; lấy 3 hành thủ tướng; lấy bình đẳng quán, lấy phương tiện, lấy tạp loạn; ngoại việc như đất, tất cả nhập. Nói rộng đến Phi phi tưởng xứ.

Hỏi rằng: Vì sao hỏa nhứt thiết nhập? Tu gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Công đức gì? Vì sao thủ tướng?

Đáp rằng: Tâm đối với tướng lửa. Đây gọi là lửa, tất cả nhập. Lúc ấy tâm trụ chẳng loạn. Đây gọi là tu hành. Tướng của lửa xảo; nên phóng ý là tướng. Chẳng trừ lửa tướng là vị.

Tác ý vô song là xứ.

Công đức gì vậy?

Chẳng cùng với 5 công đức. Đối với hỏa nhứt thiết nhập kinh doanh, khởi lên ánh sáng và lấy ánh sáng đó làm tướng khởi. Mất ánh sáng rồi, tùy ý mà đốt. Lấy chỗ ánh sáng sớm rõ nơi hỏa giới. Như địa nhứt thiết nhập chỗ nói công đức. Nguyên nhơn tu hỏa nhứt thiết nhập. Nơi nơi đều thấy lửa.

Vì sao giữ tướng nầy vậy?

Nếu hiện giữ hỏa nhứt thiết nhập thì đối với hỏa thủ tướng; hoặc đối với tự giác xứ; hoặc tự nhiên xứ. Đối với người tọa thiền xưa, giữ nơi tướng tự nhiên. Nơi nơi kia thấy hoặc có lửa; hoặc rơm lửa; hoặc rừng lửa; hoặc nhà lửa, thiêu đốt ngọn lửa ấy. Từ đây là đầu, lấy tác làm quán. Hoặc tự vui chẳng vui; tức thấy phần tướng của lửa kia, được khởi. Chẳng như người mới ngồi thiền. Người mới ngồi thiền chỉ ở tác xứ thủ tướng; chẳng thể đối với phi tác xứ. Kia tu hỏa nhứt thiết nhập phương tiện. Người mới tọa thiền từ kinh doanh đầu tiên, đoạn cắt chuối cây nơi thanh tịnh xứ, tích tụ rồi đốt; hoặc lúc mặt trời lên; hay khi mặt trời lặn; từ dưới lửa; nơi cỏ rơm tất cả đều chẳng tác ý. Đối với bên trên sanh ra lửa khởi, tất cả đều chẳng tác ý. Đối với chỗ lửa ấy hiện tạo hỏa tưởng, lấy 3 hành thủ tướng, lấy bình đẳng quán, lấy phương tiện, lấy tạp loạn, như ban đầu đã nói rộng.

Hỏi rằng: Thế nào là phong nhứt thiết nhập? Tu cái gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Khởi gì? Công đức gì? Vì sao thủ tướng nầy?

Đáp rằng: Tâm lấy gió làm tướng. Đây gọi là phong nhứt thiết nhập. Tu tâm trụ chẳng loạn. Đây gọi là tu phong nhứt thiết nhập. Lấy phóng ý làm tướng; chẳng trừ gió tưởng làm vị. Tác ý vô song làm xứ. Công đức như thế nào? - Chẳng giống 3 công đức. Đối với gió tất cả nhập, gió làm tự tại, có thể làm cho gió khởi; tác ý thọ trì làm cho mát mẻ; như địa nhập nhứt thiết chỗ nói công đức. Tu gió nhứt thiết nhập phương tiện.

Vì sao giữ tướng nầy?

- Kẻ mới tọa thiền hiện giữ gió nhứt thiết nhập. Lấy 2 hành thủ nơi tướng của gió. Hoặc thấy, hoặc xúc.

Vì sao mà thấy giữ tướng của người ngồi thiền; hoặc vườn mía; hoặc ở nơi vườn trúc; hoặc ở chỗ nhiều cỏ?

- Lấy gió đánh trống, thấy kia rồi, làm gió tưởng; lấy 3 hành thủ tướng. Lấy bình đẳng quán làm phương tiện, lấy ly loạn, như thế thấy rồi, thủ tướng.

Vì sao lấy xúc thủ tướng?

- Đối với người mới ngồi thiền như thế tịch tĩnh, tọa xứ tác ý tưởng. Tùy theo gió đến nơi. Xứ nầy xuyên tường làm lỗ hổng; tạo trúc thành ống rồi đặt bên trong, ngồi nơi ống trúc, làm cho gió xúc vào thân, tác ý thủ tướng gió. Như thế lấy xúc làm tướng. Nếu người ngồi thiền lâu rồi thì nơi nơi liền thấy tướng gió khởi. Nếu đi, đứng, nằm, ngồi gió đều chạm nơi thân. Tùy theo chỗ động của gió mà đầu tiên làm chỗ quán. Nếu tự vui chẳng vui, tức thấy phần kia tướng gió được khởi; chẳng phải như người mới tọa thiền.

Hỏi rằng: Vì sao thanh nhứt thiết nhập? Tu gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Công đức gì? Vì sao chấp nơi tướng nầy?

Đáp rằng: Vì tâm lấy màu xanh làm tướng. Đây nghĩa là thanh nhứt thiết nhập. Tu nghĩa là giữ cho tâm kia trụ, chẳng loạn. Đây gọi là tu. Đối với tướng xanh lấy phóng ý làm tướng; chẳng trừ thánh tưởng làm vị; tác ý vô song làm xứ. Công đức nào? - Chẳng cùng với 5 công đức. Đối với thanh nhứt thiết nhập, tâm duyên tùy tiện, được tịnh giải thoát. Được thanh trừ nhập như hoa màu xanh. Tâm thọ trì làm cho hóa thành nhiều màu xanh. Tu thanh nhứt thiết nhập, nơi nơi đều thấy màu xanh.

Vì sao chấp vào tướng nầy?

Chấp thanh tất cả nhập là tướng vì chỗ làm hay chỗ tự nhiên. Người ngồi thiền lâu chấp tướng không chỗ làm. Người ngồi thiền kia đối với nơi nơi đều thấy; hoặc có hoa; hoặc có màu xanh; hoặc màu xanh. Đối với trước mắt nầy thường thấy. Tùy theo lúc vui, lúc chẳng vui. Tức thấy phần kia tướng xanh được khởi. Chẳng phải như người mới ngồi thiền; người mới ngồi thiền chấp vào tướng chỗ làm. Chẳng có thể chấp vào không phải chỗ làm. Tu thanh nhứt thiết nhập phương tiện. Người tọa thiền kia đối với áo, với ván ở nơi bức tường, dùng màu hoa A Đa Tư sắc xanh, lấy màu nầy làm hoa Mạn Đà La; hoặc 3 cạnh; hoặc 4 cạnh; lấy màu khác phủ bên ngoài. Đây là tạo nên tướng xanh; lấy 3 hành thủ tướng, lấy bình đẳng quán; lấy phương tiện; lấy ly loạn, trừ đi như ban đầu đã nói rộng.

Hỏi rằng: Thế nào là hoàng nhứt thiết nhập? Tu gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Công đức gì? Vì sao chấp tướng nầy?

Đáp rằng: Tâm lấy màu vàng làm tướng. Đây gọi là hoàng nhứt thiết nhập. Tu cho tâm kia trụ, chẳng loạn; đây gọi là tu. Đối với hoàng nhứt thiết nhập phóng ý là tướng. Chẳng trừ hoàng tưởng là vị. Tác ý vô song là xứ. Có công đức gì? - Chẳng đồng với 5 công đức. Đối với hoàng nhứt thiết nhập, tâm tùy toại được tịnh giải thoát, được màu vàng, trừ nhập tác ý. Như hoa màu vàng có nhiều loại màu vàng.

Tu hoàng nhứt thiết nhập là nơi nơi đều thấy màu vàng.

Vì sao mà chấp vào ở tướng kia?

Hiện chấp hoàng nhứt thiết nhập; chấp lấy màu vàng làm tướng. Hoặc tự tạo nên chỗ; hoặc chỗ tự nhiên, đối với chấp nầy là tướng chẳng tạo chỗ. Người ngồi thiền kia đối với nơi nơi đều thấy; hoặc hoa màu vàng; hoặc áo vàng; hoặc màu sắc vàng. Từ đây thường thấy tùy theo vui, chẳng vui; tức thấy phần kia, tướng vàng được khởi, chẳng phải giống như người mới ngồi thiền. Người mới ngồi thiền hay chấp nơi việc làm của tướng nầy. Chẳng thể nơi chẳng làm. Tu hoàng nhứt thiết nhập phương tiện. Người ngồi thiền kia hoặc áo, hoặc bảng, hoặc tường lấy màu hoa Ca Ni La màu vàng, tạo nên hoa Mạn Đà La; hoặc tam giác; hoặc tứ giác, màu khác bao phủ bên ngoài; rồi nơi kia tạo ra tướng màu vàng. Lấy tam hành thủ tướng, lấy bình đẳng quán, lấy phương tiện, lấy trừ loạn. Ngoài ra như đã nói rộng lúc đầu.

Hỏi rằng: Vì sao xích nhứt thiết nhập? Tu gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Công đức gì? Vì sao chấp vào tướng nầy?

Đáp rằng: Tâm lấy màu đỏ làm tướng. Đây gọi là xích nhứt thiết nhập. Kia tu tâm trụ, chẳng loạn. Đây gọi là tu. Đối với tướng đỏ phóng ý làm tướng. Chẳng lìa đỏ tưởng làm vui. Tác ý vô nhị làm xứ. Công đức như thế nào? - Chẳng cùng với 4 công đức. Đối với xích nhứt thiết nhập, tùy tâm được tịnh giải thoát, được xích trừ nhập; hóa ra nhiều loại màu đỏ chẳng cùng với công đức, như nói ở nơi địa nhứt thiết nhập. Tu xích nhứt thiết nhập; nơi nơi đều thấy đỏ.

Vì sao lại giữ tướng nầy?

Hiện chấp đó là tất cả nhập; chấp đỏ làm tướng; hoặc tác xứ; hoặc tự nhiên xứ. Người ngồi thiền cũ đối với tự nhiên xứ chấp lấy làm tướng. Đối với nơi nơi đều thấy tướng, hoặc hoa đỏ, hoặc áo đỏ, hoặc màu đỏ. Từ đây làm đầu thường hay thấy. Tùy vui, chẳng vui; liền thấy phần kia tướng đỏ được khởi chẳng phải như người mới tọa thiền. Người mới tọa thiền đối với tác xứ lấy làm tướng. Chẳng thể đối với phi tác xứ. Tu xích nhứt thiết nhập phương tiện. Kẻ tọa thiền kia hoặc nơi áo; hoặc nơi bảng; hoặc nơi tường, như hoa Bàn Dụ khi sanh hoa màu đỏ; hoặc lấy màu son tạo nên hoa Mạn Đà La hoặc tam giác; hoặc tứ giác. Lấy màu vàng phủ bên ngoài. Đối với chỗ làm nầy lấy đỏ làm tướng. Lấy tam hành chấp tướng, lấy bình đẳng quán, lấy phương tiện, lấy ly loạn, như ban đầu đã nói rộng.

Hỏi rằng: Vì sao gọi là bạch nhứt thiết nhập? Tu gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Công đức nào? Vì sao chấp lấy tướng nầy?

Đáp rằng: Tâm lấy màu trắng làm tướng. Đây gọi là bạch nhứt thiết nhập; kia tu tâm ở chỗ chẳng loạn. Đây gọi là tu. Đối với tướng trắng phóng ý làm tướng. Chẳng ly bạch tưởng làm vị. Tác ý vô nhị làm xứ. Công đức nào vậy? - Đó chẳng cùng với 8 công đức. Đối với bạch nhứt thiết nhập, tùy tâm được tịnh giải thoát, được bạch trừ nhập hàng phục giải đãi ngủ nghỉ, trừ tối tạo sáng. Bạch nhứt thiết nhập được khởi thiên nhãn. Ngoài ra công đức như địa nhứt thiết nhập đã nói. Tu bạch nhứt thiết nhập nơi nơi đều thấy trắng.

Vì sao chấp vào tướng nầy?

Hiện chấp bạch nhứt thiết nhập. Đối với màu trắng làm tướng; hoặc tác xứ, hoặc tự nhiên xứ. Người ngồi thiền xưa đối với tự nhiên xứ làm tướng. Với kia nơi nơi đều thấy tướng; hoặc hoa trắng; hoặc áo trắng; hoặc màu trắng; hoặc ánh sáng trăng; hoặc ánh mặt trời; hoặc màu sắc của ngôi sao; hoặc hình tròn của kiếng. Từ kia làm đầu, thường hay thấy. Tùy theo vui, chẳng vui liền thấy phần kia. Tự tướng được khởi; chẳng như người mới ngồi thiền. Người mới ngồi thiền đối với tác xứ, chấp làm tướng. Chẳng phải chẳng tác xứ làm tướng. Tu bạch nhứt thiết nhập phương tiện, người tọa thiền kia hoặc đối với chỗ áo, hoặc nơi ván, hoặc nơi tường; lấy sao Thái Bạch làm màu sắc. Lấy màu nầy tạo nên hoa Mạn Đà La; hoặc 3 góc; hoặc 4 góc; lấy màu trắng làm tướng, mà tam hành chấp tướng; lấy bình đẳng quán, lấy phương tiện, lấy ly loạn như ban đầu đã nói rộng rồi.

Hỏi rằng: Vì sao gọi là quang minh nhứt thiết nhập? Tu gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Công đức nào? Vì sao chấp vào tướng nầy?

Đáp rằng: Tâm lấy ánh sáng làm tướng. Đây gọi là quang minh nhứt thiết nhập. Tu tâm kia trụ, chẳng loạn. Đây gọi là tu. Ánh sáng phóng ý làm tướng. Chẳng lìa ánh sáng tưởng làm vị. Tác ý vô nhị làm xứ. Công đức gì? - Cùng với màu trắng công đức, tu quang minh nhứt thiết nhập; nơi nơi đều thấy ánh sáng.

Vì sao chấp vào tướng nầy?

Hiện chấp lấy ánh sáng tất cả nhập. Đối với ánh sáng, chấp làm tướng. Hoặc chỗ làm; hoặc chỗ tự nhiên. Người ngồi thiền cũ đối với tự nhiên xứ, chấp làm tướng. Kia đối với nơi nơi đều thấy tướng; hoặc ánh sáng mặt trăng; hoặc ánh sáng mặt trời; hoặc ánh sáng đèn; hoặc ánh sáng màu vàng. Từ kia bắt đầu thường thấy. Tùy theo vui hay chẳng vui, liền thấy phần kia ánh sáng liền khởi. Chẳng phải như người mới tọa thiền. Người mới tọa thiền đối với chỗ làm, lấy làm tướng, chẳng thể đối với phi tác xứ. Tu ánh sáng tất cả nhập phương tiện. Người tọa thiền kia như thế hoặc nương vào tường phía Đông Tây; ngồi xuống làm cho nước đầy bình rồi an trí chỗ có ánh sáng vào. Từ kia khởi lên ánh sáng nước, hoa Mạn Đà La. Từ ánh sáng Mạn Đà La đó khởi lên ánh sáng dính chặt vào tường. Đối với sự thấy nầy lấy ánh sáng làm tướng. Lấy tam hành chấp tướng, lấy bình đẳng quán, lấy phương tiện, lấy ly loạn, như ban đầu đã nói rộng.

Phẩm Hành Môn Thứ 3

Hỏi rằng: Vì sao gọi là Hư Không Nhứt Thiết Nhập? Tu cái gì? Có tướng như thế nào? Vị gì? Xứ gì? Thành tựu công đức ra sao? Vì sao mà chấp lấy tướng nầy?

Đáp rằng: Hư không nhứt thiết nhập có 2 loại. Đó là có hư không lìa sắc và có hư không chẳng lìa sắc. Hư không nhập xứ tướng, cho nên lìa sắc hư không. Hư không nầy có tướng như cái giếng. Đây nghĩa là chẳng lìa sắc hư không. Kia tu tướng nầy, tâm trụ không loạn. Đối với hư không tưởng phóng ý làm tướng. Chẳng lìa hư không tưởng làm vị. Tác ý vô nhị biên làm xứ. Có công đức gì? - Chẳng cùng với 2 công đức. Đối với hư không nhập chướng ngại xứ, lại chẳng thể ngại. Nếu bờ tường hay vách núi v.v... thân đi ngang qua không ngại, tự tại chẳng sợ.

Vì sao mà giữ lấy tướng nầy?

Đối với hư không nhập, chấp vào tướng hư không; hoặc chỗ làm hoặc chỗ tự nhiên. Người tọa thiền cũ đối với chỗ tự nhiên chấp làm tướng. Hay ở nơi xứ mà thấy xứ. Hoặc ở lỗ trống; hoặc nơi cửa sổ; hoặc giữa cành cây; từ kia thường thấy. Tùy vui chẳng vui, liền thấy phần kia tướng hư không liền khởi. Chẳng phải như người mới ngồi thiền. Người mới ngồi thiền lấy chỗ làm mà chấp tướng, chẳng thể đối với chẳng phải chỗ làm; người tọa thiền kia; hoặc ở trong phòng; hoặc ở ngoài phòng, chẳng nơi nào chướng ngại. Tạo nên lỗ trống tròn, tạo tưởng hư không; lấy tam hành làm tướng. Lấy đẳng quán; lấy phương tiện; lấy ly loạn. Đối với hư không nhứt thiết nhập, sanh vào tứ thiền, ngũ thiền.

Ngoài ra như đã nói rộng lúc ban đầu.

Hỏi rằng: Thức nhứt thiết nhập là gì?

Đáp rằng: Đó là thức hư không xứ định. Đây nghĩa là thức nhứt thiết nhập. Ngoài ra như ban đầu đã nói rõ.

Hỏi rằng: Đối với nhứt thiết nhập nầy, vì sao mà tán cú?

Đáp rằng: Nếu một tướng được tự tại, tất cả tướng khác tùy theo tác ý nầy. Nếu đối với một xứ nhứt thiết nhập; đối với sơ thiền được tự tại; kham nhận ngoài nhứt thiết nhập; hay khởi đệ nhị thiền. Như thế đệ nhị thiền được tự tại; hay khởi đệ tam thiền. Đệ tam thiền được tự tại, hay khởi đệ tứ thiền.

Hỏi rằng: Vì sao đối với tất cả nhập là tối thắng?

Đáp rằng: Tứ sắc nhứt thiết nhập là tối thắng, thành giải thoát vậy, được trừ nhập vậy gọi là nhứt thiết nhập tối thắng. Tạo nên ánh sáng nên tâm được tự tại. Đối với bát nhứt thiết nhập đối với bát định, lấy 86 hạnh an tường mà khởi; tùy theo xứ vui. Chỗ lạc định nầy tùy ý không chướng. Thứ đệ thượng, thứ đệ hạ; thứ đệ thượng hạ làm cho mỗi mỗi tăng trưởng; hoặc làm cho tăng trưởng; hoặc trung thiểu; hoặc thiểu phần; hoặc việc ít; hoặc chia ra ít việc; hoặc phần đầy đủ; hoặc việc đầy đủ; hoặc phần việc đầy đủ. Tùy theo chỗ vui; hoặc ở nơi thôn xóm; hoặc ở nơi A Lan Nhã. Đây là chỗ vui. Nhập vào 3 vị; như chỗ vui; đây là chỗ thiền lạc; nhập vào nơi thiền định. Như đây là chỗ vui. Lúc ấy tùy theo đó mà vui; nhập vào tam muội; hoặc nhiều lúc nhập chánh thọ. Lần lượt bên trên, đối với sơ thiền nhập định, lần lượt cho đến Phi phi tưởng xứ. Lần lượt bên dưới, từ sơ nhập Phi phi tưởng định. Lần lượt đến sơ thiền. Lần lượt trên dưới vượt qua khỏi nơi tới lui. Từ sơ thiền nhập vào tam thiền. Từ tam thiền nhập vào nhị thiền. Từ nhị thiền nhập vào tứ thiền. Như thế cho đến nhập vào Phi phi tưởng định, làm cho mỗi mỗi tăng trưởng. Lấy lần lượt nhập vào tứ thiền; hoặc trên; hoặc dưới đều làm cho tăng trưởng. Nhập đệ tứ thiền, từ hư không nầy nhập vào tam thiền. Như thế 2 loại nhập định. Trung thiểu nhập sơ thiền rồi; từ đây nhập Phi phi tưởng xứ. Từ đây nhập vào đệ nhị thiền. Từ đây nhập vào vô sở hữu xứ. Như thế hiện nhập chánh thọ. Hay biện hư không xứ. Phần thiểu là nhứt thiền nơi bát nhứt thiết nhập, nhập định. Sự thiểu là đối với 2 nhứt thiết nhập, nhập vào bát định phần. Sự thiểu nghĩa là hai định và tất cả nhập. Phân Cụ nghĩa là đối với 2 nhứt thiết nhập, nhập hai hai thiền. Sự cụ là đối với hai hai tất cả nhập, nhập nhị thiền. Phần sự cụ là 2 câu tán.

Hỏi rằng: Những gì là tướng tăng trưởng? Tu cái gì? Tướng gì? Vị gì? Xứ gì? Công đức nào? Vì sao lại chấp giữ tướng nầy?

Đáp rằng: Tướng tăng trưởng là đầy khắp tất cả nơi; giống như bài tiết đầy khắp nơi xứ chết hôi thối. Đây nghĩa là sình trướng. Tướng sình trướng nầy như thế mà rõ biết. Đây nghĩa là sình trướng tưởng. Kia tu tưởng nầy mà tâm trụ chỗ bất loạn. Đây gọi là tu. Ở nơi tướng sình trướng tưởng tướng tùy quán làm tướng. Tưởng sự xa lìa sự sình trướng làm vị. Xú uế bất tịnh tác ý làm xứ. Có công đức gì? - Tưởng sình trướng có 9 công đức; được niệm nhập thân, được vô thường tưởng; được tưởng chết, nhiều yểm hoạn, phục dâm dục, đoạn sắc kiêu, đoạn vô bịnh kiêu; hướng thiện, vui hướng đề hồ.

Vì sao mà chấp giữ tướng nầy?

- Kẻ mới tọa thiền hiện giữ sự sình trướng, chẳng tưởng sạch sẽ, lấy vô nhị hành, lấy niệm bất động, bất ngu si, lấy các căn nội nhập; lấy tâm chẳng ra ngoài, lấy đến nơi kia; nơi nầy bất tịnh, có các xác chết. Trụ ở nơi kia, lìa nơi gió ngược, đối tướng bất tịnh chẳng xa chẳng gần; hoặc dựa hoặc ngồi. Người tọa thiền kia hoặc dựa hoặc ngồi gần chỗ bất tịnh; hoặc trên đá hoặc trên đất; hoặc nơi cây, hoặc nơi ghế; hoặc bụi cây. Ví tác tướng, tác sự tư duy. Đá nầy bất tịnh. Tướng nầy bất tịnh. Đá nầy cũng như đất vậy, lấy đó tác tướng, lấy đó tác sự. Lấy mười việc làm về tướng bất tịnh của sự sình trướng. Từ tự tánh nầy tu hành hay quán, lấy sắc của hình nam nữ, lấy phương, lấy xứ, lấy phân biệt, lấy tiết; lấy lỗ hổng, lấy hầm; lấy đất bằng, lấy bình đẳng. Quán ở nơi tất cả xứ.

Lấy sắc nghĩa là nếu đen, lấy quán đen. Nếu chẳng đen chẳng trắng, lấy quán chẳng đen chẳng trắng. Nếu trắng, lấy quán trắng. Nếu da hôi, lấy da hôi. Dùng hình nghĩa là nếu hình người nữ hay hình người nam; theo đó mà quán nhỏ, lớn, già. Tùy quán nghĩa là nếu dài thì lấy dài; nếu ngắn thì lấy ngắn; nếu mập thì lấy mập. Nếu nhỏ thì lấy nhỏ, tùy theo đó mà quán.

Lấy phương nghĩa là lấy phương nầy làm đầu; đối với phương nầy là tay; đối với phương nầy là chân; đối với phương nầy là lưng; đối với phương nầy là bụng; đối với phương nầy là chỗ của người ta; đối với phương nầy là tướng bất tịnh. Như thế tùy theo quán mà chỗ sáng sủa. Đối với sự sáng sủa nầy là chỗ của tay. Đối với chỗ sáng sủa nầy là chỗ của chân; đối với sự sáng sủa nầy là chỗ của chân; đối với chỗ sáng sủa nầy là chỗ ngồi của ta; đối với chỗ sáng sủa nầy là chỗ tướng bất tịnh. Lấy sự phân biệt quán từ đầu đến chân, từ dưới lên đầu. Tóc da làm biên là một chỗ tụ hội; lấy phân biệt quán, quán sự chẻ lìa ra. Đối với 2 tay chẻ làm 6; đối với 2 chân chẻ làm 6. Xương chẻ ra từng mảnh. Đây là 14 phần lớn.

Lấy thịt ở miệng hoặc đóng hoặc mở. Tùy theo đó quán mắt; hoặc khai hoặc bế. Tùy theo quán nơi khoảng tay, khoảng chân, lỗ chơn lông; lấy hầm, lấy bình đẳng địa. Bất tịnh tướng tùy theo nơi nầy. Hoặc ở trên không; hoặc ở trên đất; xứ nầy tùy theo đó quán. Lại nữa ta ở trên không, tướng bất tịnh ở trên đất. Hoặc bất tịnh tướng ở phía dưới. Ta ở trên mặt đất, tùy theo đó quán tất cả nơi. Từ ta, không thủ gần xa. Chừng 2 hay 3 tầm tùy đó mà quán. Kẻ tọa thiền kia như thế tất cả theo đúng mà quán tướng kia.

Lành thay! lành thay! Như thế thọ trì, lấy thiện tự an. Kẻ ngồi thiền kia lấy thiện giữ làm tướng; thọ trì thiện nầy; tự yên thiện nầy; một không, hai đi; lấy niệm bất động, tâm chẳng ngu si, các căn nội nhập, tâm chẳng ra ngoài; đi đến trên đường hoặc đi hoặc ngồi, quán kia tâm bất tịnh thường thọ trì.

Không 2 người đi là nghĩa gì?

- Vì được thân tịch tĩnh, làm cho niệm chẳng động; lấy chẳng ngu si, lấy các căn nội nhập, tâm chẳng ra ngoài.

Đến đi trên đường nghĩa là gì?

- Vì được thân tịch tĩnh.

Lìa ngược gió là nghĩa gì?

- Vì lìa mùi hôi thối.

Ngồi chẳng xa chẳng gần là nghĩa gì?

- Nếu giữ xa cách, chẳng thành tướng trừ; nếu giữ gần, chẳng thành việc yểm ly, chẳng thấy tánh nầy, lấy chẳng thấy tánh nầy; tướng kia chẳng khởi. Cho nên chẳng giữ xa, chẳng giữ gần.

Ngồi một bên quán tất cả tướng là gì?

- Vì chẳng ngu si, gọi là chẳng ngu si. Nếu người tọa thiền nhập tịch tĩnh xứ, thấy tướng bất tịnh như ở phía trước, tâm khởi lên sợ hãi. Cho nên người tọa thiền nầy chẳng nên khởi với tử thi. Tâm suy nghĩ như thế rồi niệm chánh trí, thọ trì rồi quán tướng biến. Đây là biến tướng, như thế mà tác ý.

Đây có tên là chẳng ngu si.

Hỏi rằng: Giữ 10 loại hành tướng là nghĩa gì?

Đáp rằng: Vì tâm bị cột chặt.

Quán đến đi đường sá là nghĩa gì?

- Vì khởi lên pháp lần lượt vậy. Đây có tên là thứ đệ pháp. Nếu người tọa thiền nhập vào nơi tịch tĩnh có lúc tâm loạn; lấy bất thường quán, chẳng khởi tướng bất tịnh. Cho nên người tọa thiền nhiếp tất cả tâm, hay quán con đường đến đi, hay quán chỗ ngồi thiền. Sẽ quán biến tướng, sẽ quán 10 loại tướng thủ. Kẻ tọa thiền kia như thế lần lượt hiện quán. Lại liền khởi tướng. Như lấy mắt thấy. Đây nghĩa là khởi thứ đệ pháp. Người mới ngồi thiền đối với tử thi nầy thành tưởng trân bảo. Như thế tâm hoan hỷ được thọ trì. Tâm thường tu hành, diệt nơi các sự che đậy; thiền phần thành khởi. Người tọa thiền kia, lìa dục rồi, liền lìa các pháp bất thiện. Có giác có quán, tịch tĩnh sở thành. Có hỷ lạc, vào sơ thiền định và tướng sình trướng.

Hỏi rằng: Vì sao lấy bất tịnh hành khởi nơi sơ thiền? mà chẳng khởi ngoài thiền?

Đáp rằng: Việc làm nầy là chưa quán vậy. Sự thành nầy là sự cột chặt vậy. Thường tùy giác quán. Giác quán thường hiện tướng nầy được khởi. Chẳng lìa giác quán để tâm nầy được an. Cho nên sơ thiền khởi chẳng ngoài thiền.

Lại nói: Đây là tướng bất tịnh về hình sắc. Lấy chẳng phải một việc làm mà suy nghĩ, làm cho khởi lên nơi hành tư duy. Đây là giác quán sự. Chẳng thể kham nhiệm lìa nơi giác quán, là tư duy hành. Cho nên chỉ có sơ thiền khởi chẳng phải ngoài thiền.

Lại nói: Đây là tướng bất tịnh chẳng thể nhẫn nại. Đối với việc chẳng nại, chẳng thể đưa tâm lên. Đối với nơi bất tịnh, tâm do hỷ lạc vậy. Trừ giác quán phương tiện, lấy giác quán phương tiện lực. Lúc ấy sự tu hành do như phẫn hôi.

Cho nên duy chỉ sơ thiền khởi, chẳng phải ngoài thiền.

Hỏi rằng: Đối với việc bất nại vì sao khởi hỷ lạc?

Đáp rằng: Việc chẳng nại chẳng có nguyên nhơn làm khởi hỷ lạc. Lại nữa hỷ đoạn việc che nóng vậy. Lấy tu tâm tự tại vậy. Khởi công việc hỷ lạc. Như đã nói rộng phần đầu.

Hỏi rằng: Vì sao tướng ứ màu xanh? Tu gì? tướng gì? vị gì? xứ gì? công đức nào? Vì sao mà chấp vào tướng nầy?

Đáp rằng: Màu ứ xanh hoặc là chết đã qua một đêm; hoặc 1 hay 3 đêm, thành tướng xanh lè. Như màu xanh ấy do chỗ nhiễm sắc mà sanh ra. Đây nghĩa là tướng ứ xanh. Màu ứ xanh kia là tướng xanh. Lấy trí chơn chánh mà biết. Đây nghĩa là tướng ứ xanh. Tâm trụ chẳng loạn đây nghĩa là tu. Thọ trì tướng xanh làm tướng. Xa lìa làm vị. Tác ý chẳng nại làm xứ và tướng sình trướng lên là công đức. Tu tướng nầy như trước đã nói rõ.

Hỏi rằng: Vì sao là tướng Hội Lạn? (rửa thối) Tu cái gì? tướng gì? vị gì? xứ gì? công đức nào? Vì sao mà chấp tướng nầy?

Đáp rằng: Hội Lạn là hoặc chết một hai đêm rồi như nát chảy ra nồng nặc; giống như nước sữa. Thân thành mục rữa. Đây có nghĩa là Hội Lạn. Đối với tướng rữa thối nầy lấy chánh trí mà biết. Đây gọi là tướng mục rữa; tâm trụ bất loạn nghĩa là tu. Thọ trì sự mục rữa là tướng. Xa lìa là vị. Tác ý chẳng nại là ý. Tướng sình trướng lên là công đức. Thủ tướng nầy như đã nói rộng ở trước.

Hỏi rằng: Vì sao gọi là tướng đoạn lìa? tu gì? tướng gì? vị gì? xứ nào? công đức gì? Vì sao giữ tướng nầy?

Đáp rằng: Sự chặt khúc tan ra là lấy dao kiếm đoạn cho thân thể nầy lìa ra. Lại nói chỗ tử thi bị chặt đứt ra. Đối với sự phân đoạn nầy là do chánh trí biết được. Đây gọi là phân đoạn tưởng. Tâm trụ chỗ không loạn gọi là tu. Tưởng đến sự chặt khúc ra làm tướng. Xa rời là vị. Tác ý bất tịnh làm xứ và tướng sình trướng lên là công đức.

Hỏi rằng: Vì sao chấp tướng nầy?

Đáp rằng: Đối với 2 lỗ tai, hai ngón tay làm tưởng từng mảnh, tạo ra tưởng chặt từng đoạn; như thế giữ tướng nầy. Đối với một hai, bên trên chấp tướng không nầy. Ngoài ra như đã nói rộng phía trước.

Hỏi rằng: Tưởng về ăn là gì? Tu gì? tướng gì? vị gì? xứ nào? công đức gì? Vì sao chấp giữ tướng nầy?

Đáp rằng: Việc ăn là do chim ưng, chim kênh kênh, chim thứu, giả can, chó sói, chồn, hổ, beo ăn tử thi ấy. Đây nghĩa là ăn xác chết. Đối với sự ăn kia; tướng nầy lấy chánh trí mà biết. Đây nghĩa là tưởng về ăn. Tâm trụ bất loạn nghĩa là tu. Lấy tưởng ăn xác chết làm tướng. Xa lìa làm vị. Tác ý bất tịnh làm xứ và tưởng sình trướng là công đức. Ngoài ra như đã nói rộng ở trước.

Hỏi rằng: Thế nào là tưởng về sự ném bỏ? Tu gì, tướng gì? vị gì? xứ gì? công đức nào? Vì sao lại chấp vào tướng nầy?

Đáp rằng: Ném bỏ nghĩa là bỏ tay chân khắp nơi. Đây nghĩa là ném bỏ. Đối với tưởng ném bỏ là dùng trí chơn chánh mà biết. Đây nghĩa là tưởng về sự ném bỏ. Tâm trụ bất loạn đấy là tu. Thọ trì về tưởng ném bỏ là tưởng. Xa lìa là vị. Tác ý bất tịnh là xứ. Tưởng về sình trướng là công đức.

Vì sao lại chấp vào tướng nầy?

Tất cả phần của thân tụ lại một nơi, để yên các phần đã cắt cách nhau 2 tấc. Để yên rồi tác ý tưởng về sự ném bỏ và giữ làm tướng. Ngoài ra như đã nói rộng phía trước.

Hỏi rằng: Vì sao tưởng về sự ghét bỏ loài có cánh? Tu gì? tướng gì? vị gì? xứ gì? công đức nào? Vì sao giữ tướng nầy?

Đáp rằng: Vật bị giết hại kia hoặc dùng dao, hoặc dùng cung tên. Đối với tử thi đoạn lìa nơi nơi. Đây nghĩa là giết rồi ném những con vật có cánh. Đối với sự ném bỏ ấy, tưởng nầy là do chánh trí mà biết. Đây gọi là tưởng sự giết và ném bỏ loài có cánh. Tâm trụ chẳng loạn gọi là tu. Thọ trì tướng bị giết loài có cánh ấy là tướng. Xa lìa là vị. Tác ý bất tịnh là xứ. Và sình trướng lên là công đức.

Vì sao chấp giữ tướng nầy?

- Như phần phía trước đã nói rộng rồi.

Hỏi rằng: Vì sao tưởng đến huyết đồ nhiễm? Tu cái gì?

tướng gì? vị gì? xứ gì? công đức nào? Vì sao chấp giữ tướng nầy?

Đáp rằng: Huyết đồ nhiễm nghĩa là chặt tay chân và thân hình ra từng phần và máu ra nơi thân. Đây gọi là huyết đồ nhiễm. Đối với tướng huyết đồ nhiễm dùng chánh trí để biết. Đây gọi là huyết đồ nhiễm tưởng. Tâm trụ nơi chẳng loạn gọi là tu. Lấy việc thọ trì huyết đồ nhiễm tưởng làm tướng. Xa lìa làm vị. Tác ý bất tịnh làm xứ. Tưởng đến sự sình trướng lên là công đức. Vì sao lại phải chấp giữ vào tướng nầy? - Như trước đã nói rõ.

Hỏi rằng: Vì sao lại tưởng đến trùng xú? Tu cái gì? Tướng gì? vị gì? xứ nào? và công đức ra sao? Vì sao lại chấp giữ tướng nầy?

Đáp rằng: Trùng xú là các trùng sanh đầy nơi thân thể, giống như trên xương thịt trùng tụ lại. Đây gọi là trùng xú. Đối với trùng xú tưởng, lấy chánh trí mà biết được. Đây gọi là trùng xú tưởng. Tâm trụ chẳng loạn gọi đây là tu. Lấy thọ trì về trùng xú tưởng làm tướng. Xa lìa làm vị. Sự tác ý bất tịnh làm xứ. Tưởng đến sự sình trướng lên là công đức. Vì sao lại phải chấp giữ lấy tướng nầy? - Như trước đã giải rõ.

Hỏi rằng: Vì sao nghĩ đến xương cốt. Tu cái gì? tướng gì? vị gì? xứ gì? và công đức nào? Tại sao chấp giữ vào tướng nầy?

Đáp rằng: Xương cốt có nghĩa là những ống xương tròn; hoặc máu thịt vẫn còn dính nơi ấy; hoặc chẳng có máu thịt mà chỉ có gân; hoặc chẳng có máu thịt. Đây gọi là xương cốt. Đối với việc tưởng đến xương cốt nầy, lấy chánh trí mà biết. Đây gọi là cốt tưởng. Tâm trụ chẳng loạn gọi là tu. Lấy việc thọ trì cốt tưởng làm tướng. Lấy sự xa rời làm vị. Tác ý bất tịnh làm nơi. Lấy tưởng về sự sình trướng lên làm công đức. Vì sao lại chấp giữ vào tướng nầy? - Như trước đã giải rồi.

Hỏi rằng: Vì sao đối với nơi bất tịnh lại tán cú?

Đáp rằng: Với người mới ngồi thiền có nhiều phiền não chẳng có loại nào là chẳng lấy đó để chấp tướng. Chẳng có loại nào nghĩa là như thân nam thân nữ; hoặc người nghiệp bất tịnh thì tướng chẳng tịnh và chẳng nên tác ý. Vì sao vậy? - Vì hay quán các việc; nhưng chẳng xa lìa được. Đối với thân súc sanh, chẳng thể khởi tướng thanh tịnh được. Lấy một cái xương rồi khởi lên tướng tự tại đối với đống xương. Lại cũng như thế; nếu tướng bất tịnh lấy sắc để khởi. Do tất cả nhập vào chỗ đang quán. Nếu lấy các không để khởi nơi người nam thì lúc đang quán, lấy bất tịnh khởi, lấy bất tịnh mà quán.

Hỏi rằng: Vì sao 10 bất tịnh ấy chẳng nhiều chẳng ít?

Đáp rằng: Việc mất thân nầy có 10 loại. Lại do 10 người nên thành 10 tưởng. Có người muốn tu về sự quán tưởng sự sình trướng lên. Người có ái dục về sắc nên tu về tưởng đến sự ứ đọng màu xanh. Như người muốn tu thanh tịnh thì nên tu về tưởng hủy hoại. Ngoài ra lại cũng có thể biết. Lại nữa tướng bất tịnh chẳng thể được. Cho nên tất cả bất tịnh tưởng muốn đối trị vậy. Nếu có người sở đắc được việc nầy thì chấp vào tướng kia. Cho nên nói là tất cả bất tịnh làm 10 loại tưởng bất tịnh.

Hỏi rằng: Vì sao chẳng làm cho tăng trưởng?

Đáp rằng: Nếu người vui lìa dục, làm cho tự tánh thân tưởng. Vì sao vậy? - Nếu có tự tánh thân tưởng thì đối với tưởng ấy mau được xa lìa. Phần kia làm cho tăng trưởng rồi tưởng đến bất tịnh. Đây là tướng của thân được trừ. Trừ tự thân tưởng rồi, chẳng mau được xa lìa; cho nên chẳng nên làm cho tăng trưởng. Lại nói nếu được vô dục mà tu tâm lớn, rồi làm cho tăng trưởng. Như A Tỳ Đàm nói: Nơi ly dục sơ thiền, chánh thọ ở nơi sình trướng, lại khởi lên nhiều việc như được việc lớn, liền nói kệ rằng:

Tỳ Kheo, Phật gia trì

Nơi rừng kia sợ hãi Liền nên tu tưởng cốt

Làm cho đầy đất nầy Ta biết Tỳ Kheo kia Liền xa rời dục nhiễm.

Hỏi rằng: Vì sao niệm Phật? Tu gì? tướng gì? vị gì? xứ gì? và công đức như thế nào? Vì sao mà tu hành?

Đáp rằng: Đức Phật Thế Tôn tự nhiên chẳng có Thầy mà chứng. Đối với việc chưa nghe pháp mà chánh giác, chánh đế thì có thể biết rằng tất cả được lực tự tại. Đây gọi là Phật. Khi niệm Phật, Thế Tôn, bậc Chánh Biến Tri thì được công đức của Đạo Bồ Đề. Niệm tùy, niệm niệm, trì niệm, chẳng vọng niệm, căn niệm, lực chánh niệm. Đây nghĩa là niệm Phật. Tâm trụ nơi chẳng loạn; đây nghĩa là tu. Làm cho khởi lên công đức của Phật; ấy là tướng. Cung kính là vị.

Tăng trưởng tín tâm là xứ. Nếu tu hành niệm Phật, thành được 18 công đức. Niềm tin tăng trưởng; niệm tăng trưởng; huệ tăng trưởng; công đức tăng trưởng; nhiều hoan hỷ, sâu vào khổ hạnh, lìa sự sợ hãi. Đối với việc thọ pháp ác được sanh xấu hổ. Thường cùng với Thầy ở chung. Tâm vui cảnh Phật, làm việc hướng đến chỗ lành. Sau cùng nhuần nhuyễn, như nói Tu Đa La (Kinh) Bàn Đề Lí Cú. Nếu người muốn niệm Phật. Nơi đây có thể cung kính như chỗ tượng Phật. Và sẽ tu hành như thế nào?

- Đối với người mới tọa thiền đến nơi yên ổn nhiếp tâm bất loạn; dùng tâm bất loạn niệm danh hiệu Đức Như Lai Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn. Đối với điều nầy thì kẻ kia sẽ được tất cả công đức bỉ ngạn.

Thế Tôn có nghĩa là được đời xưng tán cho nên có tên là Thế Tôn. Lại được diệu pháp cho nên gọi là Thế Tôn. Lại nữa được cúng dường cho nên gọi là Thế Tôn. Được đầy đủ phước đức cho nên gọi là Thế Tôn. Vị chủ tể của Đạo Pháp nên gọi là Thế Tôn. Do những nguyên nhơn nầy mà gọi là Thế Tôn.

Từ cái nguyên nhơn kia thọ của cúng dường gọi là A La Hán. Diệt phiền não oán nên có tên là A La Hán. Đoạn lìa bánh xe sanh tử; nên gọi là A La Hán.

Chánh Biến Tri nghĩa là tất cả các hạnh đều rõ cũng như tất cả các pháp; nên gọi là Chánh Biến Giác. Lại có tên là giết vô minh; nên có tên là Chánh Biến Giác, mà Độc Giác Vô Thượng Bồ Đề; nên gọi là Chánh Biến Giác.

Minh Hạnh Túc có nghĩa là kẻ biết rõ Tam Minh. Đó là túc, mệnh, trí minh. Đó là trí rõ biết sanh tử của chúng sanh. Rõ biết trí lậu tận. Đức Thế Tôn đủ túc, mệnh, trí minh, đoạn dứt quá khứ vô minh và sáng rõ sanh tử của chúng sanh, đoạn giết vị lai vô minh. Dùng trí sáng lậu tận đoạn trừ vô minh trong hiện tại. Lại cũng đoạn trừ những vô minh trong quá khứ vậy. Dùng tất cả hạnh của tất cả pháp quá khứ. Thế Tôn ưng niệm, liền hiện. Đã đoạn trừ vị lai vô minh; nên tất cả hạnh của tất cả pháp vị lai. Thế Tôn ưng niệm liền hiện, để đoạn diệt hiện tại vô minh vậy; dùng tất cả hạnh, tất cả pháp hiện tại, Thế Tôn ưng niệm liền hiện. Hành có nghĩa là giới định huệ đầy đủ. Giới đây nghĩa là tất cả nơi pháp lành. Cho nên nói là Minh Hạnh. Túc có nghĩa là tất cả thần thông; nên gọi tên là Minh Hạnh Túc. Cụ có nghĩa là tất cả Định. Đối với Thế Tôn dùng tất cả trí lấy 3 Minh, dùng hành để được Đại Từ Bi, mà việc làm ấy lợi lạc cho thế gian, minh đắc tự tại. Dùng trí tuệ để luận đạo thì chẳng có người nào có thể thắng. Diệt trừ những phiền não, lấy thanh tịnh chánh hạnh, dùng Minh Hạnh Túc thành con mắt thế gian. Chỗ nhiêu ích hay không nhiêu ích (lợi lạc) làm cho đầy đủ, làm chỗ nương tựa cho thế gian. Làm việc cứu hộ sự sợ hãi. Lấy Minh giải thoát đối với đệ nhứt nghĩa lại được thông đạt; lấy việc làm để tế độ, làm nghĩa của thế gian. Đối với tất cả việc, tự nhiên chẳng có Thầy. Chỗ làm bình đẳng được vô thượng tịch tĩnh; lấy Minh Hạnh Túc, Thế Tôn thành tựu.

Đây nghĩa là Minh Hạnh đầy đủ.

Thiện Thệ nghĩa là đến con đường lành; nên gọi là Thiện Thệ. Lại chẳng hề đến nơi cảnh giới đề hồ (giải thoát) mà Vô Vi Niết Bàn; nên gọi là Thiện Thệ. Lại nói chẳng điên đảo pháp; nên gọi là Thiện Thệ. Lại nói pháp chẳng đua đòi; cho nên gọi là Thiện Thệ. Lại nói pháp chẳng lo lắng; nên có tên là Thiện Thệ. Lại nói pháp chẳng nhiều chẳng ít; cho nên nói là Thiện Thệ.

Thế Gian Giải nghĩa là Thế Gian có 2 loại. Nghĩa là chúng sanh thế gian và hạnh thế gian. Đức Thế Tôn dùng tất cả hạnh biết chúng sanh trong thế gian, biết được tất cả nhiều loại dục lạc của chúng sanh, dùng căn sai biệt, dùng túc mệnh, thiên nhãn, từ quá khứ đến, lấy sự hòa hợp mà thành tựu. Dùng nhiều loại có thể giáo hóa, dùng nhiều loại sâu xa hoặc chẳng sâu, dùng những loại sanh, dùng những cõi, những đất để trồng các loại nghiệp, dùng các loại phiền não, lấy nhiều loại quả báo; lấy nhiều loại thiện ác, dùng nhiều loại trói, mở. Như thế các việc làm mà Đức Thế Tôn đều biết chúng sanh trong thế gian. Lại nói Hành Thế Gian nghĩa là Đức Thế Tôn lại cũng biết tất cả nghiệp về thiện, bất thiện, vô ký. Lấy những loại ấm, lấy các giới, lấy các nhập, dùng trí tuệ để rõ biết. Lấy vô thường, khổ, vô ngã; lấy sanh chẳng sanh, như thế những việc làm Đức Thế Tôn đều biết những việc làm ở thế gian. Đây gọi là Thế Gian giải.

Vô Thượng nghĩa là trong thế gian không có gì trên. Đây nghĩa là Vô Thượng. Lại nữa chẳng có ai có thể sánh được. Lại cũng có nghĩa là tối thắng chẳng thể so sánh. Lại chẳng thể qua khỏi nên gọi là Vô Thượng.

Điều Ngự Trượng Phu có nghĩa là gồm có 3 loại người; hoặc nghe pháp được ngộ; hoặc nói nhơn duyên; hoặc nói túc mệnh: Đức Thế Tôn ngự nơi 8 con đường giải thoát để điều ngự chúng sanh; nên gọi là Điều Ngự Trượng Phu.

Thiên Nhơn Sư nghĩa là Đức Thế Tôn hay độ cho Trời,

Người. Từ nơi sanh, già, chết sợ hãi rừng vườn ấy; nên gọi là Thiên Nhơn Sư. Lại nữa chỉ dạy con đường tư duy nên có tên là Thiên Nhơn Sư. Như thế đây là cửa ngõ đây là việc làm; nên niệm đến Như Lai.

Lại nữa như Đức Bổn Sư dạy lấy 4 loại việc làm tu niệm Đức Thế Tôn. Do từ xưa nhơn duyên đã khởi nên tự thân mà được thắng pháp, mà làm cho thế gian được lợi lạc. Từ sở nguyện lúc ban đầu cho đến sau cùng, sanh ra trong đời nầy, từ xa xưa kia trải qua 20 A Tăng Kỳ Kiếp, một trăm, ngàn, ức quán sát căn tánh phàm phu, niệm chỗ căn tánh. Đầu tiên tâm yêu thương thế gian, ta đã được giải thoát; nên làm cho kia được giải thoát. Ta đã được điều phục; nên sẽ làm cho kia được điều phục. Ta đã được an; nên sẽ làm cho kia an. Ta sẽ được vào Niết Bàn; nên sẽ làm cho kia được vào Niết Bàn. Thí giới, xuất nhẫn đế, thọ trì, từ xả, tinh tấn, trí huệ đều làm cho đầy đủ mà được Bồ Đề. Thế Tôn lúc còn làm Bồ Tát nói về nhơn duyên đời trước đã làm thân con thỏ, thường hay bố thí, hay làm cho giữ gìn; hoặc sanh làm Ma Cù Tần Đà; hoặc hay niệm xuất ly, sanh nhẫn nhục; hay nhớ đến nhẫn, sanh vào chỗ sáng; hay nhớ đến lời nói thật; hay nhớ đến lần sanh vào chỗ câm; hay nhớ nghĩ đến việc thọ trì; hay nhớ nghĩ đến Đế Thích từ bi; hay nhớ đến xả bỏ lông; hay nhớ đến người buôn bán chân chánh; hay nhớ đến lúc sanh làm nai; hay nhớ đến lúc sanh cõi Trường Thọ; đều do lời Phật mà nhớ đến voi trắng 6 ngà cung kính Tiên nhơn. Nhớ đến lúc sanh làm ngựa trắng đi đến nước La Sát để độ cho chúng sanh. Lúc sanh làm hươu để giữ gìn thọ mạng kia và xả thọ mạng của chính mình. Nhớ lại lúc sanh làm khỉ làm cho được giải thoát chỗ khổ lớn. Lại nhớ lúc sanh làm khỉ, thấy người bị rơi vào hầm liền dùng lòng từ để cứu ra khỏi. Làm tổ trên gốc cây để cúng dường. Kẻ kia vì thích thịt; nên đã tự chặt đầu và lấy lòng từ bi để thuyết pháp để đi con đường lành. Như thế mà các cửa nguyện. Nhớ lại những công đức của Đức Thế Tôn.

Vì sao mà nhớ lại công đức tự bỏ thân của Thế Tôn được?

Đức Thế Tôn có những kiếp sống trước đầy đủ như thế mà lúc còn nhỏ đã dứt hết tất cả chỗ đắm trước; đoạn lìa chỗ dính mắc của vợ con, cha mẹ thân tộc rồi bỏ điều khó bỏ, bỏ sự liên hệ, đến nơi vắng lặng muốn cầu vô vi Niết Bàn tịch tĩnh và tịch diệt tại nước Ma Kiệt (Già) Đà. Qua khỏi sông Ni Liên Thiền; ngồi dưới gốc cây Bồ Đề, hàng phục ma vương và các binh ma. Đầu đêm tự nhớ về đời trước. Giữa đêm chứng được thiên nhãn và cuối đêm rõ khổ, đoạn tập, chứng được cảnh giới đề hồ (giải thoát). Tu hành Bát Chánh Đạo; rồi chứng lậu tận được Bồ Đề Giác. Từ đó đối với thế gian ra khỏi tự thân, trụ ở đệ nhất nơi cảnh giới thanh tịnh lậu tận. Như thế những việc làm của Đức Thế Tôn là những công đức đã mang tự thân ra khỏi chỗ kia.

Vì sao mà nhớ đến Đức Thế Tôn được thắng pháp công đức?

Như thế Đức Thế Tôn có giải thoát và tâm giải thoát mà Như Lai có Thập Lực, dùng 14 Phật trí huệ, lấy 18 Phật Pháp. Cùng với đây chẳng phải một pháp thiền mà thành tựu tự tại đến bờ kia.

Nghĩ đến vì sao mà Đức Thế Tôn thành tựu được Thập Lực?

Như Lai biết rằng đây là xứ, đây là phi xứ, như thật mà biết. Như Lai biết quá khứ, vị lai, hiện tại và nhơn duyên của nghiệp lành. Lấy giới làm nhơn và quả báo cũng biết rõ như thật. Như Lai biết tất cả nơi, đầy đủ như thật mà biết. Như Lai chẳng phải biết chỉ một giới mà nhiều loại giới. Thế gian như thật mà biết. Như Lai biết nhiều loại dục lạc của chúng sanh. Như thật mà biết. Như Lai biết nhiều căn tánh của chúng sanh. Như thật mà biết. Như Lai biết Thiền, giải thoát, định, chánh thọ, có phiền não, không phiền não. Như Thật mà biết. Như Lai biết đời trước với cái biết như thật. Như Lai biết sự sanh tử của chúng sanh với cái biết như thật. Như Lai biết lậu tận với cái biết như thật.

Đây là Thập Lực mà Thế Tôn thành tựu.

Vì sao Đức Thế Tôn thành tựu 14 Phật Trí Huệ?

Đó là biết về khổ. Biết về tập. Biết về diệt. Biết về đạo. Biết về ý nghĩa biện tài. Biết về pháp biện tài. Biết về từ biện tài. Biết về vui nói biện tài. Biết về các căn. Biết về chúng sanh bị dục lạc phiền não sai sử. Biết về song biến. Biết về đại từ bi định. Biết về tất cả. Biết về chẳng chướng ngại.

Đây là 14 trí mà Thế Tôn thành tựu.

Vì sao Đức Thế Tôn thành tựu 18 pháp?

Đó là đối với quá khứ, trí Phật không chướng ngại. Đối với vị lai, trí Phật không chướng ngại. Đối với hiện tại, trí Phật không chướng ngại. Tùy nơi mà Phật rõ sự biến khởi của thân nghiệp. Tùy nơi mà Phật rõ biến khởi của khẩu nghiệp. Tùy nơi mà Phật rõ biến khởi của ý nghiệp. Đây là 6 pháp Thế Tôn thành tựu.

Dục chẳng thoái, tinh tiến chẳng thoái, niệm chẳng thoái, định chẳng thoái, huệ chẳng thoái, giải thoát chẳng thoái. Đây là 12 pháp mà Thế Tôn thành tựu.

Chẳng có việc nghi, không có việc lừa dối Thầy, không có việc bất minh, chẳng có việc gấp, chẳng có nơi che khuất, chẳng có chẳng quán xả, chẳng có việc và người nghi, chẳng có uy nghi làm việc xảo quyệt, kẻ gian dối việc với Thầy. Chẳng gấp rút xa rời oai nghi. Kẻ chẳng phải chẳng phân minh, dùng trí chẳng phải chẳng xúc. Kẻ không việc gấp, không có oai nghi mà việc gấp. Kẻ chẳng bị che, tâm làm mà chẳng có hay chẳng biết. Kẻ chẳng phải chẳng quán xả là chẳng có chẳng biết xả. Đây là 18 Phật Pháp mà Thế Tôn thành tựu.

Lại nữa Đức Thế Tôn dùng Tứ Vô úy; Tứ Niệm xứ; Tứ Chánh Cần; Tứ như ý túc; Ngũ căn, Ngũ lực; Lục thần thông; Thất Bồ đề phần; Bát Thánh Đạo phần; Bát trừ nhập; Bát giải thoát; Cửu thứ đệ định; Thập thánh cư chỉ; Mười lậu tận lực. Ngoài ra chẳng có một pháp lành nào mà Thế Tôn không thành tựu đến bờ bên kia một cách tự tại. Như thế đây là cửa ngõ, đây là việc làm mà nên nhớ nghĩ đến Thế Tôn để được những thắng pháp công đức.

Vì sao lại nhớ đến công đức làm lợi lạc thế gian của Đức Thế Tôn?

Đức Thế Tôn thành tựu tất cả việc làm, đến bờ bên kia tất cả công đức. Vì lòng từ bi đối với chúng sanh mà lần đầu tiên chuyển pháp luân ở nơi thế gian khó thể chuyển nầy. Dùng mật hộ chẳng trong chẳng ngoài để khai mở cửa đề hồ (nhu nhuyến, giải thoát), đã làm cho vô lượng trời người cũng như đối với quả Sa Môn có vô lượng chúng sanh được phần công đức; hay làm cho công đức đầy đủ. Dùng 3 loại thay đổi. Đó là thân biến, thuyết biến và giáo biến. Làm cho thế gian tin tưởng, hàng phục tà kiến và các Thầy bói tướng. Với con đường ác liền mở cửa lành; qua được cảnh trời được quả giải thoát. Làm an ổn Thanh Văn ở nơi pháp Thanh Văn, rồi chế ra các giới rồi nói Ba La Đề Mộc Xoa; rồi được thắng lợi dưỡng, được Phật thắng pháp, rồi được tự tại trải khắp thế gian. Tất cả chúng sanh cung kính tôn trọng, cho đến trời người tất cả đều nghe biết. An trụ bất động, từ bi thế gian làm cho thế gian được lợi lạc. Đức Thế Tôn đã làm như cửa nầy việc nầy vậy.

Lại hay nhớ nghĩ đến những việc làm của Thế Tôn, vì lợi lạc thế gian là công đức, mà kẻ ngồi thiền kia lấy cửa nầy và việc làm nầy và công đức nầy là do hiện nhớ nghĩ đến Như Lai. Tâm nầy thành chỗ tin tưởng, mà lòng tin tự tại và lấy niệm tự tại thì tâm thường chẳng loạn. Nếu tâm chẳng loạn thì diệt được một phần thiền bị che khuất, khởi lên bên trong hành thiền sẽ thành trụ (ở yên).

Hỏi rằng: Vì sao niệm Phật khởi lên việc làm bên trong lại chẳng an?

Phật công đức là đối với nghĩa đệ nhứt sâu biết hành xứ. Việc nghĩa đệ nhứt đối với chỗ sâu rõ biết việc làm. Tâm chẳng được an, vì vi tế vậy. Lại nữa việc nhớ nghĩ ấy chẳng phải một công đức. Nếu người tọa thiền nhớ lại chẳng phải một công đức thì tâm có nhiều loại duyên vào, tác ý cùng khởi lên, tâm thành chẳng an. Đây là tướng mà tất cả ngoại hành hành xứ.

Hỏi rằng: Nếu niệm chẳng một công đức thì tâm tức chẳng phải một. Ngoại hành thiền chẳng thể thành. Nếu chuyên nhứt tâm, ngoại hành thiền sẽ ở yên?

Đáp rằng: Nếu như niệm công đức của Như Lai và niệm Phật thành một tâm thì chẳng sai. Lại nói đây là niệm Phật tứ thiền lại khởi.

Hỏi rằng: Vì sao niệm Pháp? Tu cái gì? tướng gì? vị gì? xứ gì? Vì sao mà tu hành?

Đáp rằng: Pháp nghĩa là Niết Bàn và tu hành là để đến Niết Bàn.

Sao gọi là Nê Hoàn (Niết Bàn)?

Diệt tất cả các việc làm, ra khỏi tất cả những phiền não, diệt ái, chẳng nhiễm, tịch tĩnh. Đây có nghĩa là Nê Hoàn.

Vì sao tu hành để đến Niết Bàn?

Nghĩa là Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Tứ Như Ý Túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực; Thất Giác Chi; Bát Thánh Đạo Phần. Đây gọi là sự tu hành để đến Niết Bàn. Niệm Pháp lìa khỏi công đức và được công đức. Niệm kia, tùy niệm chánh niệm. Đây gọi là niệm Pháp. Tâm kia trụ nơi bất loạn đây nghĩa là tu. Lấy khởi công đức pháp làm tướng. Chọn pháp làm vị.

Giải nghĩa làm xứ. Niệm Phật làm công đức v.v...

Kẻ nào tu vậy?

Người mới ngồi thiền nhập tịch tĩnh, ngồi nhiếp tất cả tâm, dùng tâm bất loạn niệm pháp, lành nói pháp Thế Tôn. Hiện chứng không phân biệt, lại thấy chẳng có phân biệt, lại thấy việc tương ưng. Người trí huệ hiện chứng có thể rõ biết. Kẻ lành nói pháp của Thế Tôn là lìa lưỡng biên; cho nên gọi là lành nói. Chẳng khác cho nên gọi là lành nói. Chẳng ngoa với 3 loại thiện; cho nên nói là lành nói. Đầy thanh tịnh cho nên nói là lành nói. Làm cho hiện Niết Bàn và tu hành đến Niết Bàn cho nên gọi là lành nói. Kẻ hiện chứng là lần lượt được đạo quả nên gọi tên là hiện chứng. Tác chứng Niết Bàn và đạo quả; nên gọi là hiện chứng. Vô thời tiết nghĩa là chẳng khác thời, được quả; nên gọi là hiện chứng. Lai kiến nghĩa là: Anh đến nơi tôi, ta dùng tánh pháp thật lành để chỉ cho kia. Đây gọi là lai kiến. Thừa tương ưng nghĩa là nếu người thọ sự hàng phục, rồi nhập vào cảnh giới giải thoát; nên gọi tên là thừa tương ưng. Hướng Sa Môn quả gọi là thừa tương ưng. Người trí huệ hiện chứng có thể biết. Nếu người thọ sự hàng phục, chẳng thọ sự chỉ dạy kia, khởi lên diệt trí, vô sanh trí, giải thoát trí. Đây có tên là trí huệ hiện chứng. Ngoài việc làm ấy nên niệm Pháp. Đây chính là cửa ngõ của mắt, trí tuệ; sự an lạc và vào cửa giải thoát. Đây chính là sự xuất ly, là phương tiện; cho đến diệt, cho đến Niết Bàn. Chẳng có đọa lạc đó là giải thoát. Vô vi tịch diệt, vi diệu, chẳng phải tướng chỗ làm của Thầy. Đây là người trí diệu nên biết. Tế độ qua bờ kia là chính chỗ nương nhờ. Kẻ tọa thiền kia lấy cửa nầy, lấy việc làm nầy, công đức nầy hiện niệm nơi pháp để tâm nầy thành thục tin sâu. Do sự tín niệm nầy mà tâm trụ chẳng loạn. Lấy tâm bất loạn diệt các sự che khuất, thiền phần được khởi; ngoại hành thiền thành trụ, như ban đầu đã nói rõ.

Hỏi rằng: Niệm Tăng là thế nào? Tướng gì? vị gì? xứ gì? công đức nào? Vì sao mà tu?

Đáp rằng: Tăng là sự hòa hợp của Thánh Nhơn. Đây nghĩa là Tăng. Hiện niệm tăng, tu hành công đức. Niệm kia tùy việc chánh niệm. Đây gọi là niệm Tăng. Niệm kia trụ chẳng loạn, gọi đây là tu. Làm cho khởi công đức tăng làm tướng. Tâm cung kính làm vị. Hoan hỷ hòa hợp công đức làm xứ. Cùng với công đức niệm Phật vậy.

Vì sao phải tu?

Kẻ mới ngồi thiền nhập tịch tĩnh, ngồi nhiếp tất cả tâm, bất loạn tâm niệm tưởng, lành hay tu hành. Thế Tôn, Sa Môn chúng tùy theo đó làm lành. Thế Tôn, Sa Môn chúng tùy theo đó mà như pháp. Thế Tôn Thánh Chúng tùy theo đó mà hòa hợp. Thế Tôn Thánh Chúng gọi đây là tứ song bát bối. Thế Tôn, Sa Môn chúng thật có thể cung kính cúng dường. Thật hay chắp tay, là phước điền vô thượng của thế gian, là chỗ lành tu hành. Thế Tôn, Sa Môn chúng tùy theo việc lành nầy mà thuyết pháp. Đây gọi là tu hành tùy theo và làm lợi lạc cho mình cũng như cho kia. Gọi đây là tu hành tùy tòng. Cho đến đầy đủ như vậy; gọi là tu hành tùy tòng. Chẳng oán, đầy đủ vậy. Gọi đây là tu hành tùy tòng. Lìa nhị biên, đầy đủ vậy. Đây gọi là tu hành tùy tòng. Lìa huyễn ảo nên gọi là việc lành. Lìa thân, miệng tà khúc ác; nên gọi là thật lành. Tùy tòng như là Bát Chánh Đạo. Sự tùy theo kia gọi là tùy tòng. Lại nữa cũng gọi là Nê Hoàn và tùy theo kia mà được Nê Hoàn nên như thế mà tu hành. Đức Thế Tôn đã nói về Tứ Thánh Đế. Tùy theo như trí; nên gọi là như tu hành. Tùy tòng hòa hợp nghĩa là tùy tòng Sa Môn hòa hợp đầy đủ; nên gọi tên là tùy tòng hòa hợp. Nếu như thế tùy tòng tạo việc hòa hợp.

Tứ Song Bát Bối nghĩa là trụ ở con đường Tu Đà Hoàn và trụ ở quả nầy nên gọi là một đôi. Trụ ở Tư Đà Hàm và trụ ở quả nầy; nên gọi là một đôi. Trụ ở A Na Hàm và trụ ở quả nầy; nên làm một đôi. Trụ ở A La Hán và trụ ở quả nầy; nên làm một đôi. Đây gọi là Tứ Song (bốn đôi). Trụ ở con đường kia và trụ ở quả nầy; nên gọi là bốn đôi.

Tám bối nghĩa là 4 hướng đến 4 quả. Đây gọi là bát bối (tám bực).

Sa Môn có nghĩa là từ việc nghe mà thành tựu; cho nên gọi là Sa Môn. Tăng được gọi là Thánh hòa hợp chúng. Có thể thỉnh, có thể cúng dường, có thể bố thí, có thể cung kính. Đây là phước điền vô thượng của thế gian. Có thể thỉnh có nghĩa là thọ việc thỉnh nên gọi là có thể thỉnh. Có thể cúng dường nghĩa là đối với các việc cúng thí thành quả lớn hay thọ cúng dường. Có thể thí nghĩa là đối với các việc bố thí có thể được quả báo lớn. Có thể cung kính nghĩa là người thọ sự cung kính; nên gọi là có thể cung kính. Vô thượng có nghĩa là công đức tối đa; nên gọi là vô thượng. Thế gian phước điền nghĩa là công đức của chúng sanh; nên gọi là thế gian phước điền. Ngoài ra những việc nhớ nghĩ đến chúng sanh như thế hơn các việc chơn thật; nên gọi đây là giải thoát. Giới đầy đủ, định đầy đủ, huệ đầy đủ, giải thoát đầy đủ, giải thoát tri kiến đầy đủ thì với người tọa thiền kia, lấy cửa ngõ nầy và công việc làm nầy để nhớ nghĩ đến các công đức; như thế hiện niệm các công đức vậy. Tâm do lòng tin mà thành. Đối với lòng tin niệm, tâm thành ấy chẳng loạn. Khi tâm chẳng loạn thì có thể diệt được các sự che đậy nơi thiền. Một phần khởi ngoại thiền thành ở yên, như ban đầu đã nói rõ.

Hỏi rằng: Vì sao niệm giới? Tu cái gì? tướng nào? vị gì? xứ gì? và có công đức như thế nào? Vì sao phải tu hành?

Đáp rằng: Lấy công đức niệm thanh tịnh giới. Niệm kia tùy niệm, chánh niệm và gọi đây là niệm giới. Niệm giới trụ chẳng loạn, đây gọi là tu. Làm cho khởi lên giới công đức lấy đó làm tướng. Thấy quá lo sợ lấy làm vị. Hoan hỷ vô quá lạc lấy làm xứ. Nếu người tu hành niệm giới, thành được 13 công đức. Thành được những việc như tôn trọng Sư trưởng, trọng giáo pháp, trọng Tăng, trọng học giới, trọng việc cúng dường và trọng việc chẳng buông lung. Đối với việc lo sợ nhỏ nhoi cũng thường hay thấy lo sợ: gìn giữ cho chính mình và cũng gìn giữ cho người khác nữa. Từ đời nầy lo sợ việc giải thoát, cho đến đời khác cũng lo ngại việc giải thoát. Nhiều hoan hỷ dễ thương với tất cả công đức của giới. Đây có nghĩa là công đức của việc niệm giới.

Kẻ tu hành như thế nào?

Người mới ngồi thiền khi nhập vào tịch tĩnh, ngồi nhiếp tất cả tâm, niệm tâm bất loạn; giới ở tự thân chẳng lệch, chẳng thủng, chẳng nhơ, chẳng bNn, chẳng tạp. Tự tại trí huệ được xưng tán. Chẳng chỗ gặp, làm cho khởi lên định. Nếu chẳng lệch tức chẳng thủng; nếu chẳng thủng tức chẳng nhơ. Như thế tất cả có thể biết. Lại nữa nếu lậu thanh tịnh giới thì thiện pháp sẽ trụ xứ vậy. Gọi đây là chẳng lệch, chẳng thủng. Tạo tánh xưng tán nên gọi là chẳng nhơ, chẳng bNn. Lấy đoạn ái nên gọi là tự tại. Vui chỗ Thánh nên gọi là không có lo lắng. Ca ngợi trí tuệ là lìa giới trộm cướp. Cho nên gọi là vô sở xúc. Thành chỗ chẳng lùi nên làm cho định khởi. Ngoài ra còn làm việc niệm giới; nên gọi tên là giới. Đây là niềm vui chẳng lo sợ. Đây là tánh quý hóa; đây là tài vật tự tại. Như trước đã nói về giới công đức, như thế nói rộng ra có thể rõ. Đối với người tọa thiền kia, đây là cửa ngõ, đây là những hành đối với các công đức. Hiện niệm giới do lòng tin mà niệm nên tâm bất loạn. Lấy tâm bất loạn nầy để diệt các sự che khuất. Thiền từng phần thành tựu khởi lên, thiền ngoại hành thành trụ. Như trước đã nói rộng.

Hỏi rằng: Vì sao niệm thí? Tu cái gì? tướng gì? vị gì? xứ nào? và công đức ra sao? Vì sao phải tu?

Đáp rằng: Thí có nghĩa là vì lợi lạc cho kẻ khác vậy. Làm vui lợi lạc cho người khác, làm cho người khác được xả bỏ tài vật của riêng mình. Đây gọi là thí. Dùng niệm thí công đức hiện ra niệm xả. Niệm kia tùy niệm, chánh niệm. Đây gọi là niệm thí. Niệm kia ở chỗ chẳng loạn; nên gọi là tu. Làm cho khởi lên thí công đức làm tướng. Chẳng phải súc sanh làm vị. Chẳng keo kiệt làm xứ. Nếu người tu hành theo niệm thí thì thành tựu được 10 công đức. Như thế việc bố thí đem đến niềm vui, không keo kiệt, không có ý tham lam. Vì nhiều người niệm thiện và giữ ý kia. Đối với mọi việc chẳng lo; nhiều hoan hỷ và tâm từ bi. Hướng đến con đường lành, con đường giác ngộ.

Vì sao phải tu hành?

Đối với kẻ mới ngồi thiền vào chỗ yên lặng, ngồi nhiếp tất cả tâm, tâm chẳng loạn, tự niệm đến thí. Nhờ chỗ xả bỏ đồ vật mà ta có lợi, ta có được thiện lợi. Người đời vì keo kiệt mà tiến thoái không được. Ta trụ tâm nơi chẳng keo kiệt. Ta thường hay thí và thường hay vui việc làm bố thí. Thường hay cung cấp, thường hay chia xẻ. Đối với người ngồi thiền kia, đây là cửa ngõ, đây là việc làm và đây là công đức. Hiện niệm thí mà tâm kia thành chỗ tin tưởng. Do chỗ lòng tin mà cũng do niệm nầy vậy. Tâm chẳng loạn động. Dùng tâm chẳng loạn ấy diệt các sự che khuất. Thiền từng phần sẽ khởi lên; ngoại hành thiền sẽ trụ. Ngoài ra như ban đầu ta đã nói rõ rồi.

Hỏi rằng: Vì sao niệm Thiên? Tu cái gì? tướng gì? vị gì? xứ nào? và công đức ra sao? Vì sao phải tu hành?

Đáp rằng: Nương vào chỗ sanh Thiên công đức; nên niệm công đức của tự thân. Niệm kia tùy niệm, chánh niệm. Đây gọi là niệm Thiên. Niệm kia trụ chẳng loạn, gọi là tu. Làm cho khởi lên nơi tự thân công đức cõi Thiên và các công đức ấy lấy làm tướng. Đối với công đức ấy ái kính làm vị. Tín công đức quả làm xứ. Nếu kẻ tu hành niệm Thiên thì được 8 công đức. Như thế người kia 5 pháp được tăng trưởng. Cho nên tin giới, nghe thí huệ, thành trời người chỗ niệm ái kính. Việc bố thí nói được công đức quả báo, đại hoan hỷ, dũng dược, tự trọng thân nầy và được trời người tôn quý. Niệm giới niệm thí vào trong nầy, hướng đến con đường lành và hướng đến chỗ giải thoát.

Vì sao phải tu hành?

Kẻ mới ngồi thiền nhập vào chỗ tịch tĩnh, nhiếp tất cả tâm. Dùng tâm chẳng loạn ấy để niệm Thiên và có 4 Thiên Vương, có 33 cõi trời. Đó là cõi trời Diệm Ma, cõi trời ĐNu

Suất; cõi trời Hóa Lạc và cõi trời Tha Hóa Tự Tại Thiên. Có Phạm thân Thiên, có Thiên hướng sanh. Lấy lòng tin để thành tựu ở các cõi trời. Từ đây sanh, kia, ta lại cũng có niềm tin như thế. Giới như thế, nghe như thế, thí như thế và huệ như thế, thành tựu các cõi trời kia. Từ đây sinh kia, ta lại cũng có trí huệ như thế, đương niệm thân nầy, sẽ nghĩ về chư thiên, tin ở giới, văn, thí, huệ. Với người tọa thiền kia cửa nầy và việc làm nầy là công đức để hiện thời niệm thiên. Tâm kia thành tín là do tín, do niệm. Tâm trở thành chẳng loạn. Lấy tâm chẳng loạn ấy để diệt các sự che khuất. Thiền từng phần khởi lên và thiền ngoại hành thành trụ.

Hỏi rằng: Niệm Thiên có công đức như thế nào? mà chẳng phải niệm công đức của người?

Đáp rằng: Chư thiên công đức tối diệu, sanh vào chỗ tối diệu, thành ra tâm diệu xứ. Đối với chỗ vi diệu tu hành diệu dụng. Cho nên niệm thiên có công đức mà chẳng phải niệm công đức của con người. Ngoài ra như trước đã nói rộng rồi.